Кіріспе

1999 жылы жарық көрген Коушун Такамидің романы.

«Battle Royale» (バトル・ロワイアル) – журналист Коушун Такамидің жапондық антиутопиялық қорқыныш романы. «Battle Royale» – Такамидің тұңғыш романы, ол 1996 жылы аяқталған, бірақ 1999 жылға дейін жарияланбады. Роман оқиғасы Ұлы Шығыс Азия Республикасы деп аталатын, құрылысқан, фашистік, тоталитарлық жапон үкіметі ұйымдастырған бағдарламада өлімге дейін күресуге мәжбүр болған орта мектеп оқушылары туралы айтады. Бұл дистопиялық роман 1997 жылы Жапонияның қорқынышты көркем әдебиет сыйлығына ұсынылған, бірақ студенттердің бір-бірін өлтіруін бейнелеуге байланысты алаңдаушылық туып, соңғы кезеңде қабылданбады. 1999 жылы жарық көргеннен кейін роман күтпеген бестселлерге айналды. 2000 жылы, жарық көргеннен кейін бір жыл өткен соң, «Battle Royale» Такамидің өзі жазған манга сериясына және көркем фильмге бейімделді. Фильм даулы да, табысты да болды, сол жылғы ең табысты фильмдердің біріне айналды және Жапонияның Ұлттық диетасының айыптауын тудырды. Фильмге сілтау болған жалғасы шықты, сондай-ақ тағы екі қысқа манга адаптациясы жасалды.

