Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Руанданың көлік жүйесі негізінен жол желісіне бағытталған. Елорда Кигали мен елдің көптеген басқа да ірі қалалары мен қалашықтары арасында асфальтталған жолдар бар. Руанда Африканың Ұлы көлдер аймағындағы басқа елдермен де жол арқылы байланысты, және елдің импорттық-экспорттық тауашайнасының көп бөлігі осы арқылы жүзеге асырылады. Елде Кигалидегі халықаралық әуежай бір ішкі және бірнеше халықаралық бағыттарға рейстер ұсынады, сондай-ақ Киву көліндегі портты қалалар арасында шектеулі көлік қызметтері бар. Руандада қазіргі таңда теміржол жоқ. 1994 жылғы геноцидден бері үкімет көлік инфрақұрылымына Еуропалық Одақ, Қытай, Жапония және басқа да елдердің көмегімен үлкен инвестициялар жасады.
The transport system in Rwanda centres primarily around the road network. Paved roads lie between the capital, Kigali, and most other major cities and towns in the country. Rwanda is also linked by road with other countries in the African Great Lakes, via which the majority of the country's imports and exports are made. The country has an international airport at Kigali, serving one domestic and several international destinations, and also has limited transport between the port cities on Lake Kivu. There are currently no railways in Rwanda. A large amount of investments in the transport infrastructure has been made by the government since the 1994 genocide, with aid from the European Union, China, Japan and others.
Жол желісі
Руандада барлығы жолдар бар, оның ішінде асфальтталған. Қалғандары – сапасы әртүрлі, жылтыраған қатты беті мен су ағызу жүйесі бар жақсырақ жолдардан бастап, төрт дөңгелекті көлікпен ғана жүріп өтуге болатын, тегіс емес, ой-шұңқыры көп жолдарға дейін. Елдегі көліктер жолдың оң жағынан жүреді. Дегенмен, Руандаға кіретін Шығыс Африка қауымдастығының (EAC) үш ірі мүшесі, соның ішінде көршілес Танзания және Уганда, сол жақтан жүреді. Сол жаққа жүретін көліктерді импорттау оң жаққа жүретін көліктерге қарағанда әлдеқайда арзан, мүмкін, Үндістан мен Жапонияның қолданылған көлік нарығы Еуропа нарығынан арзан болғандықтан, үкімет 2005 жылы қауіпсіздік алаңдауларына байланысты импортты шектегенге дейін осындай көліктер көп импортталды. Көлік бағасының айырмашылығы және басқа EAC және Шығыс және Оңтүстік Африка елдерімен экономикалық интеграцияны жақсарту мүмкіндігіне байланысты, үкімет елде сол жақтан жүруге көшуді қарастырып жатыр.
Rwanda has a total of of roads, of which are paved. The remainder are dirt roads with quality varying from smooth hard surfaces with drainage to rutted, extremely uneven tracks passable only with a four wheel drive vehicle. Vehicles in the country drive on the right hand side of the road. However, the three largest members of the East African Community (EAC) to which Rwanda is a part of, including neighbouring Tanzania and Uganda, drive on the left. It is significantly cheaper to import vehicles designed to drive on the left than on the right, possibly due to the second hand market from India and Japan being cheaper than that of Europe, so more of these cars were imported until the government banned their import in 2005 due to safety concerns. Due to the difference in car price, and the potential to better economically integrate with other EAC and Common Market for Eastern and Southern Africa countries, the government has considered switching the country to driving on the left.
Ұлттық
Руандадағы қоғамдық көліктің басты түрі – экспресс-автобустар, олар маңызды бағыттарда ортақ таксилердің орнын басты.
The main form of public transport within Rwanda is the express bus, which has superseded the share taxi on the main routes.
Жедел автобус
Олар негізгі қалалар арасында белгіленген кесте бойынша (әдетте әр 30 минут сайын) жүреді, тек баратын жерге жақын ресми аялдамаларда тоқтайды. Тіпті ертерек түссеңіз де, келесі үлкен аялдамаға дейінгі баға төленуі керек. Көптеген бағыттар Кигалидегі Ньябугого арқылы өтеді. Автобустарды жеке компаниялар басқарады және билеттерді үкімет белгілейтін бағамен алдын ала сатады. Билеттер кеңселерде (негізгі аялдамаларда) немесе жол бойындағы қызметкерлер арқылы төленіп, басылады, сондықтан автобуста ақша жинау үшін кондуктордың қажеті жоқ. Билеттерді алдын ала алуға болады, сондықтан олар көшпенді уақытта (әсіресе жұма күндері, жексенбі күндері және мектеп демалысының басында/соңында) тез сатылып кетеді. Шерикстік таксиден айырмашылығы, бұл көлік түрі кестеге сәйкес келеді және толуын күтпейді. Сонымен қатар, олар көбінесе толып кетпейді, керісінше, ертерек кетеді. Автобустардың көлемі Toyota Coaster-ден бастап үлкен автобустарға дейін жетеді. Көбінесе Ritco компаниясы басқарады, үкіметтің үлесі де бар. Бұл компания ел бойынша аялдамалары бар жалғыз компания, ал оның жеке бәсекелестері белгілі бір аймақтармен шектелген. Құрылған кезде бұл компания Onatracom деген тағы бір мемлекеттік компанияны алмастырды.
