Сиеналық Бернардин: Италияның апостолы және уағызшы миссионер

Кіріспе

Италиялық францискан миссионері және Сиеналық Бернардино, ОФМ (Бернардин; 8 қыркүйек 1380 – 20 мамыр 1444), итальяндық католик діни қызметкері және Италиядағы францискан миссионерлік уағызшы. Ол схоластикалық экономиканы жүйелеуші болды. Оның уағыздауы, кітаптарды өртеуі және "әрекетсіздіктің оттары" оның өмір бойындағы беделін қалыптастырды; олар көбінесе құмар ойындарға, нәресте өлтіруге, бақсылыққа/сықыршылыққа, содомияға (көбінесе гомосексуалды еркектер арасында), яһудилерге, рома халқына ("цыгандарға"), өсімқорлыққа және осы сияқты нәрселерге қарсы бағытталған. Бернардино 1450 жылы Папа Николай V-тің қасиетті деп жариялағандығы және 15 ғасырда елдегі католицизмді жаңғыртуға жасаған күш-жігері үшін "Италияның елшісі" деп аталады.

Ерте өмір

Бернардино 1380 жылы Тосканадағы Масса-Маритима қаласында, асыл текті Альбиццески әулетінде дүниеге келді. Бұл қала Сиенаның контадосында орналасқан, және оның әкесі Альбертоло дельи Альбиццески сол кезде губернатор болып қызмет еткен. Алты жасында жетім қалған ол, сосын діншіл тәтесінің тәрбиесінде өсті. 1397 жылы азаматтық және канондық құқықтан білім алғаннан кейін, ол Санта-Мария-делла-Скала ауруханасының жанындағы Біздің Анамыздың бауырластығына қосылды. Үш жыл өткен соң, Сиенаға оба келгенде, ол ауруға шалдыққандарға көмектесті, және он серігінің көмегімен төрт ай бойы осы аурухананың толық жауапкершілігін өз мойнына алды. Ол обадан аман қалды, бірақ қатты шаршағандықтан бірнеше ай бойы қызумен ауырды. Шамамен 1406 жылы, доминикан монахы және миссионері Святой Винсент Феррер Италияның Пьемонт аймағындағы Алессандрияда уағыз айтып жатып, оның плащы сол кезде оны тыңдап отырған біреуге түсетінін болжады, және ол Франция мен Испанияға қайта оралатынын, ал Бернардиноға Италияның қалған халқын дінге баулу міндеті жүктелетінін айтты. Оның стильі қарапайым, жақын және образды болды. Синтия Полекритти Бернардиноның өмірбаянында оның уағыздарының мәтіндері "италян тіліндегі шедеврлер ретінде танылғанын" атап көрсетеді. Ол көрнекті және тартымды уағызшы болды, және оның халыққа таныс образдар мен шығармашылық тілді қолдануы көп адамдарды оның ойларын тыңдауға тартты. Шақырулар көбінесе шіркеу билігінен емес, азаматтық биліктен келіп түсетін, себебі кейде қалалар оны тыңдауға келген көпшілік есебінен пайда көретін. Замандастарының көпшілігінен айырмашылығы, Бернардино өз тақырыптарын күнделікті діни рәсімдерден емес, Сиена халқының қарапайым өмірінен таңдады. Ол тыңдаушыларының назарын аудару үшін олардың күнделікті мүдделеріне жауап беретін библейлік тақырыптарды таңдады. Әйелдер тыңдаушылардың көп бөлігін құрады, ал көпшіліктің саны уағыздың күніне, уақытына және тақырыбына байланысты өзгеріп отырды. Полекритти оның уағыздарының тақырыптары 15 ғасыр Италиясының қазіргі контексі туралы көп нәрсені ашатынын атап көрсетеді. Бернардино бірнеше аптадан артық бір жерде тұрмай, қаладан қалаға саяхаттап жүрді. Бұл сапарлардың барлығы жаяу жүріп жасалды. Қалаларда оны тыңдауға жиналған халық сонша көп болатын, кейде базар алаңында уағыз айту үшін мінбер орнату қажет болатын. Винсент Феррер сияқты, ол да көбінесе таңертең уағыз айтатын. Оның сөзін тыңдау үшін, тұруға орын табу үшін, тыңдаушылар алдын ала келіп, олардың көпшілігі алыс ауылдардан келетін. Уағыздар көбінесе үш-төрт сағатқа созылатын. 1424 жылы ол Феррараға шақырылып, онда сән-салтанат пен арсыз киімге қарсы уағыз айтты. Болоньяда ол құмар ойындарға қарсы сөйледі, бұл карта жасаушылар мен сатушыларын ренжітті. 1425 жылдың сәуір айында Сиенаға қайтып келген ол онда 50 күн бойы уағыз айтты. Бернардиноның өмірінде де, өлімінен кейін де (оның еңбектерінің бірінші басылымы, көбінесе терең уағыздар, 1501 жылы Лионда басылды), оның мұрасы тыныш болған жоқ: қатаң, моральдық мінезді болған ол көптеген топтарға қарсы қызу уағыздар айтты, және олар айыптауларға толы болды. Ол кейбір әйелдерді "құдайсыздықпен айналысатын" деп сипаттады, және содомиттерді оқшаулауға немесе адамзат қоғамынан басқаша шығарып тастауға шақырды. Осылайша ол тарихшы Роберт Мурдың "кеш орта ғасырлық христиандық Еуропадағы қуғыншыл қоғам" деп атаған идеологияның жақтасы болды.