Сюжет

Battle Royale 1997 жылы құрастырылған фашистік Жапонияда өтеді. Ұлы Шығыс Азия Республикасы деп аталатын мемлекет, Жапонияның жеңіске жеткен және көтеріліс әскери-полиция күштерімен басылған балама Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылды. Үкіметтің барлық нәрсеге бақылауы бар, ал рок-музыка сияқты "әдепсіз" деп саналатын әрекеттерге, үкіметті көркейтетін болмаса, тыйым салынған. Сонымен қатар, үкіметтің ықпалындағы, есімі аталмайтын, халықтың сезімдерін өз қалауынша өзгерте алатын диктатор бар. Үкімет "68-ші ұрыс эксперименті" деп аталатын әскери бағдарламаны құрды, онда үшінші сынып оқушыларының кездейсоқ таңдалған елу сыныбы құрылынан ұрланып, шеткері аймаққа тасталды және әр сыныптан бір оқушы қалғанша бір-бірін өлтіруге мәжбүр болды. Бұл бағдарламаның мақсаты – үкімет пен әскери зерттеулерге аман қалу дағдыларын және жауынгерлік дайындық деңгейін зерттеу болып көрсетілді. Бірақ шын мәнісінде, бұл Жапонияның барлық азаматтарында үрей мен сенімсіздік тудырып, үкіметтің күшін көрсетуге және азаматтардың отбасыларын нысанаға алу қабілетін көрсетуге, сондай-ақ көтеріліс әрекеттерін тоқтатуға бағытталған. Кагава префектурасының Широйва қаласындағы Широйва орта мектебінің оқушылары саяхатқа дайындалып жатыр. Олардың арасында әкесі режим тарапынан өлтірілген рок-жұлдызы болғысы келетін Шуя Нанахара, Шуяның жақын досының сүйіктісі Норико Накагава, тыныш, қайратты жаңа оқушы Шого Кавада және социопаттық дарын иесі Казуо Кирияма бар. Жолда олар газдалған – бұл "саяхаттың" бағдарламаның алдауы екені белгілі болды. Олар кішкентай, қараусыз аралдағы сыныпта оянады, төңіректері әскерлермен қоршалған, ал мойындарына металл орамдар тағылған. Психопаттық садист Кинпатсу Сакамочи оқушыларға сыныптың бағдарламаға қатысуға таңдалғанын айтады. Оқушыларға белгілі бір уақыт беріледі. Егер 24 сағат ішінде ешкім өлмесе, барлық орамдар бірден жарылады және жеңімпаз болмайды. Мұндай жағдай бағдарламалардың тек 0,5%-ында ғана орын алады. Оқушыларға тіршілік етуге қажетті жинақтар мен кездейсоқ қару-жарақ беріліп, аралға жеке-жеке жіберіледі. Көптеген оқушыларға тапанша мен пышақ берілсе, кейбіреулері бумеранг, дарт оқтары немесе шанышқы сияқты пайдасыз заттарды алады. Хироки Сугимура жақын маңдағы оқушыларды іздейтін радар құрылғысын табады, ал Тосинори Ода оқтан қорғалған жилет алады. Оқушылардың ережелерді сақтауын және бір-бірін өлтіруін қамтамасыз ету үшін, мойындарындағы металл орамдар олардың орналасқан жерін қадағалайды. Орамды алып тастауға тырысса немесе "Тыйым салынған аймақтарда" ұзақ уақыт болса, олар жарылады: картаның уақыт өте келе саны артатын кездейсоқ таңдалған аймақтары, соғыс алаңын қайтадан қалыптастырып, қысқартады және оқушыларды қозғалуға мәжбүрлейді. Орамдар ойынды ұйымдастырушыларға дыбысты жасырын түрде жібереді, олар оқушылардың әңгімелерін естиді, қашу жоспарларын анықтап, олардың іс-әрекеттерін тіркейді. Оқушылар өмір үшін күресіп, психикалық аурулары бар Мицуко Сума мен Кирияма көптеген адамдарды өлтіреді. Шуя ең жақын досы өлтірілгеннен кейін Нориконы қанатқа бітіреді, өйткені ол құлаған досын қорғап, құрметтеуге міндетті деп санайды. Шого – бұрынғы Battle Royale жеңімпазы және бағдарламаны тоқтатуды үміттенеді – Шуямен бірігіп, шайқастан қашып жүреді. Шуяның досы, спортшы Шинжи Мимура, бағдарламаны басқаратын жүйені бұзуға және Сакамочи мен бағдарламаны бақылайтын басқа да қызметкерлер орналасқан ғимаратты бомбалауға тырысады, бірақ Кирияма оны өлтіреді. Үшінші күннің ортасында Шого, Шуя, Норико және Кирияма ғана қалады, Кирияма үштікті іздеуге бел буған. Бірде Кирияма машинамен қуып жетіп, ақыры атып өлтіріледі. Дегенмен, Шуя мен Нориконы Шого қарумен ұстап, оларды бағдарламадағы кез-келген адамға сенудің қате екенін айтады: орамдар оқ атуды және Шуя мен Нориконың жазықсыздығын тіркейді. Сакамочи жеңімпаз деп жариялаған Шогоны әскерлер қоршап, аралдан шығарып салады. Алайда Сакамочи Шуя мен Нориконың тірі екенін білетінін және олардың өлтірілуі – орамды өшіруге мүмкіндік тапқаннан кейін жасалған алдау екенін айтады. Шого оны жасырын Шуя ретінде өлтіреді, ал Норико кемені ұрлап, оның ішіндегі сарбаздарды өлтіреді. Қайық құрлыққа қарай жүзіп бара жатқанда, Шого Кириямамен шайқаста алған жарақаттарынан көз жұмды, бірақ Шуя мен Норикоға досы болғаны үшін алғыс білдірді. Шогоның кеңесі бойынша Шуя мен Норико материкке қашып, демократиялық Америкаға қашуды жоспарлайды, үкімет оларды қуалайды.

