Кіріспе
Жокер – француздық ең заманауи карточкалар жинағында стандартты төрт түрге (Клуб, Алмаз, Жүрек және Пика) қосымша ретінде кездесетін ойын картасы. 20-шы ғасырдың екінші жартысынан бері испан және итальяндық жинақтарда да кездеседі, бірақ қарапайым жинақтарда жоқ. Жокер Азамат соғысы кезінде АҚШ-та пайда болды және Euchre ойыны үшін козыр карта ретінде құрастырылды. Одан бері көптеген басқа карта ойындарына енгізілді, онда ол көбінесе универсалды карта рөлін атқарады, бірақ басқа да функциялары болуы мүмкін, мысалы, ең жоғары козыр, кезекті өткізіп жіберу картасы (басқа ойыншыны кезегін жіберіп алуға мәжбүрлеу), ең төменгі деңгейдегі карта, ең жоғары құнды карта немесе жинақтың қалған бөлігінен өзгеше құнды карта (мысалы, Zwicker ойынында осындай функциясы бар алты жокер кездеседі). Ал универсалды карта – бұл кез келген карта, оны басқа картаны немесе карталарды бейнелеу үшін пайдалануға болады, ол міндетті түрде жокер болуы керек емес.
The Joker is a playing card found in most modern French suited card decks, as an addition to the standard four suits (Clubs, Diamonds, Hearts, and Spades). Since the second half of the 20th century, they have also been found in Spanish and Italian suited decks, excluding stripped decks. The Joker originated in the United States during the Civil War, and was created as a trump card for the game of Euchre. It has since been adopted into many other card games, where it often acts as a wild card, but may have other functions such as the top trump, a skip card (forcing another player to miss a turn), the lowest ranking card, the highest value card, or a card of a different value from the rest of the pack (see e. g. Zwicker which has six Jokers with this function). By contrast, a wild card is any card that may be used to represent another card or cardsit does not need be a Joker.
Шығу тегі
Euchre ойыны жокерді карта ойындарына енгізгенімен саналады. Дегенмен, Euchre бастапқыда жокерлерді пайдаланбаған. 1844 жылғы ең алғашқы ережелерде 32 стандартты карта қолданылып, оң боуэр, яғни козыр жақ картасы – «басқарушы карта» болса, сол боуэр, сол түстің жақ картасы екінші ең жоғары карта ретінде есептелген. Карта ойындары тарихшысы Дэвид Парлеттің айтуынша, жокер 1850 жылдары Euchre ойыны үшін арнайы 32 карталық жиынтыққа қосылған. Ал 1868 жылғы ережелерде алғаш рет айтылып, бос үлгілік карта ойынға бейімделген. Осыдан «жокермен ойналатын Euchre» деген нұсқа пайда болды, онда бос карта барлық карталардан жоғары тұрды. «Ең жақсы боуэр» термині 1861 жылғы Америка Азамат соғысы туралы сатирикалық туындыда кездессе де, бұл тек оң боуэрге қатысты болуы мүмкін, ал осы мақсат үшін жасалған арнайы картаға емес. Сэмюэл Харт 1863 жылы «Империяль боуэр» атты алғашқы суреттелген «Ең жақсы боуэр» картасын басып шығарды. Ең жақсы типтегі жокерлер 20 ғасырдың басына дейін өндіріліп келді. «Жокер» деп белгіленген карталар 1860 жылдардың соңында пайда бола бастады, олардың кейбіреулерінде клоундар мен шумақтар бейнеленген, мысалы, Елизавета заманының шумағы Ричард Тарлтон. Euchre-дегі үш жоғарғы карта идеясы Германиядан шыққан болуы мүмкін, онда Juckerspiel және Bester Bube («Ең жақсы боуэр») ойындарында да жақ карталары ең жақсы, оң және сол боуэр ретінде қолданылған. «Жокер» термині де Juckerspiel-ден шыққан деп есептеледі, ол Jucker деп те аталады, Euchre-нің бастапқы немісше жазылымы. 1871 жылы британдық өндіруші Чарльз Гудолл американдық нарық үшін жокерлері бар жиынтықтар жасады. Ұлыбританияның ішкі нарығы үшін алғашқы жокер 1874 жылы сатылды. Итальяндықтар жокерлерді «Jolly» деп атайды, себебі көптеген ерте карталар «Jolly Joker» деп белгіленген. Жокер туралы түсінік кейін покер ойынына көшті, онда ол бастапқыда Мистигрис деп аталды. Бұл шамамен 1875 жылы болды, онда ол жабайы карта ретінде қолданылды. Екі жокерден тұратын жиынтықтар 1940 жылдардың соңында Канаста ойыны үшін қалыпты жағдайға айналды. 1950 жылдан бері неміс және австриялық жиынтықтарда неміс румиін ойнау үшін үш жокер бар. Польшада үшінші жокер көк жокер деп аталады, өйткені Польша Халық Республикасы кезінде KZWP монополиясы барлық үшінші жокерлерді көк түспен басып шығарды. Шлезвиг-Гольштейнде Zwicker жиынтықтарында алты жокер болады.
