Кіріспе
Гүлді өсімдіктер туысы, орхидеялар тұқымдасы (Orchidaceae).
Автоматты таксобокс
| сурет = Dactylorhiza fuchsii Mariazell 01. JPG
| сурет сипаттамасы = Дақты орхидея (Dactylorhiza fuchsii)
| ата-аналарын көрсету = 3
| таксон = Dactylorhiza
| авторы = Neck. ex Nevski, 1937
| синонимдер сілтемесі = Бұрын Dactylorhiza екі дөңгелек түбіршігі бар Orchis туысына жатқызылған.
Automatic taxobox
| image = Dactylorhiza fuchsii Mariazell 01. JPG
| image caption = Common spotted orchid (Dactylorhiza fuchsii)
| display parents = 3
| taxon = Dactylorhiza
| authority = Neck. ex Nevski, 1937
| synonyms ref = Dactylorhiza were previously classified under Orchis, which has two round tubers.
Сипаттама
Олар күшті, түйінді геофиттер. Жер астындағы жуан сабақта олар құрғақ жағдайларда тірі қалу үшін көп мөлшерде су жинақтай алады. Түйіні жалпақ және саусақ сияқты. Ұзын жапырақтары сүйірленген (ланцет тәрізді), және көптеген түрлерінде ұсақ дақтар болады. Олар біршама ұзын сабақ бойымен өседі. Сабақтағы жоғары жапырақтары төменгі жапырақтардан қысқа болады. Гүлшоғыры өсімдіктің ұзындығымен салыстырғанда қысқа болып келеді. Ол 25-50 гүлден тұратын тығыз масақтан құралған. Гүлдер қосалқы бүршіктерден дамиды. Басты түстер ақ түс және қызылға дейінгі барлық түрлер, қараңғы дақтармен себілген.
Этимология
Dactylorhiza атауы грек тіліндегі δάκτυλος (daktylos) сөзінен, яғни "саусақ", және ῥίζα (rhiza) сөзінен, яғни "тамыр" шыққан. Бұл атау осы туыстың алақан тәрізді екіден бес бөлікке бөлінген түйінді тамырларын көрсетеді.
Гибридтер
Ескерту: будандасқан түр = гибридтік түр; будандасқан нұсқа = субвариант. Dactylorhiza × abantiana (D. iberica × D. nieschalkiorum) (Түркия). Dactylorhiza × aldenii (D. iberica × D. kalopissii) (Грекия). Dactylorhiza × altobracensis (D. maculata × D. sambucina) (Франция, Австрия). Dactylorhiza × aschersoniana (D. incarnata × D. majalis) (Батыс және Орталық Еуропа). Dactylorhiza × aschersoniana nothosubsp. aschersoniana (Батыс және Орталық Еуропа). Dactylorhiza × aschersoniana nothosubsp. templinensis (D. incarnata subsp. ochroleuca × D. majalis) (Орталық Еуропа). Dactylorhiza × aschersoniana nothovar. uliginosa (D. incarnata subsp. pulchella × D. majalis) (Орталық Еуропа). Dactylorhiza × baicalica (D. incarnata subsp. cruenta × D. salina) (Сибирь). Dactylorhiza × balabaniana (D. iberica × D. urvilleana) (Түркия). Dactylorhiza × bayburtiana (D. euxina × D. umbrosa) (Түркия). Dactylorhiza × beckeriana (Орталық Еуропа). Dactylorhiza × boluiana (D. nieschalkiorum × D. saccifera) (Түркия). Dactylorhiza × bourdonii (D. brennensis × D. incarnata) (Франция). Dactylorhiza × braunii (D. fuchsii × D. majalis) (Еуропа). Dactylorhiza × braunii nothosubsp. braunii (Еуропа). Dactylorhiza × braunii nothosubsp. lilacina (D. fuchsii × D. majalis subsp. turfosa) (Шығыс-Орталық Еуропа). Dactylorhiza × braunii nothosubsp. monticola (D. fuchsii subsp. psychrophila × D. majalis) (Еуропа). Dactylorhiza × braunii nothosubsp. smitakii (D. fuchsii subsp. sooana × D. majalis) (Шығыс-Орталық Еуропа). Dactylorhiza × breviceras (D. osmanica × D. urvilleana) (Түркия). Dactylorhiza × carnea (D. incarnata × D. maculata subsp. ericetorum) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × carnea nothosubsp. ampolai (D. incarnata subsp. cruenta × D. maculata) (Еуропа). Dactylorhiza × carnea nothosubsp. carnea (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × carnea