Агата Кристинің «Бұрышқан үй» романы – 1949 жылғы детективтік туындысы. Лондон маңындағы құпиялы қылмыс, отбасылық байланыстар мен психологиялық шиеленіс.🔍📚
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Агата Кристидің 1949 жылғы романы
1949 novel by Agatha Christie
"Қырық үй" – Агата Кристидің детективтік романы, алғаш рет 1949 жылдың наурыз айында АҚШ-та Dodd, Mead and Company баспасымен және сол жылдың 23 мамырында Ұлыбританияда Collins Crime Club баспасымен жарық көрген. Оқиға 1947 жылдың күзінде Лондон қаласында және оның айналасында өтеді. Кристи бұл романның және "Күнәсіздіктің сынағы" романының өзінің ең сүйікті туындылары екенін айтқан.
Crooked House is a work of detective fiction by Agatha Christie first published in the US by Dodd, Mead and Company in March 1949 and in the UK by the Collins Crime Club on 23 May of the same year. The action takes place in and near London in the autumn of 1947. Christie said the titles of this novel and Ordeal by Innocence were her favourites amongst her own works.
Атауының мағынасы
Атауы балалар өлеңіне ("Бір қисық адам болды") сілтеме жасайды, бұл автордың жиі кездесетін тақырыбы. Баяндаушы Чарльздың никелес София бұл туралы адалдыққа қатысты емес, керісінше "біз тәуелсіз, қисық өсіп, бір-біріне оралып өсе алмадық" дейді, яғни отбасылық әке Аристид Леонидтің өте күшті бейімділігіне денсаусызданатын өзара тәуелділік.
The title refers to a nursery rhyme ("There Was a Crooked Man"), a common theme of the author. Narrator Charles's fiancée Sophia says it refers not to dishonesty, but rather "we hadn't been able to grow up independent twisted and twining", meaning unhealthily interdependent on the intensely strong personality of the family patriarch, Aristide Leonides.
Сюжетке кіріспе
Леонидтер отбасының үш буыны бай патриарх Аристидтің басшылығымен бірге өмір сүреді. Оның бірінші әйелі Марсия қайтыс болды, ал оның қарындасы Эдит содан бері үй шаруасын күтіп келеді. Екінші әйелі – одан ондаған есе жас кіші, еңгешелік Бренда, немерелердің ұстазы Лоренспен құпия махаббатта екені күдікті. Аристид өзінің көзге тамызылатын дәрісімен (эсерин) уланғаннан кейін, оның немересі София баяндаушы және күйеуі Чарльз Хейвардқа кісі өлтіруші ұсталғанша үйлене алмайтындарын айтады. Чарльздың әкесі, "Ескі ақсақал", Скотланд-Ярдтың көмекші комиссары, сондықтан Чарльз тағайындалған бас инспектор Тавернермен бірге іштен тергеу жүргізеді.
Three generations of the Leonides family live together under wealthy patriarch Aristide. His first wife Marcia died; her sister Edith has cared for the household since then. His second wife is the indolent Brenda, decades his junior, suspected of having a clandestine love affair with Laurence, the grandchildren's tutor. After Aristide is poisoned by his own eye medicine (eserine), his granddaughter Sophia tells narrator and fiancé Charles Hayward that they cannot marry until the killer is apprehended. Charles's father, "The Old Man", is Assistant Commissioner of Scotland Yard, so Charles investigates from the inside along with assigned detective Chief Inspector Taverner.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында Чарльз Хейвард Каирде болып, Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істейтін ақылды, табысты ағылшын әйел София Леонидке ғашық болады. Олар қыз алысуды соғыстың соңына дейін кейінге қалдырып, Англияда қайтадан кездеседі. Хейвард үйге оралып, "Таймс" газетінде өлім туралы хабарды оқиды: Софияның бабасы, бай кәсіпкер Аристид Леонид 87 жасында қайтыс болды. Соғысқа байланысты бүкіл отбасы онымен бірге "Үш қабырғалы" деп аталатын сәнді, бірақ пропорциялық емес үйде тұрады. Аутопсиядан Леонидтің инсулин