Сыртқы келбеті
Жокерлер карта жасау индустриясында стандартты көрініспен келмейді. Әр компания картаның өзіндік бейнесін шығарады. Ойын карталарын шығарушы компаниялар өз жокерлерін танымал етеді, олардың ерекше суреттері көбінесе заманауи мәдениетті көрсетеді. Дәстүр бойынша жокерлер әзілкештер ретінде бейнеленеді. Әдетте, бір жиынтықта екі жокер болады, олар көбінесе бір-бірінен ерекшеленеді. Мысалы, Америка Құрама Штаттарының Ойын Карта Компаниясы (USPCC) компанияның кепілдік талабын тек біреуіне ғана басып шығарады. Кейде жокерлер костюмдерге қолданылатын түстерге сәйкес түске боялады; мысалы, қызыл жокер және қара жокер болады. Жокерлерді салыстыру қажет болатын ойындарда, қызыл, толық түсті немесе үлкен графикалық жокер көбінесе қара, монохромды немесе кішкентай графикалық жокерден басым болады. Егер жокерлердің түстері ұқсас болса, кепілдіксіз жокер кепілдікті жокерден жоғары тұрады. Қызыл және қара жокерлердің арасында, қызылы жүрек/алмаз ретінде, ал қарасы қару/пика ретінде санауға болады. Unicode ойын карталары үш жокерге арналған символдарды ұсынады: қызыл, қара және ақ. Көптеген жиынтықтар жокерге бұрыштық индекс символын қоспайды; олардың ішінде ең көп таралғаны – қатты жұлдыз (мысалы, Bee карталарында). Сондай-ақ, жиынтықтарда бұрышта "JOKER" деген жазу кездеседі. Bicycle карталары жокер индексі ретінде "US" монограммасын пайдаланады.
Жинақтау
Жокерлерді жинау белгілі бір уақыттан бері танымал, бірақ Интернет пен әлеуметтік желілердің пайда болуымен бұл хоббиге айналды. Көптеген ерекше жокерлерді онлайн сатып алуға болады, ал басқа коллекциялық жокерлерді онлайн көруге болады. Гиннес рекордтар кітабы итальяндық фокусник Деното де Сантисті әлемдегі ең ірі жокерлер жинағының иесі деп мойындады.
Таро және Тарок карталары
Джокерді көбінесе Таро немесе Тарок колодаларындағы "Ақымақ"пен салыстырады. Олар сыртқы түрінде де, ойын функциясында да көп ұқсастықтарға ие. Орталық Еуропада Ақымақ немесе Sküs ең жоғары козыр карта болып саналады; ал басқа жерлерде кез келген сәтте мастьты ұстаудан қашу үшін қолданылатын "ақталу" (L'Excuse) ретінде ойнатылады, бірақ жеңіске жетпейді.
Жокерді карточка ойындарында пайдалану
АҚШ немесе Ұлыбританиядағы стандартты карта жинағында әдетте екі жокер болады. Германия сияқты басқа елдерде жинақтың ішінде үш жокер кездеседі. Жокердің қолданылуы кең ауқымды. Көптеген карта ойындарында жокерлер мүлдем қолданылмайды; нәтижесінде, жокерлер жинақтағы жоғалған немесе зақымдалған карталардың орнына, олардың атауын және мастьін жокерге жазып қою арқылы бейресми түрде алмастырылады. Басқа ойындарда, мысалы, 25 картадан тұратын Euchre нұсқасында жокер ең жоғары козыр ретінде қолданылады, осылайша ол ойынның ең маңызды карталарының біріне айналады. Көбінесе жокер – бұл кез келген картаны білдіре алатын «жабайы» карта. «Жокердің жабайы» деген сөз осы практикадан туындаған. Дегенмен, Zwicker жокерлерінде жоғары құндылыққа ие, сәйкес келетін және ұпай жинауға арналған карталар болады, ал бір нұсқасында тек қана қалыпты масть картасы «жабайы» болып табылады. Жокер өте пайдалы немесе зиянды карта болуы мүмкін. Euchre ойынында ол көбінесе ең жоғары козырды көрсетеді. Gin Rummy ойынында ол «жабайы» карта. Алайда, балалардың «Қарға» ойынында жалғыз жокер – қашқыңыз келетін «Қарға» рөлін сомдайды.