nothosubsp. maculatiformis (D. incarnata × D. maculata) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × claudiopolitana (D. incarnata × D. schurii) (Еуропа). Dactylorhiza × conigerum (D. maculata × D. viridis) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × csatoi (D. cordigera × D. maculata) (Оңтүстік-Шығыс Еуропа). Dactylorhiza czerniakowskae (Орталық Азия). Dactylorhiza × daunia (D. romana × D. saccifera) (Оңтүстік Еуропа). Dactylorhiza × delamainii (D. elata subsp. sesquipedalis × D. maculata) (Оңтүстік-Батыс Еуропа). Dactylorhiza × dinglensis (D. maculata subsp. ericetorum × D. majalis subsp. occidentalis) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. dinglensis (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. robertsii (D. maculata subsp. ericetorum × D. majalis subsp. cambrensi) (Ұлыбритания). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. senayi (D. maculata subsp. elodes × D. majalis) (Еуропа). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. townsendiana (D. maculata subsp. ericetorum × D. majalis) (Еуропа). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. vermeuleniana (D. maculata × D. majalis) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × drucei (D. majalis × D. viridis) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × dubreuilhii (D. elata subsp. sesquipedalis × D. incarnata) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × dufftiana (D. majalis × D. traunsteineri) (Еуропа). Dactylorhiza × dufftii (D. incarnata × D. traunsteineri) (Еуропа). Dactylorhiza × dufftii nothosubsp. dufftii (Еуропа). Dactylorhiza × dufftii nothosubsp. gotlandica (D. incarnata subsp. ochroleuca × D. traunsteineri) (Еуропа). Түбір геофит. Dactylorhiza × dufftii nothosubsp. stenkyrkae (D. incarnata subsp. cruenta × D. traunsteineri) (Еуропа). Dactylorhiza × erdingeri (D. sambucina × D. viridis) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza euxina (Солтүстік-Шығыс Түркиядан Кавказға дейін). Dactylorhiza euxinavar. euxina (Солтүстік-Шығыс Түркиядан Кавказға дейін). Dactylorhiza euxinavar. markowitschii (Солтүстік-Шығыс Түркиядан Кавказға дейін). Dactylorhiza × flixensis (D. incarnata subsp. pulchella × D. traunsteineri) (Швейцария). Dactylorhiza × formosa (D. maculata subsp. ericetorum × D. purpurella) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × fourkensis (D. baumanniana × D. sambucina) (Грекия). Dactylorhiza × gabretana (D. incarnata × D. maculata × D. sambucina) (Еуропа). Dactylorhiza × genevensis (D. incarnata × D. latifolia × D. maculata) (Еуропа). Dactylorhiza × godferyana (D. majalis × D. praetermissa) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × grandis (D. fuchsii × D. praetermissa) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × guilhotii (D. incarnata × D. viridis) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × guillaumeae (D. incarnata × D. sambucina) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × gustavssonii (D. iberica × D. saccifera) (Грекиядан Түркияға дейін). Dactylorhiza × hallii (D. maculata subsp. ericetorum × D. praetermissa) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × hallii nothosubsp. hallii (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × hallii nothosubsp. nummiana (D. maculata subsp. elodes × D. praetermissa) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × hochreutinerana (D. alpestris × D. incarnata) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × insignis (D. praetermissa × D. purpurella) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × ishorica (D. incarnata × D. longifolia) (Еуропалық Ресей). Dactylorhiza × jenensis (D. maculata subsp. ericetorum × D. traunsteineri) (Батыс және Солтүстік-Орталық Еуропа). Dactylorhiza × jestrebiensis (D. bohemica × D. majalis) (Шығыс-Орталық Еуропа). Dactylorhiza × juennensis (D. fuchsii × D. lapponica) (Орталық Еуропа). Dactylorhiza × katarana (D. kalopissii × D. saccifera) (Грекия). Dactylorhiza × kelleriana (D. fuchsii × D. traunsteineri) (Еуропа). Dactylorhiza × kerasovinensis (D. pindica × D. saccifera) (Грекия). Dactylorhiza × kerneriorum (D. fuchsii × D. incarnata) (Еуропа). Dactylorhiza × kerneriorum nothosubsp. kerneriorum (Еуропа). Dactylorhiza × kerneriorum nothosubsp. lillsundica (D. fuchsii × D. incarnata subsp. ochroleuca) (Солтүстік және Батыс Еуропа). Dactylorhiza × kerneriorum nothosubsp. variablis (D. fuchsii subsp. hebridensis × D. incarnata) (Батыс Еуропа). *Dactylorhiza × komiensis (D. hebridensis × D. maculata) (Шығыс Еуропа). Dactylorhiza × kopdagiana (D. iberica × D. umbrosa) (Түркия). Dactylorhiza × koutsourana (D. baumanniana × D. smolikana) (Грекия). Dactylorhiza × kuuskiae (D. longifolia × D. traunsteineri) (Шығыс Еуропа). Dactylorhiza × latirella (D. incarnata × D. purpurella) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × lehmannii (D. incarnata × D. russowii) (Еуропа). Dactylorhiza × megapolitana (D. fuchsii × D. russowii) (Орталық Еуропа). Dactylorhiza × metsowonensis (D. kalopissii × D. sambucina) (Грекия). Dactylorhiza × mixtum (D. fuchsii × D. viridis) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × mulignensis (D. incarnata subsp. pulchella × D. majalis) (Орталық Еуропа). Dactylorhiza × nevskii (D. osmanica × D. umbrosa) (Түркия). Dactylorhiza × ornonensis (D. elata subsp. sesquipedalis × D. incarnata × D. maculata) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × paridaeniana (D. elata subsp. sesquipedalis × D. praetermissa) (Батыс Еуропа). Dactylorhiza × pontica (D. urvilleana × D. viridis) (Түркия). Dactylorhiza × prochazkana (D. bohemica × D. maculata) (Шығыс-Орталық Еуропа). Dactylorhiza × renzii (D. incarnata × D. nieschalkiorum) (Түркия). Dactylorhiza × rizeana (D. euxina × D. urvilleana) (Түркия). Dactylorhiza × rombucina (D. romana × D. sambucina) (Орталық Еуропа). Dactylorhiza × ruppertii (D. majalis × D. sambucina) (Еуропа). Dactylorhiza × salictina (D. pindica × D. smolikana) (Грекия). Dactylorhiza × serbica (D. incarnata × D. saccifera) (Еуропа). Dactylorhiza × serreana (D. graeca × D. lagotis) (Грекия). Dactylorhiza × sivasiana (D. umbrosa × D. urvilleana) (Түркия). Dactylorhiza × sooi (D. alpestris × D. fuchsii) (Еуропа). Dactylorhiza × souflikensis (D. baumanniana × D. pindica) (Грекия). Dactylorhiza × stagni novi (D. brennensis × D. fuchsii) (Еуропа). Dactylorhiza × szaboiana (D. cordigera × D. sudetica) (Оңтүстік-Шығыс Еуропа). Dactylorhiza × transiens (D. fuchsii × D. maculata subsp. ericetorum) (Еуропа). Dactylorhiza × transiens nothosubsp. corylensis (D. fuchsii subsp. hebridensis × D. maculata) (Еуропа). Dactylorhiza × transienssubsp. ericetorum (Еуропа). Түбір геофит. Dactylorhiza × transiens nothosubsp. transiens (Еуропа). Түбір геофит. Dactylorhiza × turcestanicum (D. umbrosa × D. viridis) (Орталық Азия).
