Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швеция күнтізбесі (svenska kalendern) немесе швед стилі (svenska stilen) – Швецияда және оның иеліктерінде 1700 жылдың 1 наурызынан 1712 жылдың 30 ақпанына дейін қолданылған күнтізбе (төменде қараңыз). Ол Юлиан күнтізбесінен бір күн бұрын, ал Григориан күнтізбесінен он күн кейін болды. 1740 жылдан 1844 жылға дейін Пасха, негізінен, астрономиялық есептеулер бойынша анықталды.
Calendar in use in Sweden from 1700 to 1712
The Swedish calendar (svenska kalendern) or Swedish style (svenska stilen) was a calendar in use in Sweden and its possessions from 1 March 1700 until 30 February 1712 (see below). It was one day ahead of the Julian calendar and ten days behind the Gregorian calendar. Easter was calculated astronomically, with a minor exception, from 1740 to 1844.
Күн күнтізбесі
1699 жылдың қараша айында Швеция үкіметі Грегориан күнтізбесін бірден қабылдамай, оған 40 жылдың ішінде бірте-бірте жақындауға шешім қабылдады. Жоспар бойынша 1700-1740 жылдар аралығында барлық аурылым күндері жіберіліп тасталған еді. Әр төртінші жылы швед күнтізбесі мен Грегориан күнтізбесі арасындағы айырма бір күнге қысқартылып, 1740 жылы толыққандай үйлесетін болды. Осы аралықта бұл күнтізбе басқа ең басты альтернативті күнтізбелердің ешқайсысына сәйкес келмейтін, ал айырмашылықтар әр төрт жыл сайын өзгеріп тұратын еді. Жоспарға сәйкес, 1700 жылы 29 ақпан күні алынып тасталды, бірақ Ұлы Солтүстік соғысы келесі жылдары одан әрі алып тастауға кедері келтірді. 1711 жылдың қаңтарында король Карл XII Швецияның ешбір ел қолданбайтын күнтізбеден бас тартып, бұрынғы Юлиан күнтізбесіне қайта оралатынын жариялады. 1712 жылы аурылым жылында ақпан айына қосымша бір күн қосылды, осылайша айда 30 күн (30 ақпан) және жылда 367 күн болды. 1753 жылы, Англия мен оның колонияларынан бір жыл кейін, Швеция Грегориан күнтізбесін енгізді. 11 күндік секіріс бір қадаммен жасалды, 17 ақпаннан кейін бірден 1 наурыз келді.
In November 1699, the Government of Sweden decided that, rather than adopt the Gregorian calendar outright, it would gradually approach it over a 40 year period. The plan was to skip all leap days in the period 1700 to 1740. Every fourth year, the gap between the Swedish calendar and the Gregorian would reduce by one day, until they finally lined up in 1740. In the meantime, this calendar would not be in line with either of the major alternative calendars and the differences would change every four years. In accordance with the plan, 29 February was omitted in 1700, but the Great Northern War stopped any further omissions from being made in the following years. In January 1711, King Charles XII declared that Sweden would abandon the calendar, which was not in use by any other nation, in favour of a return to the older Julian calendar. An extra day was added to February in the leap year of 1712, thus giving the month a unique 30 day (30 February) and the year a 367 day length. In 1753, one year later than England and its colonies, Sweden introduced the Gregorian calendar. The leap of 11 days was accomplished in one step, with 17 February being followed by 1 March.
