Тілдегі плеоназм – мағынасы қабатталған сөздер (қара қараңғылық, жанар от). Ретрорикалық қателік ретінде қарастырылады, бірақ мән беру үшін де қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тілдік өрнектегі артық айту
Redundancy in linguistic expression
Плеоназм ('/p//l//iː//.//ə/,/n//æ//z//əm/; ,) – тілдік өрнектегі қажетсіз қайталау, мысалы, "қара қараңғылық", "жанған от", "ол адам айтты" немесе "қозғалыста дірілдеу". Бұл дәстүрлі риторикалық өлшемдер бойынша тавтологияның бір түрі болып саналады және стильдік қателік ретінде қарастырылуы мүмкін. Плеоназм мағынаны күшейту үшін немесе сөз тіркесі белгілі бір нысанда қалыптасқандықтан қолданылуы мүмкін. Тавтология мен плеоназм әдебиетте әрдайым нақты ажыратылмайды.
Pleonasm ('/p//l//iː//.//ə/,/n//æ//z//əm/; , ) is redundancy in linguistic expression, such as "black darkness," "burning fire," "the man he said," or "vibrating with motion." It is a manifestation of tautology by traditional rhetorical criteria and might be considered a fault of style. Pleonasm may also be used for emphasis, or because the phrase has become established in a certain form. Tautology and pleonasm are not consistently differentiated in literature.
Қолданылуы
Көбінесе плеоназм – қажетсіз, қалыптасқан немесе қайталама сөз немесе тіркес деп түсініледі, бірақ плеоназм – идиоманың қарапайым қолданылуы да болуы мүмкін. Ол нақты тілдік эффектіге қол жеткізуге көмектеседі, ол әлеуметтік, поэтикалық немесе әдеби сипатта болуы мүмкін. Плеоназм кейде риторикалық қайталаумен бірдей қызмет атқарады – идеяны, пікірді немесе сұрақты күшейту үшін, мәтінді түсінікті және оңай қабылдау үшін қолданылуы мүмкін. Плеоназм артық көшірме ретінде қызмет ете алады; егер сөз белгісіз болса, қате түсінілсе, дұрыс естілмесе немесе байланыс құралы нашар болса – мысалы, статикалық радио хабары немесе түсініксіз жазу – плеоназмдық тіркестер кейбір сөздер жоғалған жағдайда да мағынаның жеткізілуін қамтамасыз етуге көмектеседі.
Most often, pleonasm is understood to mean a word or phrase which is useless, clichéd, or repetitive, but a pleonasm can also be simply an unremarkable use of idiom. It can aid in achieving a specific linguistic effect, be it social, poetic or literary. Pleonasm sometimes serves the same function as rhetorical repetition—it can be used to reinforce an idea, contention or question, rendering writing clearer and easier to understand. Pleonasm can serve as a redundancy check; if a word is unknown, misunderstood, misheard, or if the medium of communication is poor—a static filled radio transmission or sloppy handwriting—pleonastic phrases can help ensure that the meaning is communicated even if some of the words are lost.
