Құстар отбасы: Падишахтар тұқымы

Кіріспе

Құстар отбасы

Кішкентай құс – Regulidae отбасының кішкентай құсы. Бұл отбасыға жататын түрлер бұрын Ескі әлемнің сүрегімен бірге жіктеліп келген. "Regulidae" атауы латын тіліндегі "regulus" – "кішкентай патша" немесе ханзада деген сөзден шыққан, ол ересек құстардың түрлі-түсті бас киімдеріне сілтеме жасайды. Бұл отбасы Солтүстік Америка және Еуразияда кездеседі. Бұл отбасында алты түр бар; олардың бірі – Мадейра отқайы (Regulus madeirensis) жақында ғана жалпы отқайдан жеке түр ретінде бөлінді. Бір түрі – қызылбас кішкентай құс (ruby crowned kinglet), дауысы мен қауырсынының айырмашылығына байланысты өз туысы, Corthylio-ға ие.

Сипаттама

Кішкентай құстар барлық торғайлардың ішіндегі ең кішкентайларының бірі болып табылады, олардың дене мөлшері мен салмағы ; екі жыныс та бірдей өлшемде болады. Олардың қанаттары мен құйрықтары орташа ұзындықта, ал мүңкілері кішкентай, инеге ұқсас келеді. Қауырсынының түсі көбінесе сұр-жасыл, қанаттарында ақшыл жолақтар болады, ал құйрығының ұшы тілімделген. Бес түрінің мұрын тесігін жабатын бір қатаң қауырсыны бар, бірақ қызыл бас киізді кішкентай құста бұл бірнеше қысқа, қатаң қылмен алмастырылған. Көптеген кішкентай құстардың басында ерекше белгілері болады, ал еркектерінде әдемі түсті бас киізі болады. Мекеңдерінде бас киізі солғын және сарғыш түсті болады. Бас киізін құрайтын ұзын қауырсындар тіктеп тұра алады; олар көбінесе көзге түспейді, бірақ жұптасу және аумақтық көрсетілімдер кезінде, көтерілген бас киізі өте жарқын болады. Солтүстік Америкада екі әртүрлі туысқа жататын түрлер бар, олардың таралу аймақтары үлкен дәрежеде жаппасып жатыр, ал Еуразияда да екі түрі бар, олардың да таралу аймағы кең. Әрбір континентте бір түр (Еуразияда алтынбас, ал Солтүстік Америкада алтын тәжді кішкентай құс) қызыл ағаш тәрізді өсімдіктерде тіршілік етуге бейім; олардың аяқтарында қызыл ағаш бұтақтарына жабысуға арналған терең ойыс жастықшалары, сондай-ақ тік тұруға көмектесетін ұзын артқы саусақтары мен тырнақтары болады. Екі бейімделмеген түр – қызыл бас киізді кішкентай құс және жалпы отты кішкентай құс – көбінесе ұшып жүріп аң аулайды және олардың табандары тегіс, артқы тырнақтары қысқа, ал құйрықтары ұзын болады. Әсіресе, жақындағы зерттеулер көрсеткендей, сыртқы ұқсастықтарына қарамастан, бас киіздері филогенетикалық тұрғыдан торғайлардан мүлдем бөлек. Тұқымның атауы латын тіліндегі regulus сөзінен шыққан, ол «патша» деген мағына беретін rex сөзінің кішіртілген түрі, және ересек кішкентай құстардың ерекше қызғылт сары немесе сары бас киіздеріне (Кортилионың қызыл бас киізінен басқа) сілтеме жасайды. 1790 жылы ағылшын натуралисі Джон Лэтам кішкентай құстарды торғайлар туысына (Sylvia) жатқызған, бірақ 1800 жылы француз зоологы Жорж Кувье оларды қазіргі туысына көшірген. Regulus туысының көптеген өкілдері мөлшері мен түс схемасы бойынша ұқсас. Айырмашылығы, қызыл бас киізді кішкентай құс – ең ірі түр, оның бас киізі қызыл түсті және қара жолақтары жоқ. Оның ерекше дыбысталуы бар және ол Ескі әлемнің кішкентай құстарынан және басқа американдық түрден, алтын тәжді кішкентай құстан жеткілікті түрде ерекшеленеді, сондықтан оны Corthylio жеке туысына жатқызуға болады.

Kinglets are among the smallest of all passerines, ranging in size from and weighing ; the sexes are the same size. They have medium length wings and tails, and small needle like bills. The plumage is overall grey green, offset by pale wingbars, and the tail tip is incised. Five species have a single stiff feather covering the nostrils, but in the ruby crowned kinglet this is replaced by several short, stiff bristles. Most kinglets have distinctive head markings, and the males possess a colourful crown patch. In the females, the crown is duller and yellower. The long feathers forming the central crown stripe can be erected; they are inconspicuous most of the time, but are used in courtship and territorial displays when the raised crest is very striking. There are two species of different genera in North America with largely overlapping distributions, and two in Eurasia that also have a considerable shared range. In each continent, one species (goldcrest in Eurasia and golden crowned kinglet in North America) is a conifer specialist; these have deeply grooved pads on their feet for perching on conifer twigs and a long hind toe and claw for clinging vertically. The two generalists, ruby crowned kinglet and common firecrest, hunt more in flight and have smoother soles, shorter hind claws and a longer tail. especially as recent research showed that, despite superficial similarities, the crests are phylogenetically remote from the warblers. The name of the family derives from the Latin regulus, a diminutive of rex, "a king", and refer to the characteristic orange or yellow crests of adult kinglets (aside from the red crest of Corthylio). The kinglets were allocated to the warbler genus Sylvia by English naturalist John Latham in 1790, but moved to their current genus by French zoologist Georges Cuvier in 1800. Most members of the genus Regulus are similar in size and colour pattern. The exception is the ruby crowned kinglet, the largest species, which has a strongly red crest and no black crown stripes. It has distinctive vocalisations, and is different enough from the Old World kinglets and the other American species, the golden crowned kinglet, to be assigned to a separate genus, Corthylio.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Кірпіштер – Солтүстік Америка, Еуропа және Азия, Африканың солтүстік бөлігі, Макаронезия және Гималай аймақтарында кездесетін, Неарктика және Палеарктика аймақтарының құстары. Олар қылқан жапырақты ормандарға бейімделген, бірақ бейімделу қабілеті жоғары және көптеген түрлер көші-қон кезінде басқа да орталарды пайдаланады. Макаронезияда олар лаврисильва және ағаш құрыштарында тіршілік етеді. Жұмыртқалар 15-17 күннен кейін кезең-кезеңімен шығады. Балалар ұяда 19-24 күн болады. Тамақтанғаннан кейін ұяның түбіне жиналады, ал әлі ашқан туыстарын жоғары итеріп, өз кезегінде тамақтанады (бірақ сонымен қатар суыққа ұшырайды). Кірпіштер – барлық ұядағы құстардың арасында ең жоғары өнімді және ең аз өмір сүретін құстар, және шамамен басқа шағын қазтәрізділерден басқа ең аз өмір сүретін құстар. Алтынқұстың ересектер арасындағы өлім-жұлы 80 пайыздан асып, ең ұзақ өмір сүру мерзімі 6 жылды құрайды.