Кіріспе
1499 жылы жарық көрген Hypnerotomachia Poliphili (/h//iː//p//,//n//ɛər//oʊ//t//ə//'//m//ɑː//k//iː//ə// //p//ə//'//l//iː//f//ə//,//l//iː/; ежелгі грек тілінде ὕπνος hýpnos 'ұйқы'), ағылшын тілінде Poliphilo's Strife of Love in a Dream немесе The Dream of Poliphilus деп аталады, және Франческо Колоннаның еңбегі екендігі айтылады. Бұл – инкунабулдың (алғашқы баспаның) белгілі бір мысалы. Алғаш рет 1499 жылы Венеция қаласында Альдус Манутиус баспасынан жарық көрген. Бұл алғашқы басылымда әдемі беттік дизайны бар, сонымен қатар ерте Ренессанс стилінде жасалған өте әсем ағаштан ойылған суреттер кездеседі. Hypnerotomachia Poliphili – құпияға толы, жасырын аллегорияны көрсетеді, онда басты кейіпкер Полифило арман тәрізді ландшафт арқылы сүйіктісі Полиаға құштарлықпен ереді. Соңында, ол "Венера бұлағы" арқылы онымен қайта табысады.
Hypnerotomachia Poliphili (/h//iː//p//,//n//ɛər//oʊ//t//ə//'//m//ɑː//k//iː//ə// //p//ə//'//l//iː//f//ə//,//l//iː/; from Ancient Greek ὕπνος hýpnos 'sleep'), called in English Poliphilo's Strife of Love in a Dream or The Dream of Poliphilus, is a book said to be by Francesco Colonna. It is a famous example of an incunable (a work of early printing). The work was first published in 1499 in Venice by Aldus Manutius. This first edition has an elegant page layout, with refined woodcut illustrations in an Early Renaissance style. Hypnerotomachia Poliphili presents a mysterious arcane allegory in which the main protagonist, Poliphilo, pursues his love, Polia, through a dreamlike landscape. In the end, he is reconciled with her by the "Fountain of Venus".
Тарих
"Hypnerotomachia Poliphili" 1499 жылдың желтоқсан айында Венецияда Альдус Мануций баспасында жарық көрді. Кітап авторының аты-жөні белгісіз. Дегенмен, әр тараудың алғашқы, әсем безендірілген әрпінен құралған акростих итальян тілінде "POLIAM FRATER FRANCISCVS COLVMNA PERAMAVIT" деп жазылған, яғни "Франческо Колонна бауыры Полияны шын сүйіпті". Осы белгіге қарамастан, кітап Леон Баттиста Альбертиге, ал одан бұрын Лоренцо де Медичиге де жатқызылған. Мануцийдің өзі автордың басқа Франческо Колонна, Римнің бай билеушісі болғанын мәлімдеді. Суретшінің кім екені кейде Бенедетто Монтанья мен Сандро Боттичеллиге байланыстырылған. Кітаптың тақырыбы роман жанрының дәстүрінде жатыр. Ол 1499 жылы Quattrocento аристократтары үшін әдемі тақырыптарды ұсынып, сарайлық махаббат конвенцияларын сақтайды. "Hypnerotomachia Poliphili" сонымен қатар Ренессанс гуманизмінен де шабыт алады, онда құпия жазбалар классикалық ой-сананың көрінісі болып табылады. Кітаптың мәтіні ерекше латын тіліне жақын итальян тілінде жазылған. Мәтін түсіндірмесіз, латын және грек түбірлеріне негіделген сөздерге толы. Бірақ кітапта итальян тілінен алынған сөздер де бар, ал суреттерінде араб және еврей сөздері қолданылған. Сонымен қатар, Колонна қолданыстағы тілдің кемшіліктері болғанда жаңа тілдік формаларды ойлап тапқан. Кітапта египет иероглифтерінің кейбір түрлері де кездеседі, бірақ олар нақты емес. Олардың көпшілігі күмәнді шығу тегі бар ежелгі мәтіннен алынған. 