Кіріспе

Құстар туысы

Остеркацкерлер – Haematopodidae тұқымдастығына жататын, Haematopus деген жалғыз туысы бар су құстарының тобы. Олар полярлық аймақтар мен Африканың және Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір тропикалық аймақтарынан басқа, дүниежүзіндегі жағалауларда кездеседі. Еуропалық остеркацкер, Оңтүстік аралдық остеркацкер және Магеллан остеркацкері – бұл ережеден тыс, олар кейде ішкі аймақтарда, тіпті алыс ішкі аймақтарда да көбейеді. Бұрын түрлердің шекараларына байланысты көптеген келеспеушіліктер болды. Барлық қара остеркацкерлердің жекелеген популяциялары дербес түрлер деп есептелді, ал екі түсті остеркацкерлер бір түр деп қарастырылды.

Таксономия

Haematopus тұқымдасын 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің Systema Naturae еңбегінің оныншы басылымында бір түрді, яғни Haematopus ostralegus еуразиялық ұсақбалықшыны орналастыру үшін енгізді. Haematopus тұқымдасының атауы ежелгі грек тіліндегі haima (αἳμα) – қан, және pous (πούς) – аяқ деген сөздерден құралған. Бұл еуразиялық ұсақбалықшының қызыл аяқтарына сілтеме жасайды және 1555 жылдан бері Пьер Белон қолданды. Haematopodidae туысы (Haematopodinae қосалқы туысы ретінде) француз натуралисі Шарль Бонапарт 1838 жылы енгізді. Ұсақбалықшы деген жалпы атауды 1731 жылы Марк Кэйтсби Солтүстік Американың H. palliatus түрі үшін ойлап тапты, оны ол ұсақбалықтарды жейтін ретінде сипаттады. Ағылшын зоологы Уильям Ярелл 1843 жылы бұл терминді басты термин ретінде бекітті, бұрынғы «теңіз пирогы» атауын алмастырды, дегенмен бұл терминді Уэльстің натуралисі Томас Пеннант 1776 жылы өзінің «Британдық зоологиясында» бұрын қолданған болатын.

Сипаттама

Остеркацкердің әртүрлі түрлері пішін мен сыртқы түрінде шамалы ғана айырмашылықтар көрсетеді. Олардың ұзындығы мен қанаттарының ені әртүрлі болады. Еуразиялық остеркацкер орташа ең жеңіл, ал қара остеркацкер ең ауыр. Барлық түрлердің қауырсыны қара немесе жоғарғы жағы қара (немесе қоңыр), ал астыңғы жағы ақ болады. Өзгермелі остеркацкерлер қара немесе екі түсті болуымен ерекшеленеді. Олар ірі, көзге түсетін, дауысты, құмқұрлықтарға ұқсас құстар, және моллюскаларды ұрып ашу немесе жару үшін қолданылатын үлкен, ұзын, қызғылт немесе қызыл мүңкөздері бар. Мүңкөздің пішіні түрлеріне және тамақтануға байланысты өзгереді. Жыныштас мүңкөздері бар құстар моллюскалардың қабықшаларын ашады немесе ұрып жарады, ал ұшы сүйір мүңкөздері бар құстар шұбалшық құрттарды іздейді. Олар жыныстық диморфизм көрсетеді, яғни аналықтары аталықтарынан ұзын және ауыр болады.

Қорғау

Канар аралдарындағы ұсаяқты шағала 20-шы ғасырда жойылып кетті. Чатем ұсаяқты шағаласы Жаңа Зеландияның Чатем аралдарына ендемик және IUCN-ның қорғауға алынған түрлерінің тізіміне енгізілген, ал Африка және Еуразия ұсаяқты шағалаларына қатысты уақытша қауіпті жағдай сақталып отыр. Коммерциялық моллюск шаруашылықтарымен қақтығыстар болды, бірақ зерттеулер көрсеткендей, ұсаяқты шағалалардың әсері жағалау шабақтарына қарағанда әлдеқайда төмен.

Түрлер

Бұл туысқа он екі түр жатады. Таксономиялық ретпен түрлер Ортақ аты Элеуіш атауы Суреті Таралуы Магелландық ұсаяқты H. leucopodus Garnot, 1826 Оңтүстік Оңтүстік Америка Қара ұсаяқты H. ater Vieillot & Oudart, 1825 Оңтүстік Америка Қара сойғыш H. bachmani Audubon, 1838 Солтүстік Американың батыс жағалауы Американдық ұсаяқты H. palliatus Temminck, 1820 Солтүстік және Оңтүстік Америка Канар аралдары ұсаяқты H. meadewaldoi † Bannerman, 1913 Канар аралдары Африкалық ұсаяқты H. moquini (Bonaparte, 1856) Оңтүстік Африка Еуразиялық немесе Палеарктикалық ұсаяқты H. ostralegus Linnaeus, 1758 Еуропа, Азия және Солтүстік Африка Жолақты ұсаяқты H. longirostris Vieillot, 1817 Австралия Оңтүстік арал ұсаяқты H. finschi Martens, 1897 Жаңа Зеландия Чатэм ұсаяқты H. chathamensis Hartert, 1927 Чатэм аралдары Өзгермелі ұсаяқты H. unicolor Forster, 1844 Жаңа Зеландия Көмір ұсаяқты H. fuliginosus Gould, 1845 Австралия

Бірнеше қазба түрлері белгілі, соның ішінде Haematopus sulcatus (Brodkorb, 1955) Флориданың Барстовиан және Солтүстік Каролинаның Занклин кезеңдерінен табылған, және ол, әрине, қазіргі Haematopus palliatus түрінің синонимі саналады.