инъекциясы арқылы өзінің эсеринді көз дәрісімен уланғаны анықталды. София Шарлға мәселені шешкенше оған үйленбейтынын айтады. Айқын күдіктілер - Бренда Леонидес, Аристидтің одан жас екінші әйелі және Софияның інісі мен қарындасы Юстас пен Жозефинаның жеке мұғалімі ретінде үйде тұратын, ар-ожданға қарсы шыққан Лоренс Браун. Олар Леонидтің көз алдында заңсыз махаббатқа түскен деген хабар тарады. Отбасы мүшелері бұл екеуінің кісі өлтіруші екенін дәлелдеуді үміттенеді, өйткені олар Бренданы алтын іздеуші ретінде жек көреді және басқа нәтиже әкелетін жанжалдан құтылуды үміттенеді. Чарльз Скотланд-Ярд полициясының көмекшісі болған әкесіне қылмысты тексеруге көмектесуге келіседі. Ол Үш қабырғадағы қонаққа айналады, біреу күтпеген сәтте бір сылбырды ашады деп үміттенеді. Отбасының барлық мүшелерінің ниеті мен мүмкіндігі болды, олардың ешқайсысының алибиі жоқ; және олардың әрқайсысы Аристидтің көз дәрісі уытты екенін білген, өйткені ол Жозефина сұрағаннан кейін бүкіл отбасына айтқан. Өсиет бойынша, олардың барлығы қарттың мұрасынан бай мұрагерлік алуға үміттенеді. Қызметшілер мұра қалдырмайды, бірақ жыл сайынғы жалақысын немесе бонустарын жоғалтады, сондықтан күдікті емес. Бұдан басқа, отбасы мүшелерінің ортақ нәрселері аз. Эдит де Гавиланд, Аристидтің тұрмысқа шықпаған қайын сіңлісі, ол 70 жастағы шапшаң әйел, ол бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін балаларының тәрбиесіне бақылау жасау үшін онымен бірге тұруға келді. Роджер, үлкен ұлы және Аристидтің сүйіктісі, бизнесмен ретінде сәтсіздікке ұшырады. Ол өзінің әкесі берген тамақтану бизнесін банкротқа ұшыратуда, ал ол алыс жерде қарапайым өмір сүруді қалайды. Роджердің әйелі Клеменси, қатал және сезімтал емес талғамдары бар ғалым, күйеуінің отбасы ұсынған байлықты ешқашан пайдалана алмады. Роджердің кіші інісі Филип, әкесі Роджерді артық көретіндіктен зардап шегіп, кітаптар мен өткен тарихи дәуірлердің алыс әлеміне кетіп, барлық сергек уақытын кітапханада өткізеді. Филиптің әйелі Магда - бұл барлық нәрсе, тіпті отбасылық кісі өлтіру, ол басты рөлді ойнағысы келетін сахналық шоу болып табылатын жалғыз орташа табысты актриса. 16 жасар Юстас полиомиелитпен ауырады. Ол сұлу да, ақылды да, бірақ өзінің мүгедектігінен қатты ренжіді. Оның он екі жасар әпкесі Жозефина, керісінше, сұм, ерте дамыған ақылды және детективтер туралы әңгімелермен машықтанған. Ол үй ішіндегілердің бәрін үнемі тыңдап отырады, ол өзінің байқауларын құпия дәптерге жазып жатқанын бәріне білдіреді. Леонид құпия түрде (оның адвокаты Гейтскиллдің таңғалуы үшін) бәрін Филиптің қызы Софияға қалдыру туралы өсиетін қайта жазды. Ол тек қана әйелдің ғана мінез-құлқының мықтылығы оның орнын иеленуге қабілетті деп санайды. Жозефина өлтірушінің кім екенін білетінін мақтанып жүргенде, мармар есіктің тұтқасынан басынан соққы алғаннан кейін есінен танып, аулада жатқан күйінде табылды. Чарльз Брендадан Лоренске жазылған махаббат хаттарын табады, екеуі де тұтқындалады. Олар қамауда болған кезде, балалардың күтушісі Джозефинге арналған диджиталис қосылған какаоның тостағанын ішкеннен кейін қайтыс болады. Отбасы қастандықшының әлі де араларында екенін түсінеді. Шарль Жозефинаның өмірі үшін қорқып, оны өлтірушінің атын ашуға итермелеуге тырысады. Эдит де Гавиланд Жозефинаны машинаға шығарып, балмұздақ ішуге шақырады. Көлік жардан құлап, екеуі де қаза болады. Үш қабырғаға қайтып келгенде, Чарльз Мисс де Гавиландтан екі хат табады. Бірі - Бас инспектор Тэвернердің Аристид пен Нанниді өлтіргенін ашық мойындамаса да, жауапкершілікті өз мойнына алуы туралы жазылған хат. София мен Чарльзға арналған екінші хат шындықты ашады: Жозефина кісі өлтірген. Де Хавиланд дәлел ретінде баланың құпия кітапшасын