Dactylorhiza × breviceras (D. osmanica × D. urvilleana) (Turkey). Dactylorhiza × carnea (D. incarnata × D. maculata subsp. ericetorum) (W. Europe). Dactylorhiza × carnea nothosubsp. ampolai (D. incarnata subsp. cruenta × D. maculata) (Europe). Dactylorhiza × carnea nothosubsp. carnea (W. Europe). Dactylorhiza × carnea nothosubsp. maculatiformis. (D. incarnata × D. maculata) (W. Europe). Dactylorhiza × claudiopolitana (D. incarnata × D. schurii) (Europe. Dactylorhiza × conigerum (D. maculata × D. viridis) (W. Europe). Dactylorhiza × csatoi (D. cordigera × D. maculata) (SE. Europe). Dactylorhiza czerniakowskae (C. Asia). Dactylorhiza × daunia (D. romana × D. saccifera) (S. Europe). Dactylorhiza × delamainii (D. elata subsp. sesquipedalis × D. maculata) (SW. Europe). Dactylorhiza × dinglensis (D. maculata subsp. ericetorum × D. majalis subsp. occidentalis) (W. Europe). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. dinglensis (W. Europe). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. robertsii (D. maculata subsp. ericetorum × D. majalis subsp. cambrensi) (Great Britain). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. senayi (D. maculata subsp. elodes × D. majalis) (Europe). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. townsendiana (D. maculata subsp. ericetorum × D. majalis) (Europe). Dactylorhiza × dinglensis nothosubsp. vermeuleniana (D. maculata × D. majalis) (W. Europe). Dactylorhiza × drucei (D. majalis × D. viridis) (W. Europe)
Dactylorhiza × dubreuilhii (D. elata subsp. sesquipedalis × D. incarnata) (W. Europe). Dactylorhiza × dufftiana (D. majalis × D. traunsteineri) (Europe). Dactylorhiza × dufftii (D. incarnata × D. traunsteineri) (Europe). Dactylorhiza × dufftii nothosubsp. dufftii (Europe). Dactylorhiza × dufftii nothosubsp. gotlandica (D incarnata subsp. ochroleuca × D. traunsteineri) (Europe). Tuber geophyte
Dactylorhiza × dufftii nothosubsp. stenkyrkae (D. incarnata subsp. cruenta × D. traunsteineri) (Europe). Dactylorhiza × erdingeri (D. sambucina × D. viridis) (W. Europe). Dactylorhiza euxina (NE. Turkey to Caucasus). Dactylorhiza euxinavar. euxina (NE. Turkey to Caucasus). Dactylorhiza euxinavar. markowitschii (NE. Turkey to Caucasus). Dactylorhiza × flixensis (D. incarnata subsp. pulchella × D. traunsteineri.) (Switzerland). Dactylorhiza × formosa (D. maculata subsp. ericetorum × D. purpurella) (W. Europe). Dactylorhiza × fourkensis (D. baumanniana × D. sambucina) (Greece). Dactylorhiza × gabretana (D. incarnata × D. maculata × D. sambucina) (Europe). Dactylorhiza × genevensis (D. incarnata × D. latifolia × D. maculata) (Europe). Dactylorhiza × godferyana (D. majalis × D. praetermissa) (W. Europe). Dactylorhiza × grandis (D. fuchsii × D. praetermissa) (W. Europe). Dactylorhiza × guilhotii (D. incarnata × D. viridis) (W. Europe). Dactylorhiza × guillaumeae (D. incarnata × D. sambucina) (W. Europe). Dactylorhiza × gustavssonii (D. iberica × D. saccifera) (Greece to Turkey). Dactylorhiza × hallii (D maculata subsp. ericetorum × D. praetermissa) (W. Europe). Dactylorhiza × hallii nothosubsp. hallii (W. Europe). Dactylorhiza × hallii nothosubsp. nummiana (D. maculata subsp. elodes × D. praetermissa) (W. Europe). Dactylorhiza × hochreutinerana (D. alpestris × D. incarnata) (W. Europe). Dactylorhiza × insignis (D. praetermissa × D. purpurella) (W. Europe). Dactylorhiza × ishorica (D. incarnata × D. longifolia) (European Russia). Dactylorhiza × jenensis (D. maculata subsp. ericetorum × D. traunsteineri) (W. & NC. Europe)