Кейіпкерлер

Шуя Нанахара – Ата-анасы үкіметке қарсы қызметтері үшін өлтірілген жетім бала. Шуя өзін "рок-жұлдыз" деп жариялайды, түрлі тыйымдарға қарамастан рок-н-ролл музыкасын тыңдайды және ойнайды. Ең жақын досы Йошитоки Кунинобудың қазасынан кейін, ол Кунинобудың сүйіктісі Норико Накагаваны оның орнына қорғауға ант етеді. Норико Накагава – Басынан бастап Нанахарамен бірігіп, оның махаббат қызығушылығына айналатын тыныш, ұяң қыз. Бағдарлама басталмас бұрын ол сақшыдан аяғына оқ жетеді. Шого Кавада – Кобе қаласынан келген, сыныптастарынан бір жас үлкен және денесінде көп жаралары бар студент. Ол жалғыз өмір сүреді және сыныптастары білмейтін, өткен жылы Бағдарламаны жеңіп алған. Ол Нанахара мен Накагавамен бірге аралдан қашу жоспарын жасап, орындауға кіріседі. Кадзуо Кирияма – Заңнан тыс қылықтар жасаушылардың жетекшісі, сонымен қатар сыныптағы ең зиялы және ең жаттығулы студенттердің бірі. Анасының жүкті кезінде болған апат салдарынан сезімталдығы жойылған, жартылай лоботомия жасалған. Ол Бағдарламаға белсенді қатысып, сыныптастарын аяусыз өлтіреді. Мицуко Соума – Әйелдер тобының әдемі жетекшісі. Бала кезінде бірнеше рет зорлыққа ұшыраған Соума, сыныптастарынан кек алу үшін әйелдік тартымдылығын пайдаланады. Кинпацу Сакамочи – Биылғы Бағдарламаны қадағалайтын мемлекеттік қызметкер. Ол денелі, иығына дейін жететін ұзын шашы бар және қатал мінезді.

Ұзақ метражды фильмдер

Battle Royale 2000 жылы Кинжи Фукасаку режиссерлік еткен және оның ұлы Кента Фукасаку сценарийін жазған осы аттас көркем фильмге бейімделді. Фильм де дау тудырып, табысқа ие болды, Жапония Ұлттық диетасының мүшелері оны жастарға зиянды деп сынап, айыптады, бірақ ол жылдың ең табысты фильмдерінің біріне айналды. 2003 жылы «Battle Royale II: Requiem» фильмі жарық көрді. 2006 жылдың маусым айында Variety басылымы продюсерлер Нил Мориц пен Рой Лимен бірге New Line Cinema компаниясының «Battle Royale» фильмінің жаңа американдық бейімдеуін жасауға ниеттенгенін хабарлады. Алайда, New Line қайта түсіру құқығын ешқашан алған жоқ, ал 2007 жылдың сәуірінде Вирджиния Технологиялық институтындағы оқ ату оқиғасынан кейін Ли жобаның болашағы «қатты күңкілдегенін» мәлімдеді. 2012 жылы Ли «Ашаршылық ойындары» фильмінің экранизациясы шыққандықтан, қайта түсіру мүмкін емес екенін айтты, өйткені ол «Battle Royale» фильміне ұқсас болғаны үшін сынға ұшырады. «Көрермендер оны тек «Ашаршылық ойындарының» көшірмесі деп қабылдайды, көптері «Battle Royale» бұрын пайда болғанын білмейді. Бұл әділетсіз, бірақ осылай болды», деді ол. Дегенмен, ол он жылдан кейін «келесі буынға арналған «Battle Royale» фильмін жасау үшін» фильмге оралуы мүмкін екенін атап өтті.

Театр

2012 жылы «Сипат Лавин» ансамблі және Филиппиндегі тағы екі жоғары оқу орнының театр ұжымдары романды еркін бейімдеп, «Battalia Royale» деп аталған тікелей қойылым жасады, ол Филиппиннің мәдени орталығында тұңғыш рет көрсетілді. Сонымен қатар, Кесон қаласындағы құлап жатқан орта мектепте де қойылымдар ұйымдастырылды.