қосады, оның бірінші жолы "Бүгін мен әкемді өлтірдім" деп жазылған. Жозефина балет сабағына ақы төлемегендіктен, әкесін өлтірді; ол кейін алған барлық назарды ұнатты және мармар есіктің тұтқасымен өзіне шабуыл жасауды назарды аудару үшін жоспарлады. Ол Нанниді Магданы Швейцарияға жіберуге ынталандырғаны үшін және Нанни оны "ақылсыз қыз" деп атағаны үшін улады. Ол Магда анасы оны жіберуді ойласа, оған да қауіп төндіретінін жазды. Мисс де Гавиланд Жозефинаның құпия кітапшасын иттің бөлмесінде жасырғанын тапты және полиция оның өлтіруші екенін білгенде түрмеге немесе психиатриялық ауруханаға түспеуі үшін, өзі өлтіріп, көлікті жардан құлатты.
Towards the end of the Second World War, Charles Hayward is in Cairo and falls in love with Sophia Leonides, a smart, successful Englishwoman who works for the Foreign Office. They put off getting engaged until the end of the war when they will be reunited in England. Hayward returns home and reads a death notice in The Times: Sophia's grandfather, the wealthy entrepreneur Aristide Leonides, has died, aged 87. Due to the war, the whole family has been living with him in a sumptuous but ill proportioned house called "Three Gables", the crooked house of the title. The autopsy reveals that Leonides was poisoned with his own eserine based eye medicine via an insulin injection. Sophia tells Charles that she can't marry him until the matter is cleared up. The obvious suspects are Brenda Leonides, Aristide's much younger second wife, and Laurence Brown, a conscientious objector who has been living in the house as private tutor to Sophia's younger brother and sister, Eustace and Josephine. They are rumoured to have been carrying on an illicit love affair under old Leonides's nose. The family members hope these two prove to be the murderers because they despise Brenda as a gold digger and also hope to escape the scandal that a different outcome would bring. Charles agrees to help his father, an assistant commissioner of Scotland Yard, to investigate the crime. He becomes a house guest at Three Gables, hoping that someone might reveal a clue at an unguarded moment. All the family members had motive and opportunity, none has an alibi; and each of them knew that Aristide's eye medicine was poisonous as he had told all the family after being asked by Josephine. According to the will, they all stand to gain a healthy bequest from the old man's estate. The servants do not get bequests but would lose their (increasing) annual wages or bonuses, so are not suspects. Aside from this, the family members have little in common. Edith de Haviland, Aristide's unmarried sister in law, is a brusque woman in her 70s who came to stay with him after his first wife's death to supervise his children's upbringing. Roger, the eldest son and Aristide's favourite, is a failure as a businessman. He has steered the catering business bestowed to him by his father to the brink of bankruptcy and he longs to live a simple life somewhere far away. Roger's wife Clemency, a scientist with austere and unsentimental tastes, has never been able to enjoy the wealth offered by her husband's family. Roger's younger brother, Philip, has suffered under his father's preference for Roger, and retreated into a distant world of books and bygone historical epochs, spending all his waking hours in the library. Philip's wife Magda is an only moderately successful actress to whom everything, even a family murder, is a stage show in which she wants to play a leading part. Sixteen year old Eustace has polio. He is handsome and intelligent, yet embittered by his disability. His twelve year old sister Josephine, on the other