Кіріспе

Гүлді өсімдіктер тәртібі Rosales (/r//oʊ/'/z//eɪ//l//iː//z/) – гүлді өсімдіктердің бір тәртібі. Ол Fagales және Cucurbitales кладтарымен туыс. Оған шамамен 7700 түрі бар, олар 260 туысқа бөлінген. Rosales тоғыз отбасынан тұрады, олардың типтік отбасы – роза тұқымдасы, Rosaceae. Бұл отбасылардың ішіндегі ең ірілері – Rosaceae (91/4828) және Urticaceae (53/2625). Rosales тәртібі ешқашан таксономиялық дәрежеге ие болмаған үш кладқа бөлінеді. Базалық клад Rosaceae тұқымдасынан тұрады; тағы бір клад төрт отбасынан тұрады, оның ішінде Rhamnaceae; ал үшінші клад төрт бөртпелі отбасынан тұрады. Rosales тәртібі ДНК тізбектерінің филогенетикалық талдауларында, мысалы, Angiosperm Phylogeny Group мүшелері жүргізгендей, монофилеттік екеніне мықты дәлелдер бар. Өсімдіктерді жіктеудің APG III жүйесінде олар Rosales құрамына оң жақтағы тізімде көрсетілген тоғыз отбасы кіретінін анықтады. Rosales-тің белгілі өкілдері: раушан гүлдері, клубника, қарақұмық және малина, алма мен алмұрт, шабдалы, персик және әбден, бадам, қаумал және долана, южуба, қарағай, банян, инжір, тутов, нан жемісі, қызылша, хмелі және қанап.

Таксономия

Дальгреннің жіктеу жүйесінде Розальдер Розифлоралар (немесе Розаналар) суперқатарында болды. Ескірген Кронквист жүйесінде Розальдер тәртібі көбінесе полифилетикалық болып келді. Ол Розацеялар тұқымдасынан және қазір түрлі тәртіптерге жатқызылған 23 басқа отбасыдан тұрды. Осы отбасылар мен олардың APG III жүйесіндегі орналасуы: Көптеген Розальдер тәртібіне жататын отбасылар (Морацеялар, Улмацеялар, Уртикацеялар және т.б.) желмен тозаңданады.

Маңыздылық

Rosales отрядының ішінде Rosaceae туысы бар, оның құрамына жемісі үшін өсірілетін көптеген түрлер кіреді, бұл өсімдіктердің ең маңызды тұқымдастарының бірі болып табылады. Бұл тұқымдастың мүшелері өсіретін жемістерге алма, алмұрт, шабдалы, өрік, вишня, бадам, құлпынай, қара жидек және малина жатады. Көптеген сәндік өсімдіктер де Rosaceae тұқымдасына жатады, соның ішінде отбасы мен отрядқа есім берілген раушан гүлі де бар. Көптеген мәдениеттерде махаббат символы болып саналатын раушан гүлі өлеңдер мен әдебиеттерде кеңінен қолданылады. Қазіргі заманғы раушан гүлдерінің гибридтік сорттары, мысалы, гибридтік шай раушандары, флорибунда және грандифора, Еуразияның әртүрлі аймақтарында өсетін бірнеше жабайы түрлердің күрделі будандарынан пайда болған. Moraceae тұқымдасы да маңызды жемістер береді, мысалы, тутов, інжір, жаңғақ және нан жемісі. Тутов ағашының жапырақтары жібек құртына тамақ ретінде қолданылады, ол коммерциялық жібек өндірісінде пайдаланылады. Қара вишняның (Prunus serotina) және тәтті вишняның (P. avium) ағашынан жасалған ағаш түсі мен иілу қабілетіне байланысты жоғары сапалы жиһаз жасауға қолданылады. Cannabis өсімдігі мыңдаған жылдар бойы көптеген мақсаттарға арналған қанабы үшін бағалы болды. Cannabis-тің басқа сорттары есірткі ретінде өсіріледі. Rosales отрядындағы өсімдіктер көптеген мәдениеттердің дәстүрлі медицинасында қолданылған. Медициналық марихуананың фармацевтикалық қолданылуы мойындалған. Кейбір інжір ағаштарының сүті фицин ферментін қамтиды, ол жануарлардың ішектеріне жұғатын қылқұрттарды өлтіруге тиімді.