USS Saratoga: Американдық әскери кемесінің тарихы

Кіріспе

Форресталь класының ұшақ тасымалдаушысы (1956–1994)

USS Saratoga (CV/CVA/CVB 60) 1950 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған төрт супер тасымалдаушының екіншісі болды. Саратога – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алтыншы кемесі және Америка Тәуелсіздік соғысындағы Саратога шайқасының құрметіне аталған екінші ұшақ тасымалдаушы кеме. 1956 жылы қолданысқа кірген ол өзінің қызметінің көп бөлігін Жерорта теңізінде өткізді, сонымен қатар Вьетнам соғысына қатысып, қызметі үшін бір ұрыс жұлдызына ие болды. Оның соңғы операциялық міндеттерінің бірі – "Шөл даулы" операциясына қатысу болды. Саратога 1994 жылы қызметтен босатылды және Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы Әскери-теңіз базасында сақталды. Оны мұражай кемесі ретінде сақтап қалуға бірнеше сәтсіз әрекеттер жасалды. АҚШ Әскери-теңіз күштері ESCO Marine компаниясына (Техас штаты, Браунсвилл қаласы) кемені бөлшектеп, қайта өңдеу үшін бір цент төледі. 2014 жылдың 15 қыркүйегінде бұрынғы Саратога Техас штатының Браунсвилл қаласына құрастыруға жіберілді. Құрастыру жұмыстары 2019 жылдың басында аяқталды.

Құрылысы мен сынақтары

Ол "Ірі әуе тасымалдағыш" ретінде тапсырыс берілді, корпусының классификациялық белгісі CVB 60, ал оның шарты 1952 жылғы 23 шілдеде Нью-Йорк кеме құрылысшылығына берілді. Ол "Форрестал" класындағы төрт кемелердің екіншісі. 1952 жылғы 1 қазанда ол "Шабуылдық әуе тасымалдағыш" (CVA 60) деп қайта жіктелді. Оның қазығы 1952 жылғы 16 желтоқсанда салынды. Ол 1955 жылғы 8 қазанда Чарльз С. Томас әйелдерінің қолдауымен суға түсірілді және 1956 жылғы 14 сәуірде капитан Роберт Джозеф Строх басқаруымен қолданысқа енгізілді. Ол АҚШ Әскери-теңіз күштерінде жоғары қысымды қазанды қолданған алғашқы тасымалдағыш болды.

1950 жылдар

Келесі бірнеше ай бойы "Саратога" түрлі инженерлік, ұшу, рульдік басқару, конструкциялық және артиллериялық сынақтардан өтті. 18 тамызда ол Гуантанамо шығанағына бағыт алып, тестілеу сапарына шықты. 19 желтоқсанда кеме қайтадан Нью-Йорк теңіз кеме құрылыс зауытына кіріп, 1957 жылдың 28 ақпанына дейін онда қалды. Жөндеу жұмыстары аяқталған соң, ол Кариб теңізінде жаттығу круизіне шықты, ал мамыр айында Флорида штатындағы Мейпорт теңіз базасына – өз портына келді. "Саратога" 1957 жылдың 3 қыркүйегінде Мейпорттан шығып, алғашқы Атлантикалық теңіз сапарына бет бұрды. Кеме Норвегия теңізіне кіріп, Солтүстік Атлантика шарты ұйымы (НАТО) елдерінің бірлескен теңіз жаттығулары – "Strikeback" операциясына қатысты. Ол қысқа мерзімге Мейпортқа оралды, содан кейін жөндеу үшін Норфолк теңіз кеме құрылыс зауытына кірді. Тергеу нәтижелері жарияланбады, бірақ жүк кемесіне жасалған шамамен 2,5 миллион неміс маркалық жөндеу шығындарын АҚШ Әскери-теңіз күштері төледі. 1961 жылдың 23 қаңтарында Алтыншы флот құрамында болғанда, "Саратога" кемесіндегі екінші машина бөлімінде ауыр өрт шығып, жеті адам қаза тапты. Өрттің себебі – жарылған жанармай құбыры деп саналады. Ұжым өртті сөндіріп, кеме Грекияның Афина қаласына бағыт алды, онда зақымды саралау жұмыстары жүргізілді. Кеме бу өндіру мүмкіндігі төмендеген күйде патрульдік миссиясын жалғастырып, әуе тобын түсіру үшін жоспарлы түрде АҚШ-қа оралды, содан кейін жөндеуге кірісті. 1967 жылдың желтоқсан айының басында "Саратога" бірнеше күн Атлантика мұхитындағы қатты дауылда болды, ол ұшу палубасындағы сыртқы өтпелерге, қоқыс шығару шахтасына және қайық тіреуіштерге елеулі зақым келтірді. Кеме 6 желтоқсанда Мейпортқа жетті. 1968 жылдың 2 қаңтарында "Саратога" Филадельфия теңіз кеме құрылыс зауытына 11 айға созылатын күрделі жөндеу және модернизация бағдарламасымен жөнелтілді. 1969 жылдың 31 қаңтарында кеме Хэмптон Роудс және Мейпорт арқылы Гвантанамоға бағыт алды, сондай-ақ экипаж мен әуе бөлімшелерінің жаттығуларын жаңартты.