Bernardino was born in 1380 to the noble Albizzeschi family in Massa Marittima, Tuscany, a town in the contado of Siena of which his father, Albertollo degli Albizzeschi, was then governor. Left orphaned at six, he was raised by a pious aunt. In 1397, after a course of civil and canon law, he joined the Confraternity of Our Lady attached to the hospital of Santa Maria della Scala. Three years later, when the plague visited Siena, he ministered to the plague stricken, and, assisted by ten companions, took upon himself for four months entire charge of this hospital. He escaped the plague but was so exhausted that a fever confined him for several months. In about 1406 Saint Vincent Ferrer, a Dominican friar and missionary, while preaching at Alessandria in the Piedmont region of Italy, allegedly foretold that his mantle should descend upon one who was then listening to him, and said that he would return to France and Spain, leaving to Bernardino the task of evangelizing the remaining peoples of Italy. His style was simple, familiar, and abounding in imagery. Cynthia Polecritti, in her biography of Bernardino, notes that the texts of his sermons "are acknowledged masterpieces of colloquial Italian". He was an elegant and captivating preacher, and his use of popular imagery and creative language drew large crowds to hear his reflections. Invitations were often extended by the civil authorities rather than the ecclesiastical, as sometimes the towns would make money from the crowds that came to hear him. Unlike many of his contemporaries, Bernardino chose his themes not from the daily liturgy, but from the ordinary lives of the people of Siena. He selected biblical themes to focus on the immediate interests of his audience. This proved effective in drawing their attention. Women comprised the majority of listeners, and the size of the crowd varied according to the day, time, and topic of the sermon. Polecritti notes that the subject matter of his sermons reveals much about the contemporary context of 15th century Italy. Bernardino travelled from place to place, remaining nowhere more than a few weeks. These journeys were all made on foot. In the towns, the crowds assembled to hear him were at times so great that it became necessary to erect a pulpit on the marketplace. Like Vincent Ferrer, he usually preached at dawn. His hearers, so as to ensure themselves standing room, would arrive beforehand, many coming from far distant villages. The sermons often lasted three or four hours. He was invited to Ferrara in 1424, where he preached against the excess of luxury and immodest apparel. In Bologna, he spoke out against gambling, much to the dissatisfaction of the card manufacturers and sellers. Returning to Siena in April 1425, he preached there for 50 consecutive days. Both while he was alive and after his death (the first edition of his works, for the most part elaborate sermons, was printed at Lyon in 1501), the legacy of Bernardino was far from tame: of a strict, moral temper, he preached fiery sermons against many classes of people and these were riddled with denunciations. He characterized some women as "witches", and called for sodomites to be ostracized or otherwise removed from the human community. He thus was a champion of what historian Robert Moore called "the persecuting society" of late medieval Christian Europe.