Көп ойыншылы ойындардағы рөл
Euchre, 500: Ең жоғары козыр картасы немесе "жоғарғы Боуэр". Canasta: Әрбір колодаға екі-үш жокер қолданылады. Джокер, екілік сияқты, универсалды карта. Дегенмен, жокерді қосып есептегенде 50 ұпай, ал екілік үшін 20 ұпай беріледі. Gin Rummy: кез келген қажетті номинал немесе масть ретінде қолданылатын универсалды карта, комбинацияны аяқтау үшін. Жокерді қуу: Ескі қыз ойынының нұсқасы, онда туздың орнына жокер картасы қолданылады. Poker: Джокер универсалды болуы мүмкін, немесе "кене" болуы мүмкін, бұл универсалды картаның шектеулі түрі, ол тек стрит пен флешті толықтыру үшін қолданылады. War: Кейбір нұсқаларында, басқа барлық карталарды жеңеді. Pitch: Кейбір нұсқаларында ұпайлық карта. Жокерлер әдетте "жоғары" және "төмен" деп белгіленеді, біреуі екіншісінен жоғарырақ дәрежеге ие. Daifugō: универсалды карта немесе екілік (раундты аяқтап, қосымша карталар жинағын тазартады). Crazy Eights: кез келген картаның үстіне қойылатын "өткіріп жіберу" картасы, келесі ойыншының кезексіз қалуына себеп болады. Spades: сирек кездеседі, бірақ екі рөлдің бірін орындай алады. Үш немесе алты ойыншымен ойнағанда, карталарды тең бөлу үшін (әрқайсысына тиісінше он сегіз немесе тоғыз карта) қосылады. Олар кез келген уақытта ойналатын "құрдымсыз" карталар, олар трикті жеңе алмайды, немесе ең жоғары екі козыр картасы ретінде есептеледі (екі жокерді ажырату қажет; "үлкен жокер" "кішкентай жокерден" жоғары). Олар командаластардың карталарымен бірге "жалған козыр" жасау үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, жүрек тузы мен жокер бірге ойналса, пика тузынан төмен пика тузы ретінде есептелуі мүмкін. Double King Pede: ең төменгі номиналды карта, бірақ 18 ұпайға ие. Go Fish: Екі ойыншы арасында ойналатын жұптарды құру нұсқасында, жокер жұбы жиі жұптардың жалпы санын 27-ге жеткізу және 13–13 теңдігін болдырмау үшін қолданылады. Dou dizhu: Жокерлер ең жоғары құндылық карталары ретінде қолданылады; біреуі кішкентай, біреуі үлкен, әдетте түсті жокер үлкенірек болады. Екі жокердің бірдей ойналуы – жеңіліссіз ойын.
Сабырлық (салитер) ойындарындағы рөл
Жалпы, жокер шыдамдылық ойындарының көптеген түрлерінде қолданылмайды. Дегенмен, жокер қатысатын солитер ойындарының нұсқалары бар, көбінесе ол жабайы карта ретінде пайдаланылады. Қырық қарақшы: жокер негізге қойылады, ал қажетті карта қолжетімді болмағанда. Кез келген сәйкес карта жокердің үстіне салынады. Қажетті карта қолжетімді болған кезде, ол жокерді алмастырады, ал жокер негіздің үстіне қойылады. Егер жокер бос негізге қойылса, ол туз карта пайда болғанға дейін сонда қалады. FreeCell: жокер жоғарыда айтылғандай жұмыс істейді, бірақ алмастырылған карта қолжетімді болғанда және жокер үстіне қойылғанда, оны басқа негізге де қоюға болады. Гольф: корольдерді салуға болатын жерде, жокер қолжетімді болса, қоқысқа жабайы карта ретінде салынады және кез келген карта оның үстіне қойылуы мүмкін. Клондайк: жокер Қырық қарақшыдағыдай әрекет етеді. Оны ойын кестесінде де салуға болады. Америка Құрама Штаттарының Ойын Картасы Компаниясының, Джоли Квентин Кансил жасаған нұсқасында екі жокер қолданылады, қара жокер – жабайы қара карта, ал қызыл жокер – жабайы қызыл карта ретінде пайдаланылады. Пирамида: жокер қолжетімді картамен бірге тасталады. Бұл жағдайда, колодадан бірден бір карта беріледі және екі рет қайта пайдалануға болады. Aces Up: жокерлер қатарды тазалау үшін қолданылады және кейде «жокер бомбалары» деп аталады. Егер жокер бағанға түссе, бүкіл баған колодаға қайта араластырылады және ол жокер ойыннан алынып тасталады. Бұл бос негізді қалдырады және жеңіске жету мүмкіндігін арттырады.