Кіріспе

1970 жылы түсірілген Дэвид Линнің тарихи романтикалық драмалық фильмі.

| ел = Ұлыбритания
| тіл = Ағылшын
| бюджет = $13,3 миллион
| табыс =

"Райанның қызы" – 1970 жылғы британдық тарихи романтикалық драмалық фильм, режиссері Дэвид Лин, сценарий авторы Роберт Болт, ал басты рөлдерде Роберт Митчем мен Сара Майлс ойнаған. 1917 жылдың тамызы мен 1918 жылдың қаңтары аралығында өтетін фильм, бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұлтшыл көршілерінің моральдық және саяси қарсылығына қарамастан, британдық офицермен махаббатқа түскен үйленген ирланд әйелінің тарихын айтады. Фильмде Джон Миллс, Кристофер Джонс, Тревор Ховард және Лео МакКерн сынды актерлер де ойнаған. Бұл фильм Густав Флобердің 1857 жылғы "Мадам Бовари" романының сюжетін қайта жаңарту. Музыкасын Морис Жарр жазса, операторлық жұмысын Фредди Янг Super Panavision 70 форматында атқарды. "Райанның қызы" алғашқы көрсетілімінде сыншылар тарапынан жазғыруға ұшырады, бірақ кассада сәтті болды, шамамен 31 миллион доллар табыс тапты.

Даму

Роберт Болттың бастапқы идеясы Майлзбен бірге "Мадам Бовари" фильмін түсіру еді. Лин сценарийді оқып, ол өзіне қызықты болмағанын айтты, бірақ Болтқа оны басқа ортада қайта жазуды ұсынды. Фильм әлі де Флобердің романымен сабақтастықтарды сақтайды – Рози Эмма Бовариге, Чарльз оның күйеуіне, ал майор Дориан Эмманың сүйіктілері Родольф пен Леонға ұқсас.

Кастинг

Алек Гиннесс әке Коллинз рөлінен бас тартты; ол осы рөл үшін жазылған еді, бірақ Гиннесс, католик дініне кірген адам, католик священнигінің дұрыс емес бейнеленгеніне қарсы болды. «Доктор Живаго» фильмін түсіру кезінде Линмен болған жанжалдар да осыған себеп болды. Пол Скофилд Линнің Шоннесси рөліне алғашқы таңдауы болды, бірақ ол театрдағы міндеттемесінен айырыла алмады. Джордж С. Скотт, Энтони Хопкинс және Патрик МакГухан қарастырылды, бірақ оларға ұсыныс жасалмады, ал Грегори Пек рөлге қол жеткізуге тырысты, бірақ Роберт Митчемге ұсыныс жасалғаннан кейін бас тартты. Мінезді Митчем бастапқыда рөлді қабылдауға құлшынбады. Ол сценарийді жоғары бағалағанмен, сол кезде жеке дағдарыста болды, ал Лин түсірілімге қатыспау себебін сұрағанда, оған: «Шындығында, мен өзімді-өзім өлтіруді жоспарлап отырдым» деді. Сценарист Болт мұны естіп, оған: «Егер осы шағын фильмді аяқтап, содан кейін өзіңді өлтірсең, мен саған жерлеу шығындарын төлеуге дайынмын» деді. Майор Дориан рөлі Марлон Брандо үшін жазылған, ол бастапқыда келісім берген, бірақ «Burn!» фильмімен айналысу мәселелері оны рөлден бас тартуға мәжбүр етті. Питер О’Тул, Ричард Харрис және Ричард Бертон да қарастырылды. Содан кейін Лин Кристофер Джонсты «Көзілдірмен соғыс» (1969) фильмінде көріп, Джонсты осы рөлге алу керек деп шешті және оны ешқашан кездеспей-ақ таңдады. Ол Джонстың кинодағы Брандо мен Динге тән сирек кездесетін қасиеттері бар екенін ойлады.

Түсірілім

Лина бір жыл күтуге тура келді, сонда бір керемет дауыл пайда болды. Көзбен шолуды линзаның алдында айналып тұрған шыны диск арқылы болдырмау керек. Митчем Лейнмен келіспей, "Дэвид Лейнмен жұмыс істеу - бұл тіс тірткісінен Тадж Махалды салуға ұқсайды" деп айтты. Оған қарамастан, Митчем достары мен отбасыларына Райанның қызы өзінің ең жақсы рөлдерінің бірі екенін сезінгенін және фильмге жағымсыз жауап берілгеніне өкінетінін айтты. Радио сұхбатында Митчем Лейн қиын өндіріске қарамастан, өзімен жұмыс істеген ең жақсы режиссерлердің бірі болғанын айтты. Джонс Шаррон Тейтпен қарым-қатынаста болғанын мәлімдеді, оны Чарльз Мэнсон және оның ізбасарлары түсіру кезінде өлтірді, бұл Джонсты күйретті. Майлз мен Джонс бір-бірін ұнатпай, махаббат сахналарын түсіргенде қиындықтарға ұшырады. Джонс Оливия Хассимен тұрмысқа шыққан, ал Майлз оған ұнаған жоқ. Ол тіпті ормандағы махаббат сахнасын да орындаудан бас тартты, бұл Майлзды Митчеммен бірге әрекет етуге итермеледі. Джонсты есірткімен емін-еркін егу идеясын оның дәнді дақылдарына белгісіз затты шашу арқылы Митчем ұсынды. Алайда Митчем Джонсқа дозаны арттырып берді, ал актер махаббат сахнасында қататонияға шалдықты. Джонс пен Лин жиі қақтығысты. Джонстың британдық акцентті жеткізе алмауынан және Лейн Джонстың дауысы өте жалпақ деп ойлағандықтан, ол Джонстың барлық жолдарын Джулиан Холлоуэйге аудартып жазуды шешті. Лин актермен жалғыз емес еді; Джонстың актерлік қызметтен кетуі, оның "Райанның қызы" үшін алған жаман пікірлеріне байланысты болды. Фильмнің түсірілімі жоспардан 185 күннен асып кетті.