hand, is ugly, precociously intelligent, and obsessed with detective stories. She spies continually on the rest of the household, letting everyone know that she is writing down her observations in a secret notebook. Leonides had secretly personally rewritten (to the surprise of his lawyer Mr Gaitskill) his will to leave everything to Philip's daughter Sophia. He believed that she alone had the strength of character to assume his place as the head of the family. Josephine, who had been bragging that she knows the killer's identity, is found lying unconscious in the yard from a blow to the head from a marble doorstop. Charles discovers a cache of incriminating love letters from Brenda to Laurence, and the two are arrested. While they are in custody, the children's nanny dies after drinking a digitalis laced cup of cocoa that had apparently been intended for Josephine. The family realises that the killer is still among them. Charles, afraid for Josephine's life, tries in vain to induce her to disclose the murderer's name. Edith de Haviland invites Josephine to come out with her in the car for an ice cream soda. The car drives over a cliff and both are killed. Back at Three Gables, Charles finds two letters from Miss de Haviland. One is a suicide note for Chief Inspector Taverner taking responsibility, although not explicitly confessing, to the murders of Aristide and Nanny. The second letter, intended for Sophia and Charles only, reveals the truth of the matter: Josephine was the murderer. As proof, de Haviland has enclosed the child's secret notebook, the first line of which reads "Today I killed grandfather." Josephine killed her grandfather because he wouldn't pay for her ballet lessons; she then revelled in all the attention she received afterwards and planned her own assault with the marble doorstop as a way of diverting attention. She poisoned Nanny for encouraging Magda to send her to Switzerland, and also because Nanny called her a "silly little girl". She also included threats against Magda if her mother seriously considered sending her away. Miss de Haviland had discovered Josephine's notebook hidden in a dog kennel, and committed the murder suicide car crash as she did not want Josephine to suffer in a prison or asylum if and when the police learned she was the murderer.
Қабылдау
Морис Ричардсон 1949 жылғы 29 мамырда шыққан "The Observer" журналында, өткен жылғы "Тұғын суға батқандар" туралы пікірімен салыстыра отырып, оң баға берді: "Оның қырық тоғызыншы кітабы және ең жақсы жеті кітабының бірі. Қартайған, әділетсіз, ағылшын тілінде сөйлейтін Левант миллионерін улау. Күдіктілердің жақсы сипатталған отбасы. Тамаша алдаушылықтар. Шегі жоқ күрделілік және таң қалдыратын соңғы аяқталу текстураның сәл әлсіздігін толықтырады." 1949 жылғы 12 наурызда "Toronto Daily Star" газетінде аты-жөні көрсетілмеген рецензент былай деп жазды: "Скотланд-Ярдтың бас инспекторы Тавернер әдеттегідей тамаша болды, бірақ Агата Кристи кісі өлтіру жұмбағында жаңа идея ұсынатын күтпеген аяқталумен оның қате екенін көрсетті." Роберт Барнард: "Автор бұл кітапты жазуды "шынайы ләззат" деп сипаттады, ол ұзақ уақыттан бері жоспарланып келген және оның сүйікті кітаптарының бірі болып қалды. Атауынан-ақ көрініп тұрғанындай, бұл отбасылық кісі өлтіру, және өте ерекше отбасы. Шешімі, классикалық шешімдердің бірі, Марджери Аллингхемнің "Ақ коттедж жұмбағы" атты алғашқы туындысында (бірақ әлдеқайда нашар) болжалды." "Entertainment Weekly" журналының #1343 44 санындағы ("Бинге!") мақаласында (26 желтоқсан 2014 – 3 қаңтар 2015), жазушылар "Crooked House" кітабын "Тоғыз ұлы Кристи романдары" тізімінде "EW сүйіктісі" деп таңдады.