Кәсіби және ғылыми пайдалану
Кейбір плеостатикалық тіркестер кәсіби немесе ғылыми жазуда қолданылғанда, қалыптасқан стандартты қолданысты немесе мамандарға таныс мағынаны білдіруі мүмкін, бірақ бұл пәннен тыс адамдарға міндетті түрде түсініксіз болуы мүмкін. "Бос және күшсіз", "шарттар мен талаптар", "әрқайсысы және әрбір" сияқты мысалдар – заңдық құжаттарға жиі енгізілетін, заңды күші бар тілдің бөлігі болып табылатын заңдық жұптар. Мұндай қолданысқа классикалық мысал – сол кездегі лорд-канцлер (1864), лорд Вестбери, ағылшын сот ісінде (ex parte Gorely) актідегі тіркесті "артық және плеостатикалық" деп сипаттаған кезде келтірілген. Мұндай қолданыс белгілі бір контексттерде қабылдануы мүмкін. Дегенмен, жалған білімділік көрсету, мағынасын бүркемелеу немесе сөздерді артық енгізу үшін бекер қолданылғанда, әсіресе дәлдік бұрмалауға әкелуі мүмкін салаларда (мысалы, табиғат ғылымдары) жағымсыз болуы мүмкін. Аталған тіркестердің ішінде "шарттар мен талаптар" кейбір құқықтық жүйелерде плеостатикалық болмауы мүмкін, себебі олар келісімшарттың бір бөлігін құрайтын ережелер жиынтығына емес, келісімшарттың немесе келісімшарт ережесінің болашақ оқиғаға байланысты әсерін анықтайтын нақты шарттарға сілтеме жасайды. Бұл жағдайларда шарттар мен талаптар аталған оқиғаның нақтылығын немесе белгісіздігін білдіреді (мысалы, Бразилия заңдарында өсиеттің күшке енуінің бастапқы мерзімі – өсиетқордың қайтысы, ал денсаулық сақтануда сақтандырылған адамның белгілі бір себептерден белгілі бір жарақат алуы немесе жарақаттардың жиынтығына қатысты талаптар бар).
Some pleonastic phrases, when used in professional or scholarly writing, may reflect a standardized usage that has evolved or a meaning familiar to specialists but not necessarily to those outside that discipline. Such examples as "null and void", "terms and conditions", "each and every" are legal doublets that are part of legally operative language that is often drafted into legal documents. A classic example of such usage was that by the Lord Chancellor at the time (1864), Lord Westbury, in the English case of ex parte Gorely, when he described a phrase in an Act as "redundant and pleonastic". This type of usage may be favored in certain contexts. However, it may also be disfavored when used gratuitously to portray false erudition, obfuscate, or otherwise introduce verbiage, especially in disciplines where imprecision may introduce ambiguities (such as the natural sciences). Of the aforementioned phrases, "terms and conditions" may not be pleonastic in some legal systems, as they refer not to a set provisions forming part of a contract, but rather to the specific terms conditioning the effect of the contract or a contractual provision to a future event. In these cases, terms and conditions imply respectively the certainty or uncertainty of said event (e. g., in Brazilian law, a testament has the initial term for coming into force the death of the testator, while a health insurance has the condition of the insured suffering a, or one of a set of, certain injurie(s) from a or one of a set of certain causes).
Стильдік артықшылық
Сонымен қатар, плеоназмдар мағынадан тыс мақсаттарға қызмет ете алады. Мысалы, тым қысқа сөйлейтін адамға көбінесе оңайлық пен әдемілік жетіспейді деп түсіндіріледі, себебі ауызша және қол тілінде сөйлемдер түзету мүмкіндігі болмай, спонтанды түрде жасалады. Жоспарлау қабілетінің шектеулігі жиі көптеген артық сөздерге алып келеді. Жазба тілінде қажет емес сөздерді жою кейде жазуды қолдан келмейтін немесе жасанды етеді, әсіресе егер бұл сөздер тұрақты тіркесте болса. Бірақ, кез келген әдеби немесе риторикалық тәсіл сияқты, плеоназмды шамадан тыс пайдалану жазу мен сөйлеуді нашарлатады; сөздер мазмұннан көңіл аударады. Авторлар белгілі бір ойды бүркемелеу үшін мағынасын артық сөздермен жасыруы мүмкін. Уильям Стронк кітабы "Стильдің негіздері" (1918) еңбегінде айқындылықты қолдады:
In addition, pleonasms can serve purposes external to meaning. For example, a speaker who is too terse is often interpreted as lacking ease or grace, because, in oral and sign language, sentences are spontaneously created without the benefit of editing. The restriction on the ability to plan often creates many redundancies. In written language, removing words that are not strictly necessary sometimes makes writing seem stilted or awkward, especially if the words are cut from an idiomatic expression. On the other hand, as is the case with any literary or rhetorical effect, excessive use of pleonasm weakens writing and speech; words distract from the content. Writers who want to obfuscate a certain thought may obscure their meaning with excess verbiage. William Strunk Jr. advocated concision in The Elements of Style (1918):
Екі тілді таутлогиялық өрнектер
Екі тілдегі таутологиялық өрнек – екі түрлі тілде бір мағынаны білдіретін сөздерді біріктіретін тіркес. Екі тілді таутологиялық өрнекке мысал – идиш тіліндегі מים אחרונים וואַסער mayim akhroynem vaser. Бұл сөзбе-сөз "су, соңғы су" дегенді білдіреді және "тамақтан кейін қолды жууға арналған су, алғыс суы" деген мағынаны береді. Сахара шөлі, сөзбе-сөз "Шөл, шөл" (араб тілінен). Ла Бреа қара құймалары, сөзбе-сөз "Қара құймалары" (испан тілінен). hoi polloi, сөзбе-сөз "көпшілік" (грек тілінен). Кармартен қамалында үш рет "қамал" сөзі болуы мүмкін: Уэльс тіліндегі Castell Caerfyrddin түрінде, онда "Caer" – форт, ал "fyrddin" латын тіліндегі Moridunum ("теңіз форты") сөзінен туындаған деп саналады, сондықтан Кармартен қамалы – "форт, теңіз форты, қамал". Жаңа Зеландиядағы Маунгануи тауы, Ротороа көлі және Мотутапу аралы маори тілінен сәйкесінше "Тау, үлкен тау", "Көл, ұзын көл" және "Арал, қасиетті арал" деп аударылады.
A bilingual tautological expression is a phrase that combines words that mean the same thing in two different languages. An example of a bilingual tautological expression is the Yiddish expression מים אחרונים וואַסער mayim akhroynem vaser. It literally means "water last water" and refers to "water for washing the hands after meal, grace water". the Sahara Desert, literally "the The Desert Desert", from Arabic. the La Brea Tar Pits, literally "the The Tar Tar Pits", from Spanish. the hoi polloi, literally "the the many", from Greek. Carmarthen Castle, may actually have "castle" in it three times: In its Welsh form, Castell Caerfyrddin, "Caer" means fort, while "fyrddin" is thought to be derived from the Latin Moridunum ("sea fort") making Carmarthen Castle "fort sea fort castle". Mount Maunganui, Lake Rotoroa, and Motutapu Island in New Zealand are "Mount Mount Big", "Lake Lake Long", and "Island Sacred Island" respectively, from Māori.
Синтаксистік плеонимнің түрлері
Артық иілу: Көптеген иілу бар тілдерде, сөз тіркесінде грамматикалық қасиетті білдіру үшін қажеттіден артық сөздерді иілу жиі кездеседі. Мысалы, неміс тілінде «Die alten Frauen sprechen» («Қарт әйелдер сөйлейді») деген сөз бар. «Frau» («әйел», көпше түрі «Frauen») есімінің көпше түрін қолдану есім сөз тіркесінің грамматикалық санын көрсетсе де, неміс тіліндегі келісім белгілі бір мағынаны білдіру үшін, атрибутивті сын есім «alten» және етістік «sprechen» сөздерінің де көпше түрінде болуын талап етеді. Бірақ, барлық тілдерде осылай емес. Кейбір тілдер, мысалы, мажар тілінде, сан үшін айқын сандық белгі болғанда иілуді қажет етпейді. Мажар тілінде көпше түрі бар, бірақ «екі гүл» дегенді «екі гүл» деп білдіреді. (Бұл кельт тілдерінде де осылай, онда сандық белгілер жекеше зат есімнен бұрын келеді.) Венгрия тілі мен неміс немесе ағылшын тілінің (кейде) арасындағы басты