Цензура

Америка кино қауымдастығы бастапқыда "Райанның қызы" фильміне "R" рейтингісін берді. Майлз бен Джонстың жалаңаш көрінісі, сондай-ақ фильмдегі адалдық тақырыбы осы шешімнің басты себептері болды. Ол кезде MGM қаржылық қиындыққа тап болғандықтан, рейтингіге көркемдік емес, қаржылық себептермен шағымданды. Апелляциялық тыңдауда MGM басшылары, көбірек көрерменді кинотеатрға кіргізу үшін оларға шектеусіз рейтинг қажет екенін түсіндірді, әйтпесе компания қаржылық жағдайынан шыға алмас еді. Апелляция қабылданды және фильм "GP" рейтингісін алды, кейін ол "PG" рейтингісіне өзгертілді. Американдық саяси кеңесші Джек Валенти бұл оқиғаны рейтингтік жүйенің бір кемшілігі деп есептеді. 1996 жылы MGM фильмді MPAA-ға қайта жібергенде, оған "R" рейтингісі қайта тағайындалды. Австралия мен Жаңа Зеландияда фильм бастапқыда PG рейтингісімен бағаланды, бірақ қазір M рейтингісінде.

Театрлық түсірілім

Райанның қызы 1970 жылы 9 қарашада Нью-Йорк қаласындағы Зигфелд театрында көрсетілімге түсіп, алғашқы аптасында 50 050 долларлық кассалық табысқа ие болды. Екі ай ішінде фильм бүкіл әлем бойынша 2 миллион доллардан астам табыс әкелді.