Dactylorhiza × jestrebiensis (D. bohemica × D. majalis) (EC. Europe). Dactylorhiza × juennensis (D. fuchsii × D. lapponica) (C. Europe). Dactylorhiza × katarana (D kalopissii × D. saccifera) (Greece). Dactylorhiza × kelleriana (D. fuchsii × D. traunsteineri) (Europe). Dactylorhiza × kerasovinensis (D. pindica × D. saccifera) (Greece). Dactylorhiza × kerneriorum (D. fuchsii × D. incarnata) (Europe). Dactylorhiza × kerneriorum nothosubsp. kerneriorum (Europe). Dactylorhiza × kerneriorum nothosubsp. lillsundica (D. fuchsii × D. incarnata subsp. ochroleuca) (N. & W. Europe). Dactylorhiza × kerneriorum nothosubsp. variablis (D. fuchsii subsp. hebridensis × D. incarnata) (W. Europe). *Dactylorhiza × komiensis (D. hebridensis × D. maculata) (E. Europe). Dactylorhiza × kopdagiana (D. iberica × D. umbrosa) (Turkey). Dactylorhiza × koutsourana (D. baumanniana × D. smolikana) (Greece). Dactylorhiza × kuuskiae (D. longifolia × D. traunsteineri) (E. Europe). Dactylorhiza × latirella (D. incarnata × D. purpurella) (W. Europe). Dactylorhiza × lehmannii (D. incarnata × D. russowii) (Europe). Dactylorhiza × megapolitana (D. fuchsii × D. russowii) (C. Europe). Dactylorhiza × metsowonensis (D. kalopissii × D. sambucina) (Greece). Dactylorhiza × mixtum (D. fuchsii × D. viridis) (W. Europe). Dactylorhiza × mulignensis (D. incarnata subsp. pulchella × D. majalis) (C. Europe). Dactylorhiza × nevskii (D. osmanica × D. umbrosa) (Turkey). Dactylorhiza × ornonensis (D. elata subsp. sesquipedalis × D. incarnata × D. maculata) (W. Europe). Dactylorhiza × paridaeniana (D. elata subsp. sesquipedalis × D. praetermissa) (W. Europe). Dactylorhiza × pontica (D. urvilleana × D. viridis) (Turkey)
Dactylorhiza × prochazkana (D. bohemica × D. maculata) (EC. Europe). Dactylorhiza × renzii (D. incarnata × D. nieschalkiorum) (Turkey). Dactylorhiza × rizeana (D. euxina × D. urvilleana) (Turkey). Dactylorhiza × rombucina (D. romana × D. sambucina) (C. Europe). Dactylorhiza × ruppertii (D. majalis × D. sambucina) (Europe). Dactylorhiza × salictina (D. pindica × D. smolikana) (Greece). Dactylorhiza × serbica (D. incarnata × D. saccifera) (Europe). Dactylorhiza × serreana (D. graeca × D. lagotis) (Greece). Dactylorhiza × sivasiana (D. umbrosa × D. urvilleana) (Turkey). Dactylorhiza × sooi (D. alpestris × D. fuchsii.) (Europe). Dactylorhiza × souflikensis (D. baumanniana × D. pindica) (Greece). Dactylorhiza × stagni novi (D. brennensis × D. fuchsii) (Europe). Dactylorhiza × szaboiana (D. cordigera × D. sudetica) (SE. Europe). Dactylorhiza × transiens (D. fuchsii × D. maculata subsp. ericetorum) (Europe)
Dactylorhiza × transiens nothosubsp. corylensis (D. fuchsii subsp. hebridensis × D. maculata)
Dactylorhiza × transienssubsp. ericetorum (Europe). Tuber geophyte
Dactylorhiza × transiens nothosubsp. transiens (Europe). Tuber geophyte
Dactylorhiza × turcestanicum (D. umbrosa × D. viridis) (C. Asia). Dactylorhiza × vallis peenae (D. majalis × D. russowii) (C. Europe). Dactylorhiza × venusta (D. fuchsii × D. purpurella) (Europe). Dactylorhiza × venusta nothosubsp. hebridella (D. fuchsii subsp. hebridensis × D. purpurella) (Great Britain). Dactylorhiza × venusta nothosubsp. venusta (Europe)
Dactylorhiza × viridella (D. purpurella × D. viridis) (W. Europe). Dactylorhiza × vitosana (D. saccifera × D. sambucina) (SE. Europe). Dactylorhiza × vogtiana (D. iberica × D. incarnata) (Turkey). Dactylorhiza × vorasica (D. cordigera × D. sambucina) (Greece). Dactylorhiza × weissenbachiana (D. incarnata × D. lapponica) (C. Europe). Dactylorhiza × wiefelspuetziana (D. maculata × D. sphagnicola) (W. Europe). This list follows the World checklist of monocotyledons, periodically amended from the "Orchid Research Newsletter".
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл жердегі орхидеялар негізді топырақта, ылғалды шалғынды жерлерде, батпақтарда, жалбыр шөптесін жерлерде және ағаштар сирек өсетін аймақтарда өседі. Олар субарктикалық және орташа белдеулі солтүстік жарты шарда кеңінен таралған. Олар Португалия мен Исландиядан Тайвань мен Камчаткаға дейін, Еуропаның көп бөлігінде, Солтүстік Африка және Азияда, соның ішінде Ресей, Жапония, Қытай, Орталық Азия, Таяу Шығыс, Украина, Скандинавия, Германия, Польша, Италия, Франция, Ұлыбритания және басқа да елдерде кездеседі. Кейбір жаңа жіктелімдерге сәйкес, кең таралған бақа орхидеясы – Coeloglossum viride Dactylorhiza туысына қосылуымен, оның таралу аймағы Канада мен АҚШ-тың көп бөлігін қамтиды.