Кіріспе

Кіші Азияның Оңтүстік аймағы, мотылдар туысы

Исаврия (/aɪˈzɔːriə/ немесе /aɪˈsɔːriə/; Ἰσαυρία) – ежелгі географияда Кіші Азияның ішкі бөлігінде орналасқан, әр түрлі кезеңдерде аумағы әртүрлі болған, бірақ көбінесе қазіргі Түркияның Конья провинциясындағы Бозкыр ауданы мен оның төңірегін, немесе Тавр тауларының ядросын қамтитын қиын, оқшауланған аймақ. Жағалау бойында Киликиямен шектесетін. Атын соғысқа дайын Исавр тайпасынан және екі елді мекеннен – Исаура Палея (Ἰσαυρα Παλαιά, латынша: Isaura Vetus 'Ескі Исаура') және Исаура Неа (Ἰσαυρα Νέα, латынша: Isaura Nova 'Жаңа Исаура') алған. Исаврлер – Македония және Рим үстемдігі кезінде көршілес аймақтарды тонап, қиындықтар тудырған тәуелсіз тау халқы болған.

Ерте кездері

Исаурияның тұрақты ядросы Тавр тауларының солтүстігінде орналасқан, ал Тавр таулары Икония мен Листраның оңтүстігінде жатыр. Ликанияда Икония жазығының барлығы болды, бірақ Исаурия тау етегіне жеткен кезде басталды. Оның екі бастапқы қаласы, Исаура Неа және Исаура Палея, бірі осы тау етегінде (Дориа), екіншісі суайырық жотасында (Зенгибар Калеси) орналасқан.

Рим билігі

Римдіктер Исаурлықтармен алғаш кездескенде (б.з.д. 1-ғасырдың басында), олар Киликия Трахеяны Исаурияның бір бөлігі деп есептеді, соның салдарынан ол Жерорта теңізіне дейін созылды; және осы атаудың кеңейтілуі екі ғасыр бойы жиі қолданылып келді. Каликадн өзенінің барлық алабы Исаурия деп саналды, ал оның оңтүстік саласындағы қалалар Исаурия Декаполисі деп белгілі болды. Кейін Исауриялықтар бір кезде Галатия патшасы Аминтастың билігінде болды, бірақ олар өздерінің қарақшылық әдеттерін және тәуелсіздіктерін сақтап қалды. 3-ғасырда олар бүлікші император Требеллианды бағуға бейімділік танытты. 4-ғасырда Аммиан Марцеллин оларды Кіші Азияның көршілес провинциялары үшін қорқыныш ретінде сипаттады, б.з. 404-тен 409-жылдарға дейін кең ауқымды шабуылдар жасады, соның ішінде Шығыс Рим генералы Арбазаций басқарған оларды жоюға бағытталған әскери науқан болды, бірақ Юстиниан I билік еткен кезде олар толығымен бағындырылды делінеді. Кейбір Византия императорлары Исаурия тегінен шыққан: туған есімі Тарасикодисса Русумбладиотс болған Зенон, оның ұлы Леон II және, мүмкін, 695-тен 698-жылдарға дейін билік еткен Леонтий. Империя Исауриялықтарды әскерлер, генералдар ретінде пайдаланды, тіпті бір кезде олар императордың жеке күзетшілері – Экскубиторлар құрамына кірді. Бұл ескерткіштер 3, 4 және 5 ғасырларға жатады.

Дін тарихы

Пауыл сол кездегі аймақтағы жалғыз римдік колониясы – Клавдиопольде жақсы хабар таратыпты деген пікір бар. Исаурия шіркеуі бастапқыда Антиохия патриархының билігінде болды, бірақ VII ғасырдың соңында немесе VIII ғасырдың басында Константинополь патриархының қарамағына өтті. Жазуларда Исаурополис және Исаура Палеяның епископы деп аталады. Бірде-бір *Notitia episcopatuum* Исаура немесе Исаурополис туралы еске салмайды, сондықтан Рамсей Исаура Нова епархиясының Леонтополис епархиясымен ерте біріктірілгенін болжайды, ал Исаура Палеяның кейінгі аталымы барлық *Нотицияларда* кездеседі.