Maurice Richardson, in the 29 May 1949 issue of The Observer, gave a positive review in comparison to his opinion of Taken at the Flood the previous year: "Her forty ninth book and one of her best seven. Poisoning of aged iniquitous anglicised Levantine millionaire. Nicely characterised family of suspects. Delicious red herrings. Infinite suspense and shocking surprise finish make up for slight looseness of texture." An unnamed reviewer in the Toronto Daily Star of 12 March 1949 wrote: "Chief Inspector Taverner of Scotland Yard was as brilliant as usual but barking up the wrong tree – as Agatha Christie demonstrates in a surprise ending which introduces a novel idea in murder mystery." Robert Barnard: "'Pure pleasure' was how the author described the writing of this, which was long planned, and remained one of her favourites. As the title implies, this is a family murder – and a very odd family indeed. The solution, one of the classic ones, was anticipated (but much less effectively) in Margery Allingham's 'prentice work The White Cottage Mystery." In the "Binge!" article of Entertainment Weekly Issue #1343 44 (26 December 2014–3 January 2015), the writers picked Crooked House as an "EW favorite" on the list of the "Nine Great Christie Novels".
Кино, теледидар немесе театрлық бейімделулер
Роман BBC Radio 4 үшін апта сайынғы 30 минуттық төрт эпизодқа бейімделді, ол 2008 жылдың 29 ақпанында эфирге шықты. Басты рөлдерді Рори Киннер (Чарльз Хейвард), Анна Максвелл Мартин (София Леонидс) және Фил Дэвис (Chief Insp. Тавернер) сомдады. Радио пьесасын Джой Уилкинсон драмалық шығармаға айналдырды, режиссері – Сэм Хойл. Кейіннен ол CD-де жарық көрді. Бұл нұсқада Юстас кейіпкері алынып тасталды. 2011 жылы американдық режиссер Нил Ла Бьют Джулиан Феллоуздың сценарийі бойынша 2012 жылы романның көркем фильмін түсіретінін хабарлады. 2011 жылдың 15 мамырында Джемма Артертон, Мэтью Гуд, Габриэль Бёрн және Джули Эндрюс актерлік құрамның басты рөлдерін ойнайтыны жарияланды. 2012 жылдың 10 маусымында Sony Pictures Worldwide Acquisitions АҚШ, Канада және халықаралық деңгейде фильмнің барлық құқықтарын сатып алды, бұл актерлік құрам мен шығармашылық топ өзгергеніне қарамастан, табысты шығаруға көмектесуі мүмкін. Жилл Пакет Бреннер режиссерлік жасаған фильмде Кристина Хендрикс, Джиллиан Андерсон, Макс Айронс, Гленн Клоуз, Джулиан Сэндс, Теренс Стамп, Стефани Мартини және Кристиан МакКей ойнады. Фильм 2017 жылдың 21 қарашасында цифрлық форматта жарық көрді және алғаш рет 2017 жылдың 17 желтоқсанында Channel 5 арнасында көрсетілді. 2017 жылдың 22 желтоқсанында ол АҚШ-та Vertical Entertainment арқылы шағын (16 кинотеатр) прокатқа шықты.
The novel was adapted for BBC Radio 4 in four weekly 30 minute episodes which began broadcasting on 29 February 2008. It starred Rory Kinnear (Charles Hayward), Anna Maxwell Martin (Sophia Leonides), and Phil Davis (Chief Insp. Taverner). The radio play was dramatised by Joy Wilkinson and directed by Sam Hoyle. It was subsequently issued on CD. This version removed the character of Eustace. In 2011, US filmmaker Neil La Bute announced that he would be directing a feature film version, for 2012, of the novel with a script by Julian Fellowes. On 15 May 2011, Gemma Arterton, Matthew Goode, Gabriel Byrne and Dame Julie Andrews were announced to lead the cast. In a report issued on 10 June 2012, Sony Pictures Worldwide Acquisitions acquired all rights in the US, Canada and internationally for the film, which could help secure it a lucrative release, though the cast and creative team had changed. The film, directed by Gilles Paquet Brenner and starring Christina Hendricks, Gillian Anderson, Max Irons, Glenn Close, Julian Sands, Terence Stamp, Stefanie Martini and Christian McKay, was released digitally on 21 November 2017 and first broadcast on Channel 5 on 17 December 2017. On 22 December 2017, it received a modest (16 theatres) theatrical release in the U. S. via Vertical Entertainment.