Кіріспе

Бағдарламалық жасақтаманы, фильмдерді, музыканы және басқа да медиа құралдарын қорғау

Көшірмелеуден қорғау, сондай-ақ мазмұнды қорғау, көшірмелеудің алдын алу және көшірмелеуді шектеу – бұл бағдарламалық жасақтаманы, фильмдерді, музыканы және басқа да медиа құралдарын көбейтуді болдырмау арқылы авторлық құқықты сақтауға бағытталған шараларды сипаттайды. Көшірмелеуден қорғау көбінесе бейнетаспаларда, DVD, Blu-ray дисктерінде, HD DVD, компьютерлік бағдарламалық жасақтама дисктерінде, бейнеойындар дисктері мен картридждерінде, аудио CD және кейбір VCD-лерде кездеседі. Ол сондай-ақ медиа және бағдарламалық жасақтаманың цифрлық түрде таратылатын нұсқаларына да енгізілуі мүмкін. Көшірмелеуден қорғаудың кейбір әдістері ақы төлеген тұтынушыларға қолайсыздық туғызғаны үшін немесе тұтынушының компьютерінде көшірмелеу әрекеттерін анықтау үшін қосымша немесе қажетсіз бағдарламаларды жасырын орнатуы үшін сынға ұшырады. Көшірмелеуден қорғауты тиімді ету және тұтынушылардың құқықтарын қорғау медиа өнімдерін жариялаудағы маңызды мәселе болып табылады.

Терминология

Медиа корпорациялары көшірмеден қорғау терминін әрқашан қолданған, бірақ сыншылар бұл термин халықты пайдаланушылармен емес, шектеу технологияларын қолдайтын баспагерлермен байланыстыруға бағытталғанын айтады. Көшірудің алдын алу және көшіруді бақылау – одан бейтарап терминдер болуы мүмкін. "Көшірмеден қорғау" кейбір жүйелер үшін қате атау, себебі түпнұсқадан кез келген саны көшірме жасалуы мүмкін, және осы көшірмелердің бәрі жұмыс істейді, бірақ тек бір компьютерде, немесе тек бір донгльмен, немесе оңай көшірілмейтін басқа құрылғымен ғана. Бұл термин сондай-ақ, жиі цифрлық құқықтарды басқару тұжырымдамасымен байланысты және онымен шатастырылады. Цифрлық құқықтарды басқару – бұл көбірек жалпылама термин, өйткені ол шығармаларды басқарудың барлық түрлерін, соның ішінде көшіруді шектеуді қамтиды. Көшіруді шектеу шаралары цифрлық емес болуы мүмкін. "Технологиялық қорғау шаралары" (ТҚШ) – бұл жұмысты пайдалануды немесе оған қол жеткізуді шектеу үшін технологиялық құралдарды қолдану ретінде жиі анықталады.