Қабылдау

"Райанның қызы" алғашқы көрсетілімінен кейін көптеген киносыншылардан жаулық күшпен қарсы алынды. Роджер Эберт оған төрт жұлдыздың екісін беріп, "Лианның кейіпкерлері, жақсы жазылған және жақсы ойналған, ақырында оның шамадан тыс ауқымымен қалыс қалды" деп жазды. The New York Times газетінің Винсент Канби сценарийді "шашты кептіргіш астында оқылатын кітап клубының көркем әдебиеті сияқты, оны Mr. Lean жасаған әсем өндіріспен (жаңа ирланд ауылын өзі салған) және метафизикалық стильмен жасыруға болмайды" деп атады. Variety журналының Артур Д. Мерфи фильмді "керемет жұмбақ, керемет, себебі Дэвид Лиан 1916 жылғы Ирландияның қатал географиялық және саяси аясындағы жақын романтикалық трагедияның батыл және айқын мақсатына қол жеткізді; жұмбақ, себебі шамамен 30 минутқа созылған Роберт Болттың түпнұсқа сценарийінің әлсіз тұстарын күшейте түсіп, актерлік шеберліктің әсерін азайтып, тамаша түсірілім мен өндірісті басып тастайды" деп сипаттады. Chicago Tribune газетінің Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың жартысын беріп, "Дұрыс таңдалмаған актерлер, үлкен махаббат көрінесінде күлкілі болатын ауыр режиссура және мәні жоқ кейіпкерлер Дэвид Лианның "Райанның қызын" эпикалық көңіл көшіруге айналдырды" деп жазды. Los Angeles Times газетінің Чарльз Шамплин: "Роберт Болттың осы шұғыласыз теңіз жағалауларындағы алғашқы махаббат оқиғасы 3 сағат 18 минутқа созылған "Супер Панавизияның" салмағын көтеруге тым нәзік және тым қарапайым көрінеді" деді. The New Yorker журналының Полин Кэл: "Бұл фильмнің көркемдік немесе моральдық негіздемесі жоқ – тек қана ыңғайлылық. "Райанның қызының" бос екендігі әрбір кадрда көрінеді". Джеймс Уолкоттың айтуынша, Ұлттық киносыншылар қоғамының жиналысында Time журналының сыншысы Ричард Шикел Лианнан "Қысқаша кездесуді жасаған адам Райанның қызы сияқты әуесқойлыққа қалай бара алады?" деп сұрады. Кейбіреулер жағымсыз пікірлерді сыншылардың күтуінің тым жоғары болғандығымен түсіндіреді, себебі Лиан "Райанның қызынан" бұрын үш эпосты қатарынан түсірген еді. Алдын ала көрсетілім 220 минуттан асып, ұзақтығы мен нашар темпі үшін сынға ұшырады. Лиан фильмтің кеңінен көрсетіліміне дейін 17 минуттай кадрларды алып тастауға мәжбүр болды. Жоғалған кадрлар әлі табылмаған немесе қалпына келтірілмеген. Лиан бұл сынды жеке қабылдап, ол ешқашан басқа фильм түсірмейтінін мәлімдеді. (Басқалары мұны жоққа шығарады, себебі Лиан бірнеше жобаны іске асыруға тырысып, бірақ сәттілікке жете алмады, соның ішінде "The Bounty" фильмін). Фильм дүниежүзінде орташа табысқа ие болды және Ұлыбританияда 1970 жылдың ең табысты фильмдерінің бірі болды, ол Вест-Энд кинотеатрында шамамен екі жыл бойы көрсетілді. Фильм сонымен қатар ирланд пролетариатын өркениетсіз бейнелегені үшін сынға ұшырады. 2008 жылы бір ирланд комментаторы оларды "жұмыс таба алмаған, еркектік қуатты іздейтін жергілікті қарапайым халық" деп атады. Кейбіреулер фильмді 1916 жылғы Пасхалық көтерілістің және одан кейінгі Ирландияның тәуелсіздік соғысының мұрасын жоққа шығаруға тырысу деп сынға алды, бұл фильмнің шығарылған уақытында Солтүстік Ирландиядағы "Тұғырыстың" басталуымен байланысты болды. Фильм DVD форматында шыққаннан бері "Райанның қызы" Лианның ең нашар фильмдерінің бірі ретінде беделін сақтап келеді, сыншылар оны "тынышсыз" (Variety), "жалықтырған Мадам Бовари қайталауы" (The Times) және "Дэвид Лиан көзге көрінетіннен гөрі аз нәрсе берген асыл және асыра көрсетілген өзін-өзі бағалау" (Роджер Эберт) деп сипаттайды. Басқа элементтер, мысалы Джон Миллстің "ауыл ақымағы" карикатурасы (Оскар сыйлығының иегері) екіталайлықпен қабылданды. 2020 жылы Irish Times газетінде жарияланған "Райанның қызын жасау: мифтер, ақымақтық және шеберлік" атты фильмнің түсірілімі туралы есептің шолуы оның экстраваганттығы мен жеке басының қақтығыстарын фильм туралы сыншылар сияқты "қызықты, бірақ ақыр соңында жеңіл және құрып кеткен кәсіпорын" деп сипаттайды.

Марапаттар мен құрметтер

Сыйлық санаты бойынша номинация(лар) Нәтиже Ref. «Оскар» сыйлығы Үздік актриса Сара Майлз Үздік қосалқы актер Джон Миллс Үздік операторлық Фредди Янг Үздік дыбыс Гордон Маккалум және Джон Брамлл Британдық кино және телеарналар академиясы сыйлығы Үздік фильм Дэвид Лейн Үздік режиссура Үздік басты рөлдегі актриса Сара Майлз Үздік қосалқы рөлдегі актер Джон Миллс Үздік қосалқы рөлдегі актриса Эвин Кроули Үздік операторлық Фредди Янг Үздік костюм дизайны Джоселин Рикардс Үздік монтаж Норман Савидж Үздік өндіріс дизайны Стивен Б. Граймс Үздік дыбыс Гордон Маккалум Британдық операторлар қоғамы Үздік операторлық Фредди Янг «Давид ди Донателло» сыйлығы Үздік шетелдік фильм Энтони Хаволок Аллан Америка режиссерлер гильдиясы сыйлығы Фильмдегі ең көрнекті режиссерлік жетістік Дэвид Лейн «Evening Standard» британдық кино сыйлығы Үздік фильм «Алтын глобус» сыйлығы Драмалық фильмдегі үздік актриса Сара Майлз Фильмдегі үздік қосалқы актер Тревор Ховард, Джон Миллс «Грэмми» сыйлығы Фильм немесе телешоу үшін жазылған үздік түпнұсқа музыкалық ұпай Maurice Jarre Канзас-Сити кино үйірмесінің сыншылары сыйлығы Үздік қосалқы актер Джон Миллс «Лорел» сыйлығы Үздік фильм 6-орын Үздік драмалық актриса Сара Майлз Үздік қосалқы актер Тревор Ховард 5-орын Үздік оператор Фредди Янг Үздік композитор Maurice Jarre 5-орын Ертеңгі жұлдыз – ер адам Кристофер Джонс Ұлттық кино сыншылар кеңесі сыйлығы Топ-10 фильм 5-орын