1980 жылдар

1980 жылғы наурыз айында «Саратога» CVW 3 әуе тобымен 16-шы Жерорта теңізі сапарына шықты. Сапардың басты оқиғалары Форрестал шайқас тобымен ірі жаттығулар, сондай-ақ Әскери-теңіз күштерінің бас штабы адмирал Томас Б. Хейвард пен Әскери-теңіз күштерінің бас сержанты Томас С. Кроудың келуі болды. 1980 жылғы 21 маусымда, сол кездегі кеме командирі капитан Джеймс Х. Флэтли III әуе кемесімен 1500-ші рет сәтті қонуды орындап, әскери авиация тарихына енді. Оқиғаны ерекше ету үшін капитанның ұлы, мичман Джеймс Х. Флэтли IV, артқы орындықта отырды. 1980 жылғы 28 қыркүйекте, сапардан оралғаннан кейін бір ай өткен соң, «Саратога» Мейпорттан шығып, солтүстікке қарай Филадельфия кеме құрылыс-жөндеу зауыдына бет алды, онда кемеге ең кең ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілді. «Саратога» қызмет мерзімін ұзарту бағдарламасы (SLEP) бойынша жөндеуден өткен алғашқы кеме болды, бұл жөндеу 28 айға созылды. 1982 жылғы 16 қазанда кеме теңізде сынақтан өтті және 1983 жылғы 2 ақпанда «Супер Сара» деген жаңа есіммен Филадельфиядан шықты. «Саратога» 1984 жылғы 2 сәуірде 17-ші Жерорта теңізі сапары үшін Мейпорт бассейнінен тағы да шықты. «Саратоганың» 18-ші сапары ерекше болды. 1985 жылғы тамызда Мейпорттан шыққаннан кейін «Саратога» Жерорта теңізіне қарай жол тартты, бұл сапар әдеттегідей болады деп күтілген. Бірақ 10 қазанда кеме әрекетке шақырылды. Александриядан келе жатқан итальяндық «Люкс» лайнері Палестинаны азат ету фронтының (ПАФ) террористерінен тоналды. Жанжалды келіссөздерден кейін және американдық туристің қаза болғаннан кейін, террористер Порт-Саидке жағаға шықты. Мысыр билігі террористердің елден кетуіне асығыс дайындық жасады. Олар Каирдің солтүстік-шығысындағы Әл-Маза әуе базасында Egypt Air 737 ұшағына отырды. Президент Рональд Рейганның бұйрығымен «Саратогадан» VF 74 «Bedevilers» және VF 103 «Sluggers» эскадрильяларынан жеті F 14 Tomcat истребителі ұшырылды. Томкаттарды VA 85 Grumman KA 6D жанармай құюшы ұшақтары және VAW 125 E 2C Hawkeye әуе бақылау ұшақтары үздіксіз қолдады. Крит аймағында F 14 истребительдері жарықтарды пайдаланбастан, жолаушылар ұшағының қасына және артына жақындады. Команданың бұйрығымен Томкаттар жарықтарын қосып, қанаттарын түсірді – бұл мәжбүрлі қонуға халықаралық сигнал болды. E 2C Hawkeye радиоарнасы арқылы жолаушылар ұшағына F 14 истребительдерін ұшып кетуге шақырды. Жағдайдың «жеңіс жоқ» екенін түсінген террористер ұшқышқа Томкаттарды Италияның Сигонелла әскери-әуе базасына дейін еріп жүруге рұқсат берді. Бір сағат 15 минуттан кейін ұшақ жерге қонды және американдық және итальяндық билік арасындағы келіспеушіліктен кейін террористер итальяндықтармен тұтқындалды. Истребительдер ұшырылғаннан кейін жеті сағаттан соң «Саратоганың» барлық ұшақтары бір оқ атпай үйлеріне оралды. 1985 жылғы 5 желтоқсанда «Саратога» Үнді мұхитындағы Диего Гарсия аралына тікелей тоқтаусыз қонған алғашқы әуе кемесі болды. 1986 жылғы 23 наурызда Ливия жағалауында жұмыс істеп жатқанда «Саратога», «Корал теңізі» және «Америка» әуе кемелерінің ұшақтары Ливия басшысы Муаммар әл-Қаддафи «Өлім сызығы» деп атаған жерді кесіп өтті. Келесі күні түскі уақытта үш АҚШ әскери кемесі 32° 30' навигациялық сызықтан өтті. Екі сағаттан кейін ливиялық күштері Сурт қаласының жағалауынан SA 5 Gammon зениттік ракеталарын ұшырды. Ракеталар F 14 Tomcat истребительдерін нысанаға алмады және суға құлады. Кейін сол күні АҚШ ұшақтары даулы Сидра шығанағы үстінен екі ливиялық Микоян Гуревич МиГ-25 истребителін кері қайтарды. Содан кейін үш әуе кемесінің ұшақтары қорғанысқа көшті. Ауыр қаруланған A 6E Intruder «Өлім сызығында» жұмыс істейтін ливиялық зымырандық патрульдік қайыққа Rockeye кластерлік бомбалары мен Harpoon кемеге қарсы зымыранды ұшырды. Кейін сол түні екі A 7E Corsair II ұшағы Сурт қаласындағы маңызды радарлық қондырғыға шабуыл жасады. Нәтижесінде әскери-теңіз күштерінің ұшақтары үш ливиялық патрульдік қайық пен радарлық стансаны жойды.