Бизнестің негіздемесі

1990 жылы АҚШ-та ғана авторлық құқығы бұзылып көшіру мен тарату салдарынан жылына 2,4 миллиард долларлық кіріс жоғалды. Бұл музыка және бейне ойын индустриясының кірісіне әсер етеді деп есептеледі, нәтижесінде PIPA сияқты қатаң авторлық құқық заңдарын қабылдау туралы ұсыныстар жасалды. Көшіруден қорғау технологиялары көбінесе бейнетаспаларда, DVD дискілерінде, компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету дискілерінде, бейне ойын дискілері мен картридждерінде, аудио CD-лерде және кейбір VCD-лерде кездеседі. Көптеген медиа форматтарын машина арқылы оңай көшіруге болады, бұл тұтынушыларға көшірмелерді достарымен бөлісуге мүмкіндік береді, бұл практика "кәдімгі көшіру" деп аталады. Компаниялар авторлық құқықпен қорғалған туындыларды жариялайды, себебі көшіруден қорғауды енгізуге кеткен шығын, өнімді сатып алатын тұтынушылардың кірісінен кем болады деп санайды, әсіресе егер олар оны тегін көшірме арқылы алған болса. Көшіруден қорғауға қарсылар, тегін көшірме алған адамдар тек қолжетімді нәрсені ғана пайдаланады және тегін көшірме алу мүмкін болмаса, өздері сатып алмас еді дейді. Кейбіреулері тіпті тегін көшірмелер пайданы арттырады деп санайды: музыкалық CD-нің тегін көшірмесін алған адамдар сол топтың музыкасын көбірек сатып алуы мүмкін, бұл жағдайда олар басқаша істемес еді. Кейбір баспагерлер өнімдерін көшіруден қорғаудан бас тартты, себебі пайдаланушыларға туындаған ыңғайсыздықтар "кәдімгі көшіруді" тоқтатудан күтілетін пайдадан асып түседі деп есептеді. Аяқтаушы пайдаланушының көзқарасынан қарағанда, көшіруден қорғау әрқашан қосымша шығын болып табылады. DRM және лицензиялық басқару жүйелері кейде қате жұмыс істейді, пайдалануға ыңғайсыз болады және сатып алынған өнімді заңды түрде пайдалануға толық мүмкіндік бермейді. "Көшіруден қорғау" термині көшіруді қиындатуға арналған технологияны білдіреді, бірақ авторлық құқығы бұзылған жағдайда баспагерлерге немесе авторларға қолжетімді заңдық шараларды білдірмейді. Бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалану модельдері түйінді құлыптаудан бастап, жылжымалы лицензияларға (бір кезде белгілі бір сандағы лицензияларды бірнеше пайдаланушы қолдана алады), желілік есептеуге (бірнеше компьютер бір құрылғы ретінде жұмыс істейді және ортақ лицензияны пайдаланады) және электрондық лицензиялауға (онда мүмкіндіктерді сатып алып, онлайн режимінде белсендіруге болады) дейін әртүрлі болады. "Лицензиялық басқару" термині бағдарламалық қамтамасыз ету лицензияларын анықтауға, орындауға және қадағалауға мүмкіндік беретін кең платформаларды білдіреді. Көшіруден қорғау және лицензиялық басқару технологияларын бұрмалау мен хакерлік шабуылдардан қорғау үшін бағдарламалық қамтамасыз етуде бұрмалауға қарсы әдістер қолданылады. Жылжымалы лицензиялар "жайындама лицензиялар" деп те аталады, олар берілген кезде оларды пайдаланатын нақты пайдаланушы болмайтын лицензиялар болып табылады. Бұл олардың кейбір ерекшеліктеріне техникалық әсер етеді. Тікелей лицензиялар белгілі бір пайдаланушы талап еткеннен кейін ғана беріледі. Мысалы, белсендірілген Microsoft өнімі тікелей лицензияны қамтиды, ол өнім орнатылған компьютерге бекітіледі. Бизнес тұрғысынан қарағанда, кейбір қызметтер енді медиа мазмұнынан басқа қосымша қызметтерден кіріс табуға тырысады, соның арқасында пайдаланушылар көшірілген өнімді алудан гөрі жақсы тәжірибе ала алады.