1467 жылы жазылған "Hypnerotomachia Poliphili" кітабында басты кейіпкер Полифило ("көп нәрсенің досы" - грек тіліндегі poly "көп" және philos "дос" сөздерінен) қатысатын құнды және күрделі көріністер бар. Бұл көріністерде Полифило өзінің сүйіктісі Полияны ("көп нәрсе") іздеп, классикалық арман елінде саяхаттайды. Автордың стилі ерекше сипаттамалы және гиперболаларды қолдануда шексіз. Мәтінде классикалық география мен мифологияға жиі сілтеме жасалады, көбінесе салыстыру үшін. Бұл кітап басылған ең әдемі инкунабулалардың бірі ретінде ұзақ жылдар бойы ізделіп келеді. Оның типографиясы сапасымен және айқындығымен танымал. Франческо Гриффо жасаған роман қаріпі 1496 жылы Пьетро Бембоның "De Aetna" үшін алғаш рет қолданылған қаріптің қайта қарастырылған нұсқасы. Бұл қаріп роман қаріпінің алғашқы үлгілерінің бірі саналады және инкунабулаларда Aldine Press-ке тән. Монотип корпорациясы 1923 жылы оны "Poliphilus" деп қайта жаңғыртты. 1929 жылы Стэнли Морисон Гриффоның бұрынғы нұсқасының тағы бір қайта жаңғыруын жүзеге асырды, оны "Bembo" деп атады. "Hypnerotomachia Poliphili" 168 әдемі ағаш кескіндемелерімен суреттелген, олар Полифилоның оқиғаларын, автордың жұмбақтап айтатын сәулеттік ерекшеліктерін көрсетеді, сызықтық өнердің ерекше және әсем стилінде бейнеленген. Бұл типографиялық өнердің үлгісі ретінде типпен өте үйлесімді. Суреттер Ренессанс адамдарының грек және рим ескерткіштерінің эстетикалық сапасына деген талғамын көрсетеді, сондықтан олар қызығушылық тудырады. АҚШ-та Хелен Баролинидің Альдус Мануцийдің өмірі мен шығармалары туралы кітабы түпнұсқа жұмыстың барлық суреттерін және көптеген толық беттерін қамтитын беттерге орналастырылған, түпнұсқа макетті қайта жаңғыртуға мүмкіндік берді. Психолог Карл Юнг кітапқа таң қалды, өйткені арман образдары оның архетиптер теориясын болжады деп сенді. Ағаш кескіндемелерінің стилі 19 ғасырдың соңындағы ағылшын иллюстраторларына, мысалы Обри Бердсли, Уолтер Крейн және Роберт Аннинг Беллге үлкен әсер етті. 1592 жылы Лондон басылымында "R. D." (Роберт Даллингтон деп саналады) "Hypnerotomachia Poliphili" кітабының бір бөлігін аударды. Осы жерде кітапқа ең танымал ағылшынша атауы берілді: "Түстегі махаббат күресі". 1999 жылы музыковед Джоселин Годвиннің ағылшын тіліне толық аудармасы жарық көрді. Бірақ оның аудармасы түпнұсқа мәтіннің сөздерді ойлап табу және қарыз алу үлгісін емес, стандартты, қазіргі тілді қолданды. 1999 жылғы 500 жылдық мерейтойдан бері тағы бірнеше қазіргі аудармалар жарық көрді. Олардың ішінде Марко Ариани мен Мино Габриельдің (1-том: fac simile; 2-том: аударма, кіріспе мақалалар және 700-ден астам беттік түсіндірмелер) итальян тіліне аудармасы; Пилар Педраса Мартинес аудармасы (испан тілінде); Айк Чиалонаның түсіндірмесі бар нидерланд тіліне аудармасы; Томас Райзердің мәтінге енгізілген түсіндірмесі бар неміс тіліне аудармасы; және Анна Климкиевичтің ішінара поляк тіліне аудармасы бар. Өнер тарихшысы Борис Соколовтың толық орыс тіліне аудармасы аяқталуға жақын, оның "Китера аралы" бөлімі 2005 жылы жарық көрді және онлайн қолжетімді. Кітап түпнұсқа макетін дәл қайта жаңғырту мақсатымен, Сергей Егоровтың кириллица шрифтері мен типографиясымен жарық көреді. 