In March 1980, Saratoga embarked airwing CVW 3 and departed on their 16th Mediterranean deployment. Highlights of the deployment included major exercises with the Forrestal battle group, and visits by the Chief of Naval Operations, ADM Thomas B. Hayward, and Master Chief Petty Officer of the Navy Thomas C. Crow. Then commanding officer, CAPT James H. Flatley III, made naval aviation history on 21 June 1980 when he completed his 1,500th carrier arrested landing. To make the event special, Midshipman James H. Flatley IV, the Captain's son, rode in the back seat. On 28 September 1980, only one month after her return from deployment, Saratoga departed Mayport and headed north to the Philadelphia Naval Shipyard where she underwent the most extensive industrial overhaul ever performed on any Navy ship. Saratoga was the first ship to go through the Service Life Extension Program (SLEP) overhaul that would last 28 months. She conducted sea trials on 16 October 1982, and left Philadelphia with much fanfare on 2 February 1983 with her new nickname — "Super Sara." The Saratoga departed the Mayport Basin yet again for her 17th Mediterranean deployment on 2 April 1984. Saratoga's 18th deployment was anything but ordinary. After departing Mayport in August 1985, Saratoga steamed toward the Mediterranean for what was scheduled to be a routine deployment. But on 10 October, she was called into action. An Italian luxury liner, , on a pleasure cruise departing from Alexandria, was hijacked by terrorists from the Palestinian Liberation Front (PLF). After tense negotiations and the killing of an American tourist, the hijackers went ashore at Port Said. Egyptian authorities made hasty arrangements for the terrorists to depart the country. They boarded an Egypt Air 737 jetliner at the Al Maza Air Base, northeast of Cairo. On orders from President Ronald Reagan, seven F 14 Tomcats from the VF 74 "Bedevilers" and the VF 103 "Sluggers" were launched from the Saratoga. Supporting the Tomcats continuously were VA 85 Grumman KA 6D air tankers and E 2C Hawkeye of VAW 125. Off the coast of Crete, the F 14s, without the use of running lights, eased up beside and behind the airliner. On command, the Tomcats turned on their lights and dipped their wings – an international signal for a forced landing. The E 2C Hawkeye radioed the airliner to follow the F 14s. Realizing they were in a "no win" situation, the hijackers allowed the pilot to follow the Tomcats to Naval Air Station Sigonella, Italy. One hour and 15 minutes later, the aircraft landed and the hijackers were arrested by the Italians after a disagreement between American and Italian authorities. Seven hours after the fighter jets were scrambled, all Saratoga aircraft returned home without a shot fired. On 5 December 1985 Saratoga became the first aircraft carrier to dock pierside on the island of Diego Garcia in the Indian Ocean. On 23 March 1986, while operating off coast of Libya, aircraft from the carriers Saratoga, Coral Sea and America crossed what Libyan leader Muammar al Gaddafi had called the "Line of Death." The very next day at noon, three U. S. Navy warships crossed the same 32° 30' navigational line. Two hours later, Libyan forces fired SA 5 Gammon surface to air missiles from the coastal town of Surt. The missiles missed their F 14 Tomcat targets and fell harmlessly into the water. Later that afternoon, U. S. aircraft turned back two Libyan Mikoyan Gurevich MiG 25 fighter planes over the disputed Gulf of Sidra. Soon after, aircraft from the three carriers fought back in defense. A heavily armed A 6E Intruder fired Rockeye cluster bombs and a Harpoon anti ship cruise missile at a Libyan missile patrol boat operating on the "Line of Death." Later that night, two A 7E Corsair II jets attacked a key radar installation at Surt. At the conclusion, three Libyan patrol boats and a radar site were destroyed by Navy aircraft.