Техникалық қиындықтар

Техникалық тұрғыдан алғанда, пайдаланушылардың сатып алған медианың көшірмелерін жасауына толығымен кедергі келтіру мүмкін емес сияқты, егер бос медиаға жаза алатын құрылғы ("жазушы") болса. Барлық медиа түрлеріне "ойнатқыш" қажет – CD-плеер, DVD-плеер, видеокассета ойнатқыш, компьютер немесе бейне ойын консолі – оны адамға көрсету үшін медианы оқи білуі керек. Логикалық тұрғыдан алғанда, медианы оқып, оқығанның дәл көшірмесін сол медиа түріне жазатын ойнатқыш жасауға болады. Интерактивті емес туындылардың цифрлық көшірмелерін қорғау, ең болмағанда, "аналогтық тесікке" ұшырайды: қандай да бір цифрлық шектеулерге қарамастан, егер музыканы адам құлағы ести алса, оны жазуға болады (кем дегенде, микрофон мен таспаға жазу құрылғысымен); егер фильмді адам көзі көре алса, оны да жазуға болады (кем дегенде, бейнекамера мен жазу құрылғысымен). Іс жүзінде, ойнатқыштың аналогтық шығысына (мысалы, динамик шығысы немесе құлаққап ұясы) қосылып, қорғалмаған форматқа қайта түрлендірілгеннен кейін, дерлік мінсіз көшірмелер жасауға болады және оларды шексіз көбейтуге болады. Мәтіндік мазмұнды осылай көшіру біршама қиын, бірақ сол принцип қолданылады: егер оны басып шығаруға немесе көрсетуге болады, оны сканерлеуге және OCR (оптикалық тану) ғана емес, сонымен қатар мәтіндік ақпаратты тануға да болады. Негізгі бағдарламалық құралдар мен біраз шыдамдылықпен мұндай әдістерді компьютерлік сауатты кез келген пайдаланушы қолдана алады. Осы негізгі техникалық фактілердің болуына байланысты, белгілі бір ниеті бар адам жеткілікті уақыт пен ресурстар болған жағдайда кез келген медианы көшіруге сәтті жетеді. Медиа жариялаушылар мұны жақсы түсінеді; көшірмелерді қорғау мақсаты рұқсатсыз жаппай көшірумен айналысатын кәсіби операцияларды тоқтату емес, "көпшілікке тараған көшірмелерді" тоқтату болып табылады. Жүктеліп алынатын ақпараттық тауарларды көшіру (физикалық медиадағыдай жаппай көбейтудің орнына) әр жүктеу үшін арзанға түзелуі мүмкін, сондықтан "сатушының ізін табу" деп аталатын процесте тиімдірек шектеледі. Оларды әр пайдаланушының компьютері үшін ерекше түрде шифрлауға болады, ал шифрлау жүйесін бұзуға төзімді етуге болады. Контент платформаларында авторлық құқықты қорғау нарықтың шоғырлануын күшейтеді және жалпы әл-ауқатты төмендетеді. Еуропалық Цифрлық Біртұтас Нарықта авторлық құқық туралы директива бойынша платформалық бәсекелестік туралы зерттеулерге сәйкес, контент жеткілікті құнды болса және желілік эффекттер күшті болса, тек ірі платформалардың пайдаланушылары ғана контент жүктеуге рұқсат алады.

Әдістер

Жеке қорғаныс схемалары мен технологиялары туралы ақпаратты Көшірмеден қорғау схемаларының тізімінен немесе тиісті санаттар бетінен қараңыз.

Компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету

Компьютерлік бағдарламаларды, әсіресе ойындарды, көшірмеден қорғау баспагерлер мен крекерлердің арасындағы ұзақ және үздіксіз күрес болып келді. Бұл крекерлер – бағдарламалық жасақтаманы көшірмеден қорғауды жеңуді хобби ретінде қарастырып, атау экранына өздерінің псевдонимдерін қосып, содан кейін «жарылған» өнімді бағдарламалық жасақтаманың заңсыз көшірмелерін таратқан BBS немесе Интернет сайттарының желісіне тарататын бағдарламашылар еді (және қазір де солай).

Ерте жастары

Компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету әлі аудиокассеталарда таралған кезде, аудио көшірмелер сенімсіз болды, ал цифрлық көшіру көп уақыт талап етті. Бағдарламалық жасақтама бағасы аудиокассета бағасымен шамалас болды. Цифрлық көшіруді қиындату мақсатында көптеген бағдарламалар стандартты емес жүктеу әдістерін пайдаланды (стандартты BASIC жүктеушілерімен үйлеспейтін жүктеушілер немесе басқаша деректерді беру жылдамдығын қолданатын жүктеушілер). Флоппи-дискілер кеңінен қолданыла бастағанда, бағдарламалық жасақтаманы заңсыз көшіру мәселесі туды.

