Кіріспе

Солтүстік Америка авиациясы (NAA) – бірнеше атақты ұшақтар мен ғарыш кемелерін жобалап, құрастырған ірі американдық әуе-ғарыш өндірушісі. Оның өнімдеріне T-6 Texan оқу-жаттығу ұшағы, P-51 Mustang истребителі, B-25 Mitchell бомбалаушысы, F-86 Sabre реактивтік истребителі, X-15 зымыран ұшағы, XB-70, B-1 Lancer, Apollo командалық және қызмет көрсету модулі, Saturn V зымырасының екінші сатысы және ғарыш шаттлының орбиталық аппараты кірді. Біріктірулер мен сатулардың нәтижесінде Солтүстік Америка авиациясы Солтүстік Америка Rockwell компаниясының құрамына кірді, кейін Rockwell International болып өзгерді, ал қазір Boeing компаниясының бөлігіне айналды.

Алғашқы жылдар

1928 жылғы 6 желтоқсанда Клемент Мелвилл Кейс түрлі әуе компаниялары мен авиация саласындағы компаниялардың үлестемелерін сатып алып-сататын «Солтүстік Америка» холдингін құрды. Алайда, 1934 жылғы «Пошта авиациясы туралы» заң мұндай холдингтерді таратуға мәжбүр етті. «Солтүстік Америка» Джеймс Х. «Дач» Киндельбергер басқаратын өндіріс компаниясына айналды, ол «Дуглас» ұшақ компаниясынан шақырылған еді. NAA 1938 жылға дейін «Eastern Air Lines» компаниясына иелік етті. 1933 жылы «General Motors Corporation» NAA-ның бақылау үлесін сатып алып, оны «General Aviation Manufacturing Corporation» компаниясымен біріктірді, бірақ «Солтүстік Америка авиациясы» атауын сақтап қалды. Киндельбергер компанияның өндірісін Мэриленд штатындағы Дандалк қаласынан Лос-Анджелес қаласына көшірді, бұл жыл бойы ұшуға мүмкіндік берді және ірі жобаларда орнықты компаниялармен бәсекелесуге тырысудың орнына оқу ұшақтарына назар аударуға шешім қабылдады. NAA-ның алғашқы ұшақтары GA 15 бақылау ұшағы және GA 16 оқу ұшағы болды, одан кейін O 47 және BT 9, сондай-ақ GA 16. «Солтүстік Америка» BT 9 үлгісінен кейін T 6 Texan оқу ұшағын жасады, оның 17 000 данасы салынды, бұл оны ең көп қолданылатын оқу ұшағына айналдырды. Екі қозғалтқышты B 25 Mitchell бомбалаушысы Дулиттл рейдінде атаққа ие болды және барлық майданшелерде қолданылды. P 51 Mustang бастапқыда Ұлыбритания үшін Curtiss P 40 Warhawk-қа балама ретінде жасалды, оны «Солтүстік Америка» лицензия бойынша өндіруден бас тартқан еді. Оның түйіндемесі A 36 Mustang жердегі нысандарды шабуылдау және сүңгіреу бомбалаушысы ретінде әзірленді. Бұл, ішінара, АҚШ Әуе күштері осы үлгіні истребитель ретінде сатып алу туралы шешім қабылдамағандықтан, ұшақтың құрылымын жалғастыру үшін жасалды. «Солтүстік Америка» P 51 ұшағының қозғалтқышын бастапқы Allison қозғалтқышынан Rolls Royce Merlin қозғалтқышына ауыстыру туралы RAF ұсынысы Екінші дүниежүзілік соғыс авиациясының тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі болуы мүмкін, өйткені ол P 51-ді соғыстың ең жақсы американдық истребителіне айналдырды. 1941 жылы еңбек мәселесі өте өткір болды. 1939 жылдың тамызынан 1941 жылдың маусымына дейінгі 22 ай ішінде Сталин мен Гитлер Еуропадағы соғыс кезінде бір-бірін қолдады. АҚШ-та жергілікті кәсіподақтар Американың Германияға қарсы соғысына көмектесуіне қарсы болды. Олар Ұлыбританияға «Ленд-Лизинг» бағдарламасы бойынша жабдықтар жеткізіп тұрған әскери өнеркәсіпте ереуілдер ұйымдастырды. Біріккен автожұмысшылар кәсіподағы (UAW) Халықаралық машина жасаушылар қауымдастығын жеңіп, Калифорния штатындағы Инглвуд қаласындағы «Солтүстік Америка» зауытының барлық қызметкерлерін өкілдік етті. UAW келіссөзшілері ең төменгі жалақыны сағатына 50 центтен 75 центке дейін көтеруді, сондай-ақ 11 000 жұмысшыға 10 цент қосымша төлеуді талап етті. Кәсіподақтың бас кеңсесі ереуілге бармауға уәде берген еді, бірақ 5 маусымда жергілікті ұйымның ұйымдастырған кенеттен болған ереуілі зауытты жапты, ол барлық истребительлердің төрттен бірін өндірді. UAW ұлттық басшысы Ричард Франкенстин келіп, жұмысшыларды жұмысқа қайтаруға тырысты, бірақ сәтті болмады. Сондықтан Вашингтон араласты. Ұлттық CIO басшылығының келісімімен президент Франклин Рузвельт 8 маусымда Калифорния Ұлттық гвардиясын штыкпен қаруланған күйде зауытты қайта ашуға жіберді. Ереуілшілерге дереу жұмысқа оралуға немесе АҚШ армиясына шақырылатыны ескертілді. Олар наразылық білдірмей, бұйрыққа бағынды. Алайда, Германия 22 маусымда КСРО-ға күтпеген шабуыл жасағаннан кейін, коммунистік белсенділер соғыс өндірісін қолдаушыларға айналды және кенеттен болған ереуілдерді тоқтатты.