Достық атыспен атып түсіру оқиғасы

1987 жылғы 22 қыркүйекте сағат 15:50 EDT-де, Вирджиния штатының Вирджиния-Бич қаласындағы Осеана әскери-әуе базасынан шыққан VF 74 эскадрильясының F-14 Tomcat ұшағы, "Саратога"дан жұмыс істеп, НАТО-ның "Display Determination 87" жаттығуы барысында Жерорта теңізі үстінде Батыс Германияның Цвайбрюкен әуе базасынан шыққан АҚШ Әуе күштерінің 26-шы тактикалық барлау қанатының RF-4C Phantom II ұшағын қателікпен атып түсірді. RF-4C экипажының екеуі де 30 минут ішінде "Саратога"дан құтқару тікұшағымен құтқарылды, олар көптеген жарақаттар алды. Tomcat ұшқышы Тимоти У. Дорси тәртіптік жазаға тартылып, ұшқыш лауазымынан толығымен шеттетілді, бірақ 25 жыл өткен соң контр-адмирал шеніне ұсынылды. 1987 жылғы маусымда Жерорта теңізіне 19-шы рет аттанған "Саратога" кемесі Норфолк әскери кеме құрылыс және жөндеу зауытында 280 миллион долларға қайта жөндеуден өтті.

Құрлық даулы операциясы

Саратога 17 ұшақ тобымен бірге Қызыл теңізде "Desert Storm" операциясына қатысты. Ирактағы соғыс басталмас бұрын, "Саратога" кемесі Израильдің Хайфа қаласының жағалауындағы паром апатынан 21 экипаж мүшесін жоғалтты. Соғыс кезінде "Саратога" сол кездегі бірнеше рекордты орнатты. Ол Суэц каналын алты рет кесіп өтті және шамамен 11 000 ұшақтарды ұшырып, қондыру циклын аяқтады. Саддам Хусейн Ирак телеарнасында "Саратога" мен бірнеше басқа да Коалиция кемелері батқан деп мәлімдеді. Соғыс кезінде бір рет, мүмкін "Scud" зымыраны Қызыл теңіздегі "Саратога" бағытына ұшырылды, бірақ ол басқарылмаған немесе болжамды ұшырылған болуы мүмкін, себебі ұшу траекториясының басында-ақ ол қанатын өткізіп кететіні анықталды. Кеме операцияларды қолдау үшін көптеген рейстерді жүзеге асырды, соның ішінде соғыстағы алғашқы американдық қаза болған деп саналатын Скотт Спайхердікі де. "Саратога" ұшақтарының тағы бірі – "A-6E Intruder" атып түсірілді. Бомбалаушы-навигаторы, лейтенант Джеффри Заунды ирактық тұтқындар камераларға көрсетті, бірақ ол ақырында американдық күштерге қайтарылды және "Саратогаға" оралып келді. "Саратога" базасындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Desert Shield" операциясын қолдап, Қызыл теңіздегі сауда кемелеріне алғашқы әскери шабуылдар жасады.