1980 жылдар

Пурнелл көшірмеден қорғауды ұнатпады және ойындардан басқа, оны қолданатын бағдарламаларды қараудан бас тартты. Ол оның пайдалы екеніне сенбеді, 1983 жылы былай деп жазды: "Кез келген көшірмеден қорғау схемасына оны бұзуға дайын хакер табылады. Көбінесе түпнұсқа дискіні талдап, содан соң көшірме жасауға тырысатын, "ниббл/ниббл" деп аталатын көшірме жасау құрылғылары қолданылады". IBM-нің Дон Эстриджі келісті: "Қандай схема ойлап тапсаңыз да, оны ойлап табуға қарағанда, бұзу оңайырақ болады деп кепілдік беремін". Ол пираттылықты "бағдарламалық жасақтаманы дамытуға қауіп" деп атады. Ол бағдарламалық жасақтаманы құрғатып жібереді", - деді ол. "Бағдарламаларды көшірмелеуге қарсы қорғау дұрыс емес. [Пираттылықты] тоқтатудың, пайдалануға жарамсыз өнімдер жасамайтын жолы болуы керек". Көшірмеден қорғау кейде Apple II-ге үйлесімді Laser 128 немесе кейбір сыртқы құрылғылары бар Commodore 64 сияқты клондарда бағдарламалық жасақтаманың жұмыс істемеуіне себеп болды. 1989 жылы Spectrum Holobyte компаниясының басшысы Гилман Луи ойынның әр данасын қорғау өндіріс құнына 0,50 доллар қосатынын мәлімдеді. Басқа бағдарламалық жасақтама күрделілікке сүйенді; 1988 жылы Antic журналы Atari ST үшін WordPerfect туралы "600 беттен астам нұсқаулықсыз қолдануға келмейді!" деп жазды. (Журнал жаңылысты; ST нұсқасы соншалықты пираттыққа ұшырағандықтан, компания оны тоқтатумен қорқытты.) Бағдарламалық жасақтаманы бірнеше машинаға орнату үшін белсендіру кілттерін қайта пайдалануды шектеу үшін орнатылған бағдарламалық жасақтаманы нақты машинамен байланыстыруға тырысты, машинаның ерекше ерекшеліктерін пайдалана отырып. ROM-дағы серийлік нөмірді қолдануға болмады, себебі кейбір машиналарда олар болмады. Машинаның серийлік нөмірінің орнына қатты дискінің басталу күні мен уақыты (секундқа дейін) немесе Ethernet карталарының MAC-адресі жиі қолданылды (бірақ қазіргі карталарда оларды бағдарламалауға болады). Виртуалдаудың дамуымен, көшірме жасауды болдырмау үшін бұғаттау практикасы осы қарапайым аппараттық параметрлерге қосымша шаралар қабылдауды талап етеді.

Алғашқы бейнеойындар

1980 және 1990 жылдары аудиокассеталар мен дискеталарда сатылатын бейнеойындар кейде пайдаланушыдан бастапқы жиынтық немесе оның бір бөлігін, әдетте нұсқаулықты талап ететін сыртқы, пайдаланушымен өзара әрекеттесетін әдіспен қорғалды. Көшіруден қорғау тек орнату кезінде ғана емес, ойын іске қосылған сайын белсенді болатын. Көптеген шығармашылық және қиын көшіруге кедерілгі келтіретін әдістер қолданылды. Олардың ішінде:

Ең көп таралған әдіс – ойыншыдан нұсқаулықтан кездейсоқ таңдалған нақты бір сөзді енгізуді талап ету. Бұл әдістің бір түрі – ойын көрсеткен суретті нұсқаулықтағы суретпен салыстырып, суретке қатысты жауап беру (Ski or Die, 4D Boxing және James Bond 007; Stealth Affair осы әдісті қолданды). Buzz Aldrin's Race Into Space (дискеталық нұсқасында, бірақ CD нұсқасында емес) пайдаланушыдан белгілі бір миссияны іске қосу алдында ғарышкердің ғарышта болған жалпы уақытын (нұсқаулықта бар) енгізуді талап етті. Жауап дұрыс болмаса, миссия сәтсіз аяқталады. Ойынды аяқтау үшін маңызды ақпарат пен кеңестері бар нұсқаулықтар, мысалы, жұмбақтарға жауаптар (Conquests of Camelot, King's Quest 6), сиқыр рецепттері (King's Quest 3), латын емес жазу жүйелерін түсіндіру кілттері (Ultima сериясы, Ultima жазу жүйелеріне қараңыз), лабиринт жолдары (Manhunter), ойындағы басқа кейіпкерлердің сөйлеген сөздері (Wasteland, Dragon Wars), сюжеттен үзінділер (Advanced Dungeons and Dragons ойындары мен Wing Commander I), немесе ойынды жалғастыру үшін кейіпкермен байланысуға қажетті радиожиілік (Metal Gear Solid). Пернетақтада немесе ASCII кодінде жоқ символдардан тұратын код. Бұл код тор түрінде ұйымдастырылып, «3-қатардың 2-бағанасындағы код қандай?» деген сұрау бойынша виртуалды пернетақта арқылы енгізілуі керек еді. Мұндай кестелер қара қағазға басылған (Maniac Mansion, Uplink) немесе тек қызыл мөлдір қабат арқылы көрінетін (Indiana Jones and the Last Crusade), бұл қағазды көшіруді қиындататын. Бұл әдістің тағы бір түрі – ең танымал Jet Set Willy ойынының ZX Spectrum нұсқасында қолданылған – ойынды бастамас бұрын әрбір торлық сілтемедегі түстер тізбегін енгізуді талап ететін карта. Бұл монохромды көшіруге де кедерілгі келтірді. Кестедегі кодтар математикалық формулаға негізделген деп есептелді, егер формула белгілі болса, қатар, бағана және бет нөмірін пайдаланып есептеуге болады, бұл деректердің дискідегі орын талабына байланысты. Кейінгі зерттеулер бұл дұрыс емес екенін көрсетті. "Monkey Island-тың құпиясы" ойынында пираттың жарты бетінен тұратын айналмалы дөңгелек ұсынылды. Ойын екі бөліктен тұратын бетті көрсетіп, осы пираттың белгілі бір аралда қашан асылып өлгенін сұрады. Ойыншы дөңгелектің беттерін сәйкестендіріп, аралдағы тиісті тесікте көрсетілген жылын енгізуі керек еді. Оның жалғасы да осы идеяны, бірақ сиқырлы эликсир ингредиенттерін пайдаланды. Кодты дөңгелек жүйесін қолданған басқа ойындарға Star Control кіреді. Beyond Zork және Zork Zero сияқты Zork ойындары ойынды аяқтау үшін маңызды ақпаратты қамтитын "feelies"пен бірге келді. Мысалы, Zork Zero-дан табылған пергамент соңғы жұмбақты шешуге қажетті маңызды ақпаратты қамтиды. Алайда, ойыншы пергаментті оқымақ болғанда, олар ойын жиынтығына қайтарылады. Lenslok жүйесі ойынмен бірге келген пластикалық призмалық құрылғыны пайдаланды, ол экранда көрсетілген кодты шешу үшін қолданылды. Broderbund Software компаниясының The Playroom ойынының алғашқы нұсқаларында "Не жоғалып кетті?" ойыны бар болды. Ойынды ашу үшін ойынның артқы жағындағы үлгіге сәйкес келетін 12 нысанын анықтау үшін нұсқаулықтың артқы жағына жүгіну керек болды. Бұл әдістердің барлығы ойыншылар үшін қиын және мазасыз болды, сондықтан 1990 жылдардың ортасына қарай олардың қолданылуы азайды, осы кезде CD-лер бейнеойындардың негізгі құралы болды, көшіруден қорғауды көптеген жағдайларда артық етті, өйткені CD-ні көшіру технологиясы сол кезде кеңінен қолданылмады. Бұл тұтынушылар мен басқа да әзірлеушілерді лицензиясыз көшірудің шындығын қабылдауға және оны сату мен маркетингтік қызығушылықты арттыру үшін пайдалануға итермеледі.

Видеотаспа

1985 жылы «The Cotton Club» (тек Beta және VHS нұсқалары) видеосының шығуымен Macrovision баспагерлерге вертикальдік синхронизация сигналына импульстар қосу арқылы видеомагнитофондардың автоматты күшейтуді басқару мүмкіндігін пайдаланатын технологияны лицензиялады. Бұл импульстар сурет сапасын нашарлатуы мүмкін, бірақ көптеген тұтынушылық видеомагнитофондардың жазу деңгейін шатастырады. АҚШ заңнамасы бойынша видеомагнитофондарда автоматты күшейтуді басқару схемалары болуы талап етілгендіктен, бұл технология «аналогтық саңылауды» жабуға және видеомагнитофоннан видеомагнитофонға көшіруді мүмкін емес етуге көмектеседі деп айтылады. Дегенмен, импульстарды жою арқылы қорғанысты жеңе алатын арзан схема кеңінен қолжетімді. Macrovision көшіруді болдырмаудың патенттелген әдістеріне ие болды, бұл DRM саласында жиі кездесетін жағдайларда, оның құрылғысын өндіруді тоқтатуға қарапайым негіз берді. Бұл жүйе алдын ала жазылған кассеталар үшін қолданылса да, телеарналар тарату үшін қабылданбады. HBO-ның Майкл Дж. Фукс 1985 жылы Macrovision-ды «жақсы технология емес» деп атады, себебі ол сурет сапасын төмендетіп, тұтынушылар оны оңай айналып өте алады. Ал Showtime-ның Питер Чернин «біз абоненттерімізді құрметтеуге тиіспіз және олардың біздің фильмдерімізді таспаға түсіруді ұнататынын жақсы білеміз» деді.