айырмашылық – соңғы тілдерде көптікті білдіру қажет болмаған жағдайда да міндетті болып табылады. Осы ережелерді сақтамау грамматикалық қатеге әкеледі. Жоғарыдағы неміс тіліндегі сөз тіркесі санға ғана емес, грамматикалық жаққа да артық иіледі. Бірнеше рет жоққа шығару: Кейбір тілдерде баса көрсету үшін қайталанған жоққа шығару қолданылады, мысалы, ағылшын тілінде «There ain't nothing wrong with that» («Бұл жағдайда ештеңе дұрыс емес»). Бұл сөйлемнің сөзбе-сөз мағынасы «There is not nothing wrong with that» («Бұл жағдайда ештеңе дұрыс емес»), яғни «There is something wrong with that» («Бұл жағдайда бірдеңе дұрыс емес») болса да, мақсаты – «There is nothing wrong with that» («Бұл жағдайда ештеңе дұрыс емес») немесе «There isn't anything wrong with that» («Бұл жағдайда ештеңе дұрыс емес») дегенді білдіру. Қайталанған жоққа шығару баса көрсету үшін плеонастикалық түрде қолданылады. Бірақ, бұл әрқашан солай бола бермейді. «I don't not like it» («Мен оны ұнатпаймын») деген сөйлемде қайталанған жоққа шығару екіұштылықты («Мен оны ұнатамын да, ұнатпаймын да») немесе тіпті растауды («Мен оны ұнатамын») білдіру үшін қолданылуы мүмкін. (Риторикалық тұрғыдан бұл литота болып табылады; литотаны плеонастикалық екі жоққа шығарудан ажырату қиын, және бұл ерекшелік ирониялық әсер үшін қолданылуы мүмкін.) «Қос теріс» қолдану стандартты ағылшын тілінде көңілсіздік тудырса да, испан немесе француз тілдерінде міндетті. Мысалы, испан тілінде «No es nada» («Бұл ештеңе емес») сөз тіркесінде терістелген етістік («no es») және «ештеңе» сөзі («nada») бар. Бірнеше растау: Ағылшын тілінде қайталанған растау жауапты баса көрсету үшін қолданылады, дәл солай қайталанған жоққа шығару теріс пікірді баса көрсету үшін қолданылады. «I do love you» («Мен сені жақсы көремін») деген сөйлемде «do» сөзінің интонациясы күштірек болса, қос растау қолданылады. Ағылшын тілінде сөйлемдер автоматты түрде растау түрінде жазылады, содан кейін керісінше мағынаны білдіру үшін сөйлем өзгертіледі. Сондықтан «I love you» («Мен сені жақсы көремін») деген сөйлемде «do» сөзінің қосылуы тек баса назар аударады, бірақ сөйлемнің мағынасын өзгертпейді. Екілік иелену: Ағылшын тіліндегі «a friend of mine» («менің досым») сияқты екілік генетив көрінеу плеонастикалық болып табылады және осы себепті сынға ұшыраған, бірақ ол ұзақ жылдар бойы мұқият жазушылар қолданған және партитивтік немесе апозитивтік генетив ретінде талданған. Көптік сапалық градиация: Ағылшын тілінде салыстырудың әр түрлі деңгейлері (салыстырмалы және суперлятивтер) сөйлемнің морфологиялық өзгеруі арқылы (мысалы, «prettier», «fastest») немесе синтаксистік құрылым арқылы (мысалы, «more complex», «most impressive») құрылады. Осылайша, қосымша баса назар аудару үшін екі түрін де біріктіруге болады: «more bigger» («әлдеқайда үлкен») немесе «bestest» («ең-ең жақсы»). Бұл грамматикалық емес деп саналуы мүмкін, бірақ кейбір ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар үшін бейресми сөйлеуде жиі кездеседі. «The most unkindest cut of all» («Барлығының ішіндегі ең қатал кесу») Шекспирдің «Жулиус Цезарь» романынан алынған. Музыкалық нотацияда фортиссиссимо мен пианиссиссимода қайталанатын итальяндық суперлятив бар. Алайда, «more bigger» («әлдеқайда үлкен») сияқты конструкциялардың барлығы плеонастикалық емес. Мұндай сөздерді қолданатын кейбір спикерлер, грамматикалық жағынан әдеттегіден тыс болса да, плеонастикалық емес конструкция құруға тырысады: «X Y-ден үлкен» деп айтқан адам, Z-ді Y-мен салыстырған әңгіме барысында «X Y-ден үлкенірек дәрежеде, Z Y-ден үлкенірек дәрежеде» дегенді білдіруі мүмкін. Бұл пайдалану «Y-ден үлкен» дегенді бір грамматикалық бірлік ретінде қарастырады, атап айтқанда, дәрежесін мойындайтын қосымша сөз, яғни «X Y-ден үлкен» дегенді «X Y-ден үлкен, Z-ден үлкен» дегенге теңестіреді.