2006 және 2012 жылдары Эстебан А. Крус "Hypnerotomachia Poliphili" кітабында сипатталған он ескерткішті компьютерлік графикамен қайта жасады. 2007 жылы Крус "Formas Imaginisque Poliphili" толық зерттеу жобасын құрды, бұл "Hypnerotomachia Poliphili" мазмұнын қайта жаңғырту мақсатымен жүргізіліп жатқан тәуелсіз зерттеу жобасы, көп салалық тәсілді және виртуалды және дәстүрлі қайта құру технологияларын пайдаланады.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кітап Полифиломен басталады, ол түнде арманға толы түнді өткізеді, өйткені оның сүйіктісі Полия оны тастап кетеді. Полифило жабайы орманға апарылады, онда ол адасады, айдаһарлар, қасқырлар мен қыздар мен әр түрлі сәулет нысандарына тап болады. Ол қашып кетіп, тағы да ұйықтап қалады. Содан кейін ол екінші түсте оянады, бұл бірінші түстің ішіндегі түс. Оны нимфалар өздерінің патшайымымен кездесуге алып кетеді, сонда ол Полияға деген сүйіспеншілігін жариялауды сұрайды, ол солай етеді. Содан кейін оны екі нимфа үш қақпаға алып барады. Ол үшінші жолды таңдап, сүйіктісін табады. Оларды тағы бірнеше нимфа ғибадатханаға алып кетеді. Жол бойында олар өздерінің одақтастығын атап өтетін бес жеңіс шеруіне тап болады. Содан кейін олар Кафида кеме жүргізушісі болып табылатын баржамен Китера аралына жеткізіледі. Китерада олар өздерінің бірлігін атап өту үшін тағы бір жеңіс шеруін көреді. Повесть тоқтатылады және екінші дауыспен қабылданады, өйткені Полия Полифилоның эротоманиясын өзінің көзқарасынан сипаттайды. Содан кейін Полифило өзінің баяндамасын жалғастырады (кітаптың бестен бір бөлігінен бастап). Полия Полифилоны қабылдамайды, бірақ Купидон оған аян арқылы көрінеді және оны қайтып оралып, оның аяғына құлап қалған Полифилоны сүйеді. Оның өбіні оны қайта тірілтеді. Венера олардың махаббатына батасын береді, және Полифило мен Полия ақыры бірігеді. Полифило Полияны қолына алуға дайындалғанда, Полия ауаға айналып кетеді, ал Полифило оянады.
Басқа жұмыстарда
Лиан Лефевр және басқа да ғалымдар Бомарцоның 16 ғасырдағы бақтарын «Гипнеротомахия Полифили» еңбегінің иллюстрациясы деп санайды. Неміс композиторы Александр Мусбруггер өзінің 2021 жылғы «Жел» операсының либреттосын, Полифилоның Полияны іздеу тақырыбын Томас Райзердің «Гипнеротомахия Полифили» неміс тіліне аудармасынан және Джосселин Годвиннің ағылшын тіліне аудармасынан алды. Умберто Эконың «Каралева Лоананың құпия жалыны» романындағы басты кейіпкер «Гипнеротомахия Полифили» туралы дипломдық жұмысын жазған. Иан Колдуэлл мен Дастин Томассонның «Төрттің ережесі» романы – «Да Винчи коды» романы сияқты, онда басты кейіпкерлер «Гипнеротомахия Полифили» кітабындағы жасырын мағыналарды ашып жатады.
Ғылыми-зерттеу жобалары
Formas Imaginisque Poliphili: Полифилдің қиял әлемінен келген образдары ашылды. "Hypnerotomachia Poliphili" еңбегінде сипатталған архитектура, бақтар, ландшафттар, ескерткіштер, интерьерлер, аксессуарлар мен заттарды көп салалы зерттеу платформасы және Мәдени мұра индустриясында қолданылатын виртуалды қолданбалар мен әдістер арқылы қайта жаңарту.