Пираттыққа қарсы іс-қимыл

Пираттыққа қарсы шаралар – авторлық құқық бұзушылыққа, контрафактілік өнімге және зияткерлік меншік заңдарын бұзуға қарсы күрес шаралары. Ол корпоративтік бірлестіктердің (мысалы, RIAA және MPAA), құқық қорғау органдарының (мысалы, FBI және Интерпол) және түрлі халықаралық үкіметтердің бағдарламалық қамтамасыз ету, музыка және фильмдер сияқты әртүрлі шығармашылық туындыларға қатысты авторлық құқық бұзушылыққа қарсы күресуге бағытталған бірлескен күш-жігерін қамтиды, бірақ оған ғана шектелмейді. Бұл шаралар көбінесе DRM сияқты көшіруден қорғау шаралары немесе Distil Networks немесе Incapsula сияқты контентті қорғау желісі арқылы жүзеге асырылатын шаралар түрінде болады. Ричард Столлман және GNU жобасы осы жағдайларда "пираттық" сөзін қолдануды сынға алып, баспагерлердің бұл сөзді "олар бекітпейтін көшіруді" білдіретінін және "олар [баспагерлер] оны этикалық тұрғыдан ашық теңізде кемелерге шабуыл жасау, оларды тонау және олардың жолаушыларын өлтірумен теңестіреді" дейді. Тұтынушылар пираттыққа қарсы кейбір шараларды (мысалы, DRM) өнім сатылғаннан кейін оның контентін пайдалануды бақылау құралы ретінде қарастырады. MPAA v. Hotfile ісінде судья Кэтлин М. Уильямс айыптау тарапының "жағымсыз" деп санайтын сөздерді пайдалану туралы өтінішті қабылдады. Бұл тізімге "пираттық" сөзі де кірді, қорғау тарапының мәлімдемесінше, оның қолданылуы қазылар алқасын жаңылыстыруға және ашуландыруға ғана бағытталған. Арыз беруші авторлық құқық бұзушылыққа қатысты бұл терминдердің жалпы қолданылуы өтінішті күштен шығаруға тиіс деп мәлімдеді, бірақ судья онымен келіспеді.

Файл ортақтастырудағы пираттыққа қарсы іс-қимыл

Қазіргі кезде авторлық құқықты бұзу көбінесе файлдарды бөлісу арқылы жеңілдетіледі. Шындығында, 2013 жылы барлық интернет-трафиктің 23,8%-ы авторлық құқықтарды бұзуға тиесілі болды. Бұл көрсеткішті төмендету мақсатында, ірі және шағын кино және музыка корпорациялары DMCA талаптары бойынша файлдарды алып тастау туралы хабарламалар жіберді, сотқа шағымданып, осы файлдарды бөлісу қызметтерін ұйымдастырушыларды қылмыстық жауапқа тартты.

Жалған саудаға қарсы іс-қимыл және қару-жараққа бақылау

EURion шоқжұлдызы көптеген елдерде түсті фотокөшіру машиналарын қолданғанда жалған ақша жасаудың алдын алу үшін қолданылады. Жалған ақшаны болдырмау жүйесі кескіштер бағдарламалық жасақтамасы арқылы жасалма банкноттардың шығарылуын тоқтатуға бағытталған. Осыған ұқсас технология қаруді бақылау мақсатында, авторлық құқықтан емес, 3D принтерлерде қару жасаудың алдын алу үшін ұсынылған.