Әйелдер туралы

Тарихшы Франко Мормандо Бернардиноның қолға түскен жиырма томдық еңбектерінде оның әйелдер туралы және "ерлі-зайыпты, ерлі-зайыпты емес, жесір әйелдер мен монастырларда тұратын" әйелдерге айтар көп нәрселері бар екенін айтады. Алайда, зерттеуінің соңында "Сиенский Бернардино: әйелдердің "Ұлы қорғаушысы" немесе "жарасыз сатқын"? " Мормандо былай деп қорытындылайды: "әйелдерге деген шынайы жанашырлық сәттеріне қарамастан, Бернардино Треченто мен Кватроченто әйелдер туралы жазбалардың бағытында қалады. Бернардино әйелге деген қайырымдылығымен оның үйдегі және қоғамдық "төбесін" мүмкіндігінше жайлы және адамгершілікке толы етуді қаласа да, оны әке, аға, күйеуі немесе діни қызметкердің қарауында қалдыруды қалайды." Бернардино әйелдерге Мәриям ананы үлгі етіп көрсетті. Ол қыздарға ата-анасының бірі болмаса, еркектермен сөйлеспеуді кеңес берді. Бір уағызында Бернардино әйелдерді олардан гөрі қалың малға көбірек құмар еркектерге үйленуден сақтарды. Бірде ол аналарға қыздарын жалғыз өзімен бірге шіркеуге алып келулерін сұрады, олармен некедегі сексуалдық зорлық-зомбылық туралы ашық сөйлеу үшін. Сондай-ақ ол еркінен тыс қыздарды монастырға қамауға қарсы болды. Ол әйелдерге үлгі ретінде қасиетті Жүсіпті көрсетті, сонымен бірге Мәриямның күйеуіне бағынуын баса көрсетті.

Содомия мен гомосексуализмге қарсы

Содомияға (көбінесе гомосексуалдарға қатысты) байланысты Бернардино италиялықтардың өз елдерінен тыс беделін айқын атап көрсетті. Сол еңбекте Бернардиноның сиқыршылыққа және яһудилерге қарсы уағыздауының толыққанды талдауы келтірілген. Ол Флоренцияның еркектермен жыныстық қатынасқа түсетін еркектерге көрсеткен кеңшілігін айқын сынады; Веронада ол тыңдаушыларына гомосексуалистік қатынас үшін ер адамның төртке тілініп, дене мүшелері қала қақпаларына ілінгенін еске салды; Генуяда содомия жасаған ер адамдар тұрақты түрде өртелуге жазаланды; ал Венецияда содомит пихта мен щеткамен бірге бағанға байланып, өртке берілді. Ол Сиена халқына да осылай істеуді кеңес берді. 1424 жылы ол Флоренцияда осы мәселеге арналған үш тізбектей уағыз айтты, Санта-Крочеде өткен Үлкен ораза уағызында тыңдаушыларын ескертті:

Сиенада Бернардино 1425 және 1427 жылдары содомияға, оның ішінде гомосексуализмге қарсы толыққанды уағыз айтты, оны тікелей халық санының азаюымен байланыстырды, себебі ол бала туғызбайтындықтан, нәтижесіз еді: «Сіздер [содомия] соңғы жиырма бес жылда халқыңыздың жартысын жоғалту себебі екенін түсінбейсіздер». Уақыт өте келе оның үйретіктері қоғамдық пікірді қалыптастыруға және содомия мен гомосексуалистік мінез-құлықты бақылауға қатысты немқұрайлылықты жоюға көмектесті. Адам өміріндегі кез келген болжамсыз немесе апатты жағдайларды, оның ішінде су тасқыны мен обаны, содомиямен байланыстырды, сондай-ақ осы әрекетті жергілікті халықтың азаюымен байланыстырды. Оның Сиенадағы уағыздарының бірінен кейін төрт «ашулы содомшы» оны таяқпен ұруға тырысты.

Римдегі сот

Әсіресе Исаның қасиетті атына деген берілгендігімен танымал болған Бернардино, бұл құлшыныс бұрын Иоанн Верчелли және Доминикан орденімен байланысты болған. Бернардино Иса есімінің грек тіліндегі алғашқы үш әрпін – IHS – готикалық шрифтпен, жалындаған күннің фонында бейнелеген символ ойлап тапты. Бұл фракциялардың (мысалы, Гвельфтер мен Гибеллиндер) таңбаларын ығыстыру мақсатында жасалған. Бұл құлшыныс кеңінен тарады, ал символ шіркеулерде, үйлерде және қоғамдық ғимараттарда көріне бастады. Оппозиция оны қауіпті жаңалық деп санады. Джон Капистрано Бернардиноның досы болса, Джеймс Маркис осы жылдары оның шәкірті болды. Кардиналдар Папа Мартин V және Папа Евгений IV-ті Бернардиноны соттауға шақырды, бірақ екеуі де оны дереу ақтады. Флоренция соборында өткен сот отырысы да ақталумен аяқталды. Киелі Рим императоры Сигизмунд Бернардиноның кеңесі мен арашалығын іздеді және Бернардино 1433 жылы оның таж кию рәсіміне қатысу үшін онымен бірге Римге сапарлады.