Overinflection: Many languages with inflection, as a result of convention, tend to inflect more words in a given phrase than actually needed in order to express a single grammatical property. Take for example the German, Die alten Frauen sprechen ("The old women speak"). Even though the use of the plural form of the noun Frau ("woman", plural Frauen) shows the grammatical number of the noun phrase, agreement in the German language still dictates that the definite article die, attributive adjective alten, and the verb sprechen must all also be in the plural. Not all languages are quite as redundant however, and will permit inflection for number when there is an obvious numerical marker, as is the case with Hungarian, which does have a plural proper, but would express two flowers as two flower. (The same is the case in Celtic languages, where numerical markers precede singular nouns.) The main contrast between Hungarian and other tongues such as German or even English (to a lesser extent) is that in either of the latter, expressing plurality when already evident is not optional, but mandatory; making the neglect of these rules result in an ungrammatical sentence. As well as for number, our aforementioned German phrase also overinflects for grammatical case. Multiple negation: In some languages, repeated negation may be used for emphasis, as in the English sentence, "There ain't nothing wrong with that". While a literal interpretation of this sentence would be "There is not nothing wrong with that", i. e. "There is something wrong with that", the intended meaning is, in fact, the opposite: "There is nothing wrong with that" or "There isn't anything wrong with that." The repeated negation is used pleonastically for emphasis. However, this is not always the case. In the sentence "I don't not like it", the repeated negative may be used to convey ambivalence ("I neither like nor dislike it") or even affirmation ("I do like it"). (Rhetorically, this becomes the device of litotes; it can be difficult to distinguish litotes from pleonastic double negation, a feature which may be used for ironic effect.) Although the use of "double negatives" for emphatic purposes is sometimes discouraged in standard English, it is mandatory in other languages like Spanish or French. For example, the Spanish phrase No es nada ('It is nothing') contains both a negated verb ("no es") and another negative, the word for nothing ("nada"). Multiple affirmations: In English, repeated affirmation can be used to add emphasis to an affirmative statement, just as repeated negation can add emphasis to a negative one. A sentence like I do love you, with a stronger intonation on the do, uses double affirmation. This is because English, by default, automatically expresses its sentences in the affirmative and must then alter the sentence in one way or another to express the opposite. Therefore, the sentence I love you is already affirmative, and adding the extra do only adds emphasis and does not change the meaning of the statement. Double possession: The double genitive of English, as with a friend of mine, is seemingly pleonastic, and therefore has been stigmatized, but it has a long history of use by careful writers and has been analyzed as either a partitive genitive or an appositive genitive. Multiple quality gradation: In English, different degrees of comparison (comparatives and superlatives) are created through a morphological change to an adjective (e. g., "prettier", "fastest") or a syntactic construction (e. g., "more complex", "most impressive"). It is thus possible to combine both forms for additional emphasis: "more bigger" or "bestest". This may be considered ungrammatical but is common in informal speech for some English speakers. "The most unkindest cut of all" is from Shakespeare's Julius Caesar. Musical notation has a repeated Italian superlative in fortississimo and pianississimo. Not all uses of constructions such as "more bigger" are pleonastic, however. Some speakers who use such utterances do so in an attempt, albeit a grammatically unconventional one, to create a non pleonastic construction: A person who says "X is more bigger than Y" may, in the context of a conversation featuring a previous comparison of some object Z with Y, mean "The degree by which X exceeds Y in size is greater than the degree by which Z exceeds Y in size". This usage amounts to the treatment of "bigger than Y" as a single grammatical unit, namely an adjective itself admitting of degrees, such that "X is more bigger than Y" is equivalent to "X is more bigger than Y than Z is. "[alternatively, "X is bigger than Y more than Z is."] Another common way to express this is: "X is even bigger than Z."