Теледидар

2012 жылдың 26 шілдесінде Los Angeles Times газеті The CW Television Network телеарнасы Голливуд өкілдерімен «Battle Royale» романын американдық телешоуға бейімдеу мүмкіндігін талқылап жатқанын хабарлады. Телеарнаның өкілінің мәлімдемесіне сәйкес, бұл әзірге тек алдын ала келіссөздер, бірақ егер келісімге қол жеткізілсе, арна Коушун Такамидің романына құқықтарды сатып алып, оны бір сағаттық драмалық сериалға айналдыруды жоспарлаған. АҚШ-тағы романның құқықтарын қорғайтын Голливуд адвокаты Джойс Джун «қазіргі уақытта ешқандай келісімге қол жеткізілмегенін» айтты. CW телеарнасының өкілі талқылаулар болғанын растап, басқа ешқандай түсініктеме бермеді. 2013 жылдың 13 қаңтарында Телевизия сыншылары қауымдастығының қысқы баспасөз турында CW президенті Марк Педовиц «Қазіргі таңда Battle Royale жобасын іске асыруды жоспарлап отырмыз» деді. Ол бұл хабарлар кітапқа құқықтар бос па, жоқ па, білу үшін жасаған бір телефондық сұрауынан туындағанын, сондай-ақ романға деген қызығушылығы 2012 жылы Колорадо штатындағы Аврорада және Санди-Хук мектебіндегі оқиғалардан бұрын пайда болғанын түсіндірді.

Қабылдау

1999 жылы жарық көргеннен кейін Battle Royale Жапонияда бестселлер болды. Жапондық романның түпнұсқасы 1 миллионнан астам дана сатылды, содан кейін ол шамамен он тілге аударылды. Роман 1997 жылы Жапонияның қорқынышты әдебиет сыйлығына ұсынылды, бірақ сол жылы жеңімпаз анықталмағандықтан, соңғы кезеңде қабылданбады. Battle Royale шетелде сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Entertainment Weekly журналында Стивен Кинг оны 2005 жылғы жазғы оқу тізіміне енгізіп, жеті кітаптың бірі ретінде таныстырды, бұл ұсынысты романшы Келли Брафет (Жози мен Джек романдарының авторы) жасаған еді. Кинг Battle Royale-ды "Survivor мен World Wrestling Entertainment-тің керемет үйлесімінен туған, қызықты, жанға тартымды туынды" деп сипаттады. Немесе, мүмкін, Royale жай ғана ақылдан безгендік" деді ол. Ол сондай-ақ оның өзінің "The Long Walk" романымен кейбір ортақ белгілері бар екенін атап өтті. Ол қысқаша пікірін "Еш қиындық жоқ" деген сөздермен аяқтады, "Такамидің Спрингстинге құмар жасөспірімдерінің сүйікті сөзі". Дэвид Н. Алдерман Red Room сайтында жариялаған мақаласында Battle Royale-ға 5 жұлдыздың 4,5-ін берді, "өзінің керемет сюжетімен" ерекшеленетінін айтты. "Оның шығуынан бастап, аса даулы туынды ретінде танылған бұл кітап, психология, кісі өлтіру, өмірге жабысу, махаббат, адалдық және моральдық принциптер туралы әңгімелерге және ойларға жол ашады". "Қан төгілуге төзбейтіндер бұл кітаптан қашықтап жүргені жөн", - деп ескерткенімен, ол "оқуға тұрарлық" екенін, "оны оқығанда романтиканың да иісі сезіледі, ал терең ойларға жетелейтін маңызды моральдық тақырыптар бар" деп қорытындылады. Complete Review романына "B" бағасын беріп, оны "керемет сюжеті бар, жақсы жазылған, қызықты триллер" деп сипаттады. The Journal of the Lincoln Heights Literary Society журналында Том Гуд романды жоғары бағалап, "Battle Royale – қорқынышты әдебиеттің керемет үлгісі, оқырмандарға көптеген эмоциялар, әрекет, күдік және көңіл көтеру сыйлайды" деп түйіндеді.