Экономикалық теория

Бернардино Пётр Джон Оливиден кейін алғашқы теолог болды, ол жүйелі түрде схоластикалық экономикаға толық арналған еңбек жазды. Оның экономикаға сіңірген ең маңызды үлесі – кәсіпкерді талқылау және қорғау болды. Оның 1431–1433 жылдары жазылған «Шарттар мен өсімқорлық туралы» кітабы жеке меншік құқығын негіздеу, сауда этикасы, құн мен бағаны анықтау және өсімқорлық мәселесін қарастырды. Ол бұл мәселені еңбекке деген сұраныс пен қолжетімді ұсыныс арқылы анықталатын «әділ жалақы» теориясына дейін дамытты. Жалақыдағы теңсіздік – біліктілік, қабілет және дайындық деңгейінің айырмашылығымен байланысты. Шебер жұмысшылар қара жұмысшыларға қарағанда сирек кездесетін болғандықтан, олардың жалақысы жоғары болады. Бернардино өсімқорлықтың қаланың барлық ақшасын азау адамдардың қолына шоғырландыратынын айтты. Бірақ ол капиталға инвестиция жасаудың орнына, жоғалған пайданы өтеу үшін алынатын пайыздарды қарастыратын lucrum cessans теориясын қабылдады. Оның сөздерін тыңдаушылар жиі еврейлерге қарсы шараларды күшейту үшін пайдаланды, ал оның уағыздары еврейлер тарапынан наразылық қалдырды.

Францискалықтардың бас викарі

Көп ұзамай ол тағы да Серракаприолаға уағыз тізбегін жазу үшін қайтып келді. 1436 жылы ол миссионерлік қызметін жалғастырды, бірақ 1438 жылы Италиядағы францискан тәртібінің бақылаушы тармағының бас викарі болған соң, оны тоқтатуға мәжбүр болды. Бернардино діни өмірінің бастапқы күндерінен бастап бақылаушылардың өсуіне еңбек етті: бірақ ол, шын мәнінде, оның негізін қалаушы емес еді (бақылаушылардың, немесе Зелантилердің тамыры 14 ғасырдың ортасына дейін жетеді). Дегенмен, Бернардино бақылаушылар үшін Киелі Бернард цистерциандар үшін болғандай, олардың басты қолдаушысы және тынымсыз жақтаушысы болды. Бернардино тәртіпке қабылданған кезде Италиядағы бақылаушылардың саны жүз отыз монахтан тұрған болса, оның қайтыс болғанға дейін біршама төрт мыңнан асып кетті. Бернардино сондай-ақ кем дегенде үш жүз монастырь құрды немесе жаңартып ретке келтірді. Ол Азияның түрлі аймақтарына миссионерлер жіберді, және оның күш-жігерінің нәтижесінде түрлі діни ағымдардан келген көптеген елшілер Флоренция соборында қатысты, онда ол жиналған әулиелерге грек тілінде сөз сөйледі. Бернардино баспа ісінің алғашқы жылдарында өмір сүрді және оның өмірінде портреттері жасалды, сондай-ақ өлім маскасы да сақталды, ол баспаға көшірілді, сондықтан ол өнерде тұрақты бейнесі бар алғашқы қасиеттілердің бірі болып табылады; алайда, Эль Греко сияқты көптеген барокко суреттері, оның қайтыс болғаннан кейінгі онжылдықтарда жасалған реалистік суреттермен салыстырғанда, идеализацияланған. Францискандар Бернардиноның қайтыс болғаннан кейін, тәртіптің негізін қалаушысынан кейін екінші орында тұратын Бернардиноның бейнесін таратуға бағытталған иконографиялық бағдарламаны дамытты. Осылайша, ол сыртқы түріне ерекше және оңай танылатын иконография берілген алғашқы қасиеттілердің бірі болды. Кейінгі орта ғасыр мен Ренессанс суретшілері оны көбінесе кішкентай және әлсізденген күйде бейнеледі, оның аяғында үш митрасы (оның бас тартқан үш епископтық лауазымын көрсетеді) және қолында IHS монограммасы, одан сәулелер шығады (оның "Исаның қасиетті атына" деген құлшынысын көрсетеді), бұл оның басты атрибуты болды. Ол Лука делла Роббияның туындыларында жиі кездеседі, ал Ренессанс өнерінің ең көрнекті мысалдарының бірі - Перуджа соборының ораториясындағы әулиеге арналған рельефтік өрнектерді қамтиды. Бернардиноның қайтыс болғаннан кейін Сиенада оның портреті тарағаны белгілі, ол Л'Аквиладағы өлім маскасымен физиогномикалық ұқсастықтарына сүйене отырып, жақсы ұқсастық деп есептеледі. Кейінгі уақыттағы қасиеттінің көптеген бейнелері осы портреттен алынған деп саналады. Бернардиноның ең танымал бейнелері оның өмірінен жасалған фрескалар циклында кездеседі, олар 15 ғасырдың соңында Пинтуриккио Римдегі Аракоэлидегі Санта-Марияның Буфалини капелласында салған.

Soon thereafter, he withdrew again to Serracapriola to compose a further series of sermons. He resumed his missionary labours in 1436 but was forced to abandon them when he became vicar general of the Observant branch of the Franciscans in Italy in 1438. Bernardino had worked to grow the Observants from the outset of his religious life: although he was not in fact its founder (the origins of the Observants, or Zelanti, can be traced back to the middle of the fourteenth century). Nevertheless, Bernardino became to the Observants what Saint Bernard had been to the Cistercians, their principal support and indefatigable propagator. Instead of one hundred and thirty Friars constituting the Observance in Italy at Bernardino's reception into the order, it counted over four thousand shortly before his death. Bernardino also founded, or reformed, at least three hundred convents of Friars. He sent missionaries to different parts of Asia, and it was largely through his efforts that many ambassadors from different schismatical nations attended the Council of Florence, where he addressed the assembled Fathers in Greek. Bernardino also lived into the early days of the print and was the subject of portraits in his lifetime, as well as a death mask, which were copied to make prints, so that he is one of the earliest saints to have a fairly consistent appearance in art; though many Baroque images, such as that by El Greco, are idealized compared to the realistic ones made in the decades after his death. After his death, the Franciscans promoted an iconographical program of diffusion of images of Bernardino, which was second only to that of the founder of the order. As such, he is one of the earliest saints whose appearance was given a distinct and readily recognisable iconography. Artists of the late medieval and Renaissance periods often represented him as small and emaciated, with three mitres at his feet (representing the three bishoprics which he had rejected) and holding in his hand the IHS monogram with rays emanating from it (representing his devotion to the "Holy Name of Jesus"), which was his main attribute. He appears to have been a favourite in the works of Luca della Robbia, and one of the finest examples of Renaissance art includes relief carvings of the saint, which can be seen in the oratory of Perugia Cathedral. A portrait is known to have circulated in Siena just after the death of Bernardino which, on the basis of physiognomic similarities with his death mask at L'Aquila, is believed to have been a good likeness. It is thought probable that many subsequent depictions of the saint derive from this portrait. The most famous depictions of Bernardino are found in the cycle of frescoes of his life, which were executed towards the end of the fifteenth century by Pinturicchio in the Bufalini Chapel of Santa Maria in Aracoeli, Rome.

Құрмет

Бернардино – жарнама, коммуникация, шектен шығушы құмар ойындар, тыныс алу проблемалары, сондай-ақ кеуде аймағымен байланысты кез келген мәселелердің Рим-католик қамқоршысы. Ол Италияның Карпи қаласының, Филиппиннің Каламбадағы Кай Анлог, Ризалдағы Кардонадағы Лагуна және Туна барангайларының, сондай-ақ Сан-Бернардино епархиясының (Калифорния, АҚШ) қамқоршысы. Нью-Йорктегі (АҚШ) Сиена колледжі, францискандық католиктік либералды өнер колледжі, оның құрметіне аталған және оның рухани қамқорлығына берілген. Альп тауларындағы Сан-Бернардино өткелі (Il Passo di San Bernardino) осы әулиенің құрметіне аталған, оның даңқы Солтүстік Италия мен Оңтүстік Швейцарияға жеткен. 1453 жылы Иоанн Капистрано оның культін Польшаға көшірді, сол жылы Польшада Краковта алғашқы Observant Friars монастыры салынды, оның аты Бернардино Сиенский болды. Монастырдың атынан Бернардиндер деген ат пайда болды, осы атпен францискандық бақылаушылар Польша-Литва одағының жерлерінде танылды. Оның культі Англияға да ерте тарады, оны әсіресе 1482 жылы Гринвичте алғашқы қоныстарын құрған, бірақ кейіннен таратылған бақылаушы монахтар таратып жүрді.