TCG Muavenet оқиғасы

1992 жылдың күзінде АҚШ, Түркия және бірнеше басқа НАТО мүшелері "Display Determination 1992" жаттығуына қатысты. Бұл жаттығу АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы Джереми Майкл Борданың басқаруымен өтті. Қатысушы елдердің күштері екі көпұлтты топтың біріне бөлінді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің вице-адмиралы T. Joseph Lopez "Қара күштерге" жетекшілік етті, оның құрамында "Saratoga" кемесі және 8-ші крейсерлік эсминецтер тобы болды. Оған қарсы "Жасыл күштер", соның ішінде түрік мина тастағыш эсминегі "TCG Muavenet" (бұрынғы "Gwin") Нидерланды адмиралы Крууның тікелей бақылауында болды. Жаттығудың "күшейтілген тактикалық" кезеңінде "Қара күштер" Эгей теңізіндегі Сарос шығанағына десант түсіруге тырысты, ал "Жасыл күштер" қарсылық көрсетті. Адмирал Борда әр топтың құрамындағы бөлімдерге бір-бірін белсенді іздеп, "жоюға" бұйрық берді. Екі топтың командирлері де дұшпанға қашан және қайда қажет деп тапса, соғыс жүргізудің барлық құралдарын пайдаланып, жеңіске жетуге толық құқық алды. Әрине, барлық қақтығыстар имитациялық шабуылдар ретінде жоспарланған.

Пайдаланудан шығару және тағдыры

Саратога 1994 жылғы 20 тамызда Флорида штатының Мейпорт қаласындағы Әскери-теңіз стансасында қызметтен босатылды және сол күні Теңіз кеме тізілімінен шығарылды. 1995 жылғы мамыр айында Филадельфияға сүйретілді, ал 1998 жылғы тамызда Филадельфия Әскери-теңіз кемежайының жабылуынан кейін Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы Ньюпорт Әскери-теңіз стансасына жеткізілді. Онда ол бастапқыда қайырымдылыққа берілуге күтіп тұрды, содан кейін оның статусы "эксперименттік кеме ретінде жоюға" өзгертілді, және ақырында 1 қаңтарда қайтадан қайырымдылыққа берілуге күтіп тұруға қайтарылды. Ньюпорттағы корпусы, бұрынғы Саратога, оның әпкелері сияқты, қолданыстағы авиатасымалдаушы флотын қолдау үшін кеңінен бөлшектелді. Оны Род-Айленд штатының Квинсет-Пойнт қаласында музейлік кемеге айналдыруға белсенді күш-жігер жұмсалды. 2010 жылғы сәуірде Саратога қайырымдылық қоймасынан алынып, жоюға жоспарланды. Басты кедергі – 1993 жылғы қарашада қалаға «Джексонвилл Джагуарс» франшизасын берген Ұлттық футбол лигасымен болған бәсекелестік. НФЛ-мен келісімнің шарты ретінде команданы сақтап қалу үшін қала 1994 жылы 130 миллион долларға қалалық стадионды қайта жаңартуға қаржылық міндеттемелерді қабылдауы керек болды. Бұл қаланың «Саратоганы құтқару» жобасына қолдау көрсету мүмкіндігін шектеді, осы арқылы Саратоганы өз портына қайтаруға бағытталған күш-жігерге қаржылық қолдау көрсетуге мүмкіндік болмады. «Джексонвилл USS Saratoga Museum Foundation, Inc.» 1995 жылдың жазында қызметін тоқтатты. 2014 жылғы 8 мамырда Техас штатының Браунсвилл қаласындағы «ESCO Marine» компаниясы Саратоганы бір центке жоюға келісім берді. Бұл кемені жою үшін төленетін ең төменгі сома еді. 2014 жылғы 21 тамызда Саратога Ньюпорт Әскери-теңіз стансасынан шығып, Атлант мұхитына қарай Нарагансетт шығанағы арқылы Браунсвиллдегі (Техас штаты) «Esco Marine» кемелерді қайта өңдеу зауытына бет алды. Кеме 16 қыркүйекте соңғы бөлшектеуге арналған қоқысқа толы алаңға жетті. Бөлшектеу 2019 жылғы 31 наурызда аяқталды. Саратоганың екі якорі 1998 жылы қолданысқа енгізілген «USS Harry S. Truman» кемесінде қайта пайдаланылды.