Семантикалық плеозм және контекст
Семантикалық плеоназмның көптеген жағдайларында сөздің плеонастик мәртебесі контекстке байланысты. Тиісті контекст көршілес сөз сияқты ғана емес, сонымен қатар сөйлеушінің білімінің ауқымындай кең болуы мүмкін. Шындығында, көптеген артық өрнектердің мысалдары бастапқыда артық емес, бірақ бір жағдайда қолданылса артық, ал екінші жағдайда артық болмайды. Мысалы, "көтерілу" сөзіндегі "жоғары" әрқашан артық емес, "Ол көтеріліп, содан кейін таудан құлап түсті" мысалында көрінеді. Көптеген басқа плеоназм мысалдары сөйлеушінің білімі ескерілгенде ғана артық болады. Мысалы, көптеген ағылшын тілінде сөйлейтіндер "тунец балығы" сөзінің артық екеніне келіседі, себебі тунец – балықтың бір түрі. Алайда, "тунец" сөзі жеуге жарамды тікенді алмұрттың бір түрін де білдіретінін ескерсек, "тунец балығы" сөзіндегі "балық" плеонастик емес, керісінше, балық пен тікенді алмұртты ажыратуға көмектесетін сөз болып көрінеді. Керісінше, испан тілін білмейтін ағылшын тілінде сөйлейтіндер үшін "La Brea шайыры орлары" сөзінде артық ештеңе жоқ, себебі "La Brea" атауы түсініксіз: сөйлеуші бұл атаудың испан тілінде "шайыр" деген мағынаны білмейді, сондықтан "La Brea Tar Pits" сөзі "шайыр шайыр орлары" деп аударылады. Сол сияқты, "скуба" сөзі "су астындағы тыныс алу аппараты" дегенді білдірсе де, "скуба жабдығы" сияқты тіркес, әдетте, плеонастик деп есептелмейді, себебі "скуба" сөзі ағылшын тіліне қарапайым сөз ретінде қайта қарастырылған, ал "аппарат жабдығы" деген плеонастик сөз тізбегін ұсынатын аббревиатура емес. (Көптеген адамдар оның аббревиатура екенін білмейді және оны СКУБА немесе С. К. У. Б. А. деп жазбайды. Радар мен лазер сияқты мысалдар да бар.)
In many cases of semantic pleonasm, the status of a word as pleonastic depends on context. The relevant context can be as local as a neighboring word, or as global as the extent of a speaker's knowledge. In fact, many examples of redundant expressions are not inherently redundant, but can be redundant if used one way, and are not redundant if used another way. The "up" in "climb up" is not always redundant, as in the example "He climbed up and then fell down the mountain." Many other examples of pleonasm are redundant only if the speaker's knowledge is taken into account. For example, most English speakers would agree that "tuna fish" is redundant because tuna is a kind of fish. However, given the knowledge that "tuna" can also refer to a kind of edible prickly pear, the "fish" in "tuna fish" can be seen as non pleonastic, but rather a disambiguator between the fish and the prickly pear. Conversely, to English speakers who do not know Spanish, there is nothing redundant about "the La Brea tar pits" because the name "La Brea" is opaque: the speaker does not know that it is Spanish for "the tar" and thus "the La Brea Tar Pits" translates to "the the tar tar pits". Similarly, even though scuba stands for "self contained underwater breathing apparatus", a phrase like "the scuba gear" would probably not be considered pleonastic because "scuba" has been reanalyzed into English as a simple word, and not an acronym suggesting the pleonastic word sequence "apparatus gear". (Most do not even know that it is an acronym and do not spell it SCUBA or S. C. U. B. A. Similar examples are radar and laser.)