Соғыстан кейінгі жылдар

Соғыстан кейін «Солтүстік Америка» компаниясының жұмыскерлерінің саны 91 000-нан 1946 жылы 5 000-ға дейін азайды. «V J» күні «Солтүстік Америка» компаниясы АҚШ үкіметінен 8 000 ұшаққа тапсырыс алды. Бірнеше айдан кейін бұл көрсеткіш 24-ке дейін төмендеді. Компания АҚШ-та коммерциялық электр желісіне қуат өндіретін алғашқы ядролық реакторды (Санта-Сусана далалық зертханасында орналасқан натрий реакторы эксперименті) және АҚШ-тың ғарышқа ұшырған алғашқы ядролық реакторын (SNAP 10A) жасады. Ядролық энергияға деген жалпы қызығушылық азайғаннан кейін «Atomics International» көмірді газдандыру сияқты ядролық емес жобаларға көшті және ядролық реакторларды жобалау мен сынауды тоқтатты. «Atomics International» 1978 жылы «Rocketdyne» бөлімшесімен біріктірілді.

Навигация және бағыттау, радар және деректер жүйелері

Автонетика 1945 жылы Солтүстік Американың техникалық зерттеу зертханасында, Лос-Анджелес бөлімшесінің инженерлік департаментіндегі шағын бөлімше ретінде, Калифорния штатының Дауни қаласында басталды. Навахо зымыран бағдарламасының дамуы 1955 жылы Автонетиканың Солтүстік Америка авиациясының жеке бөлімшесі ретінде құрылуына әкелді, ол бастапқыда Дауниде орналасқан, ал 1963 жылы Калифорния штатының Анахайм қаласына көшірілді. Бөлім Minuteman баллистикалық зымыран жүйесі үшін басқару жүйелерін әзірлеуге қатысты.

Ғарыш бағдарламасы

1955 жылы зымыран қозғалтқыштарын жасау операциялары Rocketdyne деген жеке бөлімге бөлінді. Бұл бөлім Redstone, Jupiter, Thor, Delta және Atlas зымырандарына, сондай-ақ NASA-ның Saturn ұшыру құралдарына қозғалтқыштармен жабдықтады. 1959 жылы алғаш рет ұшқан зымырандық қуатпен жұмыс істейтін X-15 ұшағының фюзеляжын North American компаниясы жобалап, құрастырды. 1959 жылы North American компаниясы "Меркурий" ғарыш жобасы үшін авариялық құтқару жүйесін сынауға қолданылған "Little Joe" күшейткіштерінің бірін жасады. 1960 жылы жаңа бас директор Ли Этвуд ғарыш бағдарламасына баса назар аударуға шешім қабылдады, соның нәтижесінде компания "Аполлон" командалық және қызметтік модуліне, "Аполлонның" авариялық құтқару жүйесін сынау үшін үлкен "Little Joe II" зымыранына және "Сатурн V" зымыранының S II екінші сатысына бас мердігер айналды.

Бірігу және сатып алу

1967 жылғы қаңтардағы «Аполлон-1» өртінде компания да кінәлі деп айыпталды. Қыркүйекте ол «Rockwell Standard» компаниясымен бірікті, ал біріккен компания «Солтүстік Америка Rockwell» деп аталды. Осы кезеңде компания «Аполлон» бағдарламасына қатысуын жалғастырып, барлық он бір миссия үшін басқару және қызметтік модульдерді құрастырды. Екі жыл ішінде жаңа компания «ғарыш кемесінің» концепцияларын зерттеді және 1972 жылы орбиталық келісімшартты жеңіп алды. 1973 жылы компания тағы да атын «Rockwell International» деп өзгертіп, ұшақтар бөлімін «Солтүстік Америка Ұшақ Операциялары» деп атады. «Rockwell International» компаниясының қорғаныс және ғарыш бөлімдері («Солтүстік Америка» авиация бөлімдері «Autonetics» және «Rocketdyne» қоса алғанда) 1996 жылдың желтоқсанында «Boeing» компаниясына сатылды. Бастапқыда «Boeing North American» деп аталған бұл топтар «Boeing» қорғаныс бөліміне енгізілді. «Rocketdyne» 2005 жылы «Boeing» компаниясымен «UTC Pratt & Whitney» компаниясына сатылды. Кейіннен «UTC» 2013 жылы «Rocketdyne» компаниясын «Aerojet (GenCorp)» компаниясына сатты.