Құтқарылу мейрамы
Құтқарылу мерекесін есептеу үшін 1700 жылдан 1739 жылға дейін Юлиан күнтізбесінің Құтқарылу мерекесінің ережелері қолданылды, бірақ 1700 жылдан 1711 жылға дейін Құтқарылу мерекесінің жексенбісі жоғарыда сипатталған швед күнтізбесінің ерекшеліктерімен саналды. 1740 жылы Швеция ақыры "жаңартылған күнтізбені" қабылдады, оны 1700 жылы Германияның протестанттық мемлекеттері қабылдады (олар оны 1775 жылға дейін қолданды). Оның жетілуі – астрономиялық кестелерге сәйкес Пасханың толу айы мен көктемгі күн теңелуін есептеу, атап айтқанда, Швецияның оңтүстік шетіне жақын бұрынғы Данияның Хвен аралында Тихо Брагенің Ураниборг обсерваториясының меридианында Кеплердің Рудольф кестесі. Орта ғасырлардағы әдеттегі ереженің негізінде Құтқарылу мерекесі көктемгі күн теңелуден кейінгі бірінші толу айының алғашқы жексенбісі болатын. Егер бұл есептеу оны еврейлердің Құтқарылу мерекесінің бірінші күніне, яғни 15 нисанға сәйкес келтірсе, астрономиялық Құтқарылу мерекесінің жексенбісі бір аптаға ықшамдатылуы керек еді. Бұл Юлиандық Пасхамен қайшылықта, ол айдың 14-ші күні (14 нисан) бола алмады, бірақ 15-21 нисанда рұқсат етілді, бірақ бұл күндер еврей емес, христиандық кестелер арқылы есептелді (Computus-қа қараңыз). 1740 жылдан 1752 жылға дейін Швецияда қолданылған Юлиан күнтізбесіндегі астрономиялық Пасха күндері үш жылда бір рет Юлиан Пасхасы сияқты жексенбіде болды, бірақ 1742, 1744 және 1750 жылдары 22 наурыздағы Пасханың ең ерте канондық шегінен ертерек болды. 1753 жылы Григориандық күн күнтізбені қабылдағаннан кейін, үш астрономиялық Пасха күні 1802, 1805 және 1818 жылдардағы Григориандық Пасхадан бір апта кейін болды. Швеция 1844 жылы Григориандық Пасханы ресми түрде қабылдамас бұрын, 1825 және 1829 жылдары тағы екеуі ықшамдатылуы керек еді, бірақ олар солай болмады. Финляндия 1809 жылға дейін Швецияның құрамында болды, содан кейін ол Фин соғысына байланысты Ресей империясының құрамында автономды Финляндия Ұлы Герцогтігіне айналды. 1866 жылға дейін Финляндияда астрономиялық Пасха мерекесін атап өту жалғасты, ол 1818, 1825, 1829 және 1845 жылдардағы Григориандық Пасхадан бір апта кейін болды. Алайда, Ресей сол кезде Юлиан күнтізбесі мен Юлиан Пасхасын қолданған, сондықтан жоғарыда берілген салыстыру қолданылады: астрономиялық Пасха Юлиан Пасхасымен шамамен әр үшінші жылда келіседі, бірақ кейде Юлиан күнтізбесінде 22 наурыздан ертерек болатын.
Easter was to be calculated according to the Easter rules of the Julian calendar from 1700 until 1739, but from 1700 to 1711, Easter Sunday was dated in the anomalous Swedish calendar, described above. In 1740, Sweden finally adopted the "improved calendar" already adopted by the Protestant states of Germany in 1700 (which they used until 1775). Its improvement was to calculate the full moon and vernal equinox of Easter according to astronomical tables, specifically Kepler's Rudolphine Tables at the meridian of Tycho Brahe's Uraniborg observatory (destroyed long before) on the former Danish island of Hven near the southern tip of Sweden. In addition to the usual medieval rule that Easter was the first Sunday after the first full moon after the vernal equinox, the astronomical Easter Sunday was to be delayed by one week if this calculation would have placed it on the same day as the first day of Jewish Passover week, Nisan 15. It conflicts with the Julian Easter, which could not occur on the 14th day of the moon (Nisan 14), but was permitted on Nisan 15 to 21 although those dates were calculated via Christian, not Jewish, tables (see Computus). The resulting astronomical Easter dates in the Julian calendar used in Sweden from 1740 to 1752 occurred on the same Sunday as the Julian Easter every three years but were earlier than the earliest canonical limit for Easter of 22 March in 1742, 1744 and 1750. After the adoption of the Gregorian solar calendar in 1753, three astronomical Easter dates were one week later than the Gregorian Easter in 1802, 1805 and 1818. Before Sweden formally adopted the Gregorian Easter in 1844, two more should have been delayed in 1825 and 1829 but were not. Finland was part of Sweden until 1809 when it became the autonomous Grand Duchy of Finland within the Russian Empire due to the Finnish War. Until 1866, Finland continued to observe the astronomical Easter, which was one week after the Gregorian Easter in 1818, 1825, 1829 and 1845. However, Russia then used the Julian calendar and Julian Easter so the comparison given above applies: that the astronomical Easter agreed with the Julian Easter about every third year but was sometimes earlier than 22 March in the Julian calendar.