Мал жайылымы және шабындықтар

Кіріспе

Мал жаюға арналған жер. Жайылым (латын тілінен pastus, pascere – "бағу" деген сөздің өткен шақ қатысушысы) – мал жаюға пайдаланылатын жер.

Жайылым түрлері

Жайылымдар тар мағынада – жылқы, ірі қара, қой немесе шошқа сияқты үй жануарлары жайылатын, қоршалған егістік жердің бөліктері. Күтілген жайылымның өсімдігі негізінен шөптерден тұрады, арасында бұршақ тұқымдастар мен басқа да шөп емес шөптесін өсімдіктер кездеседі. Жайылымдар әдетте жаз бойы жайылады, ал шабындылар жайылым ретінде қолданылмайды немесе мал азығы үшін шөп дайындау үшін шабылғаннан кейін ғана пайдаланылады. Жайылымдар кең мағынада жайылымдық жүйелердің басқа да қоршалмаған түрлерін, сондай-ақ жабайы жануарлардың жайылым мен шөп шабу үшін пайдаланатын жер түрлерін де қамтиды. Жайылымдар тар мағынада тұқым себу, суару және тыңайтқыштар қолдану сияқты интенсивті ауыл шаруашылығы шаралары арқылы басқарылуымен, ал жайылымдар негізінен жергілікті өсімдіктерден тұрады және бақылаудағы өртеу және жайылым қарқындылығын реттеу сияқты кең ауқымды шаралармен басқарылады. Топырақтың түрі, жылдық ең төменгі температура және жауын-шашын жайылымды басқаруда маңызды факторлар болып табылады. Қой жайылымы – қойлардың еркін жүріп-тұра алатын шөптесін жер. Қой жайылымының өнімділігі бірлік аумаққа шаққандағы қой санымен өлшенеді, бұл, басқа факторлармен қатар, жер астындағы тау жынысына да байланысты. Шепвок – Ирландияның Роскоммон және Солтүстік Ирландияның Ферманаг округтеріндегі елді мекендердің атауы. Фабрикалық шаруашылықтан айырмашылығы, оның ең интенсивті түрі толығымен шұғыламен тамақтандыруды қамтиды, басқарылатын немесе басқарылмаған жайылымдар қайыра малдардың негізгі тамақ көзі болып табылады. Жайылымдық мал шаруашылығы жер егін егуді немесе жинауды (немесе екеуін де) қиындататын құрғақ немесе таулы аймақтарда басым болады, мұнда түйе, ешкі, антилопа, як және басқа да қайыра малдардың түрлері өмір сүреді, олар осы қиын жағдайға жақсы бейімделген және сирек фабрикалық шаруашылықта өсіріледі. Ылғалды аймақтарда жайылымдық жайылымдар кең аумақта ашық және органикалық шаруашылық үшін басқарылады. Жайылымдардың кейбір түрлері белгілі бір жануарлардың диетасына, эволюциясына және метаболизміне сәйкес келеді, ал олардың жерді тыңайтуы мен күтіп-ұстауы ұрпақтар бойы осы жайылымды және қайыра малдарды белгілі бір экожүйенің ажырамас бөлігіне айналдыруы мүмкін.

Pasture lands in the narrow sense are enclosed