Мұра

Шығарылысынан бастап роман мен оның киноға бейімделуі кейінгі туындыларға әсер етті. Олардың қатарында Квентин Тарантино сияқты режиссерлер, әсіресе оның «Kill Bill» фильмдері бар; Чиаки Курияма ойнаған Гого Юбари кейіпкері «Battle Royale» фильміндегі Такако Чигуса кейіпкеріне ұқсас. «New York Post» газетінің В.А. Музетто оны «The Condemned» фильмімен салыстырып, сыншы оны «Battle Royale» және «The Most Dangerous Game» фильмдерінің «нашар көшірмесі» деп атады. Сыншылар «Battle Royale» романының 2008 жылғы «Kill Theory», 2009 жылғы «The Tournament» және 2016 жылғы «The Belko Experiment» сияқты кейінгі туындыларға әсерін атап өтті, сондай-ақ «The Hunger Games» романы мен фильм франшизасымен ұқсастығын көрсетті. «Gantz» манга, аниме және фильм франшизасы, сондай-ақ 2007 жылғы «The World Ends with You» видео ойыны «Battle Royale» романымен салыстырылды. 2008 жылы жарық көрген Сюзан Коллинздің «Аштық ойындары» атты жасөсперімдер романы сюжеттік желісі тұрғысынан «Battle Royale» романына өте ұқсас деп айыпталды. Коллинз өзінің кітабы шыққанға дейін бұл кітап туралы ешқашан естімегенін мәлімдесе де, «The New York Times» газетінің Сюзан Доминус «параллельдердің өте айқындығын» баяндады, соның салдарынан Коллинздің туындысы блогерлер арасында «ашық көшірме» деп сынға ұшырады, бірақ екі автор да бірдей сюжеттік желіге тәуелсіз түрде келген болуы мүмкін екенін айтты. Содан бері қалыптасқан жалпы пікір – достық дау-жанжал, әсіресе «Аштық ойындары» фильмінің шығуынан кейін. «Battle Royale» романының авторы Такаси өзінің кітабын қолдаған жанкүйерлеріне ризашылық білдірді, бірақ «әр романның ұсынып беретін бірдеңесі бар» екенін, ал «оқырмандар екі кітаптың бірінен де құндылық тапса, автордың тілегі орындалған» деді. 2012 жылғы «Avengers Arena» комиксі «Battle Royale» романымен ұқсас сюжетке ие. Сонымен қатар, оның бірінші санының мұқабасы «Battle Royale» фильмінің постеріне құрмет көрсетіп, басты кейіпкерлердің бірдей позда тұрған суреті мен ұқсас логотипін бейнелейді. Роман, әсіресе оның киноға бейімделуі, әлемдік мәдениетке зор әсер етіп, көптеген медиада, әсіресе Шығыс Азия мен Батыс әлемінде көптеген көркем туындыларға шабыт сыйлады. Фильмнің шығуынан бері «battle royale» термині фильмден шабыттанған ойдан туған жанрды және/немесе ойын-сауық түрін білдіреді, онда таңдалған адамдар тобы жеңімпаз аман қалғанға дейін бір-бірін өлтіруге міндетті. «Battle royale» құбылысы 2010 жылдары ерекше танымал болды. 2010 жылдары «PlayerUnknown's Battlegrounds», «Fortnite Battle Royale» және «Apex Legends» сияқты ойындар ойыншылар саны бойынша рекордтарды орнатқан осы аттас видео ойын жанры танымал болды. «Saw» фильмдер сериясы, «The Cube» және «Danganronpa» ойындары сияқты «өлтіру ойынында» күмәндік пен сенімсіздікке ден қойған басқа туындылар да бар. 2021 жылы «Squid Game» сериалының авторы Хван Донг Хюк «Battle Royale» романын, әсіресе манга нұсқасын, Netflix сериалының шабыты ретінде атады.