These run to a set timetable (usually each 30 minutes) between major towns, only stopping at official stops near the destination(s). Even if alighting earlier, the price to the next major stop has to be paid. Almost all routes pass through Nyabugogo in Kigali. The buses are run by private companies and issue tickets in advance with a price set by the government. As tickets are paid and printed at the offices (major stops) or by an employee along the road (smaller stops), there is no need for a conductor to collect the money in the bus. Tickets can be issued in advance, so they might be sold out quickly at busy times (especially Fridays, Sundays and at the beginning/end of school holidays). In contrast to the Share Taxi, this form of transport respects the schedule rather than waiting to be full. Also, they are almost never overfilled and rather depart earlier. The size ranges from Toyota Coaster to big coaches. Most coaches are run by Ritco, on which the government holds a share. It is also the only company to have stops all across the country, while its private competitors are limited to specific regions. When it was founded it replaced Onatracom, another public company.
Салыстыру
2018 жылға дейін, шаруалық таксилер қашық аудандардағы басты көлік түрі болып қала береді, ал мүмкіндігі болған жерде экспресс автобустар пайдаланылады. Бұл экспресс автобустардың бағасы шамамен бірдей болғанымен, олардың ыңғайлылығы мен жылдамдығының артуына байланысты.
As of 2018, share taxis are still the main form of transport in remote areas, while express buses are used wherever available. This is due to the almost equal price and increased comfort and speed of the express buses.
Әуе көлігі
Елдің негізгі авиациялық хабы – Кигали халықаралық әуежайы, ол Каномбеде, Кигали қаласының орталығынан шамамен алыс жерде орналасқан. Әуежайдан халықаралық рейстер: Лагос, Бразавилл, Дубай, Найроби, Энтеббе, Аддис-Абеба, Бужумбура, Йоханнесбург, Амстердам, Брюссель және Доха қалаларына жасалады. Бұл RwandAir ұлттық авиакомпаниясы үшін негізгі әуежай. Бюгесера ауданындағы Ньяматада, Кигалиден шамамен алыс жерде жаңа, аумақты кеңейтілген әуежай салу жоспары талқыланып жатыр, ол бүкіл аймақ үшін хабқа айналуы мүмкін. Елде жолаушылар тасымалын жүзеге асыратын тағы бір әуежай – Каменбе әуежайы, ол Цянгугу қаласында орналасқан. RwandAir Кигали мен Каменбе арасында рейстерді жүзеге асырады, ол Руанданың оңтүстік-батыс аймағына және Конгоның Букаву қаласына қызмет көрсетеді.
The country's main aviation hub is Kigali International Airport, which is located at Kanombe, a suburb approximately from Kigali city centre. The airport has international flights to: Lagos, Brazzaville, Dubai, Nairobi, Entebbe, Addis Ababa, Bujumbura, Johannesburg, Amsterdam, Brussels and Doha and is the main airport for the national carrier RwandAir. There are plans being discussed to build a new airport at Nyamata in Bugesera district, approximately from Kigali which would be larger and could act as a hub for the entire region. The only other airport in the country with passenger service is Kamembe Airport, which is in the city of Cyangugu. RwandAir operates a service between Kigali and Kamembe, which serves southwestern Rwanda and the Congolese city of Bukavu.
Киву көлі
Бұл Руанданың көлдерінің арасындағы ең үлкені, Демократиялық Конго Республикасымен (ДКО) шекарасын құрайды. Кянгугу, Кибуе және Гисеньидің ірі порттары арасында мерзімі белгісіз, көбінесе жалдауға алынатын қайық қызметтері бар. Көлдегі кейбір аралдарға халықты тасымалдау үшін де қайықтар пайдаланылады, бірақ олар да тұрақты кесте бойынша жүрмейді. Жергілікті балықшылар көлдің барлық жағалауында, әдетте ойылған қанағаттарда немесе қолмен жасалған басқа да қайықтарда жұмыс істейді. Руанданың әскери-теңіз күштері елді конго тарапынан болатын жауапсыз әрекеттерден қорғау үшін көлде бірнеше қайықпен патруілдейді.
This is by far the largest of Rwanda's lakes, forming the border with the Democratic Republic of Congo (DRC). There are occasional boat services between the major ports of Cyangugu, Kibuye and Gisenyi but these do not run to a regular timetable and often have to be chartered. There are also boats used to ferry people to some of the islands in the lake, but these also do not run regularly. Local fishermen operate along the entirety of the lakeshore, usually in dug out canoes or other hand crafted boats. The Rwandan navy operates a few boats on the lake to protect the country against infiltrators from the Congolese side.
Басқа көлдер
Руанданың басқа ірі көлдерінде көлік құралдары көбінесе паромдармен және әдетте балық аулауға қолданылатын, оған ұқсас жергілікті қайықтармен шектеледі, олар адамдарды бір жағадан екінші жағаға тасымалдайды. Кейбір көлдерде демалыс бары мен қонақүйлер орналасқан, мысалы, Мухази көліндегі Жамбо жағажайы өздерінің жылдам қайықтарында клиенттеріне саяхат ұсына алады. Көптеген көлдерде жергілікті балықшылар қызмет етеді.
Transport on Rwanda's other major lakes is mostly limited to ferries, usually local boats similar to those used to fishing, which transport people from one side to the other. Some lakes have resort bars and hotels, such as Jambo Beach on Lake Muhazi, which can offer a pleasure cruise to their customers in their own speed boat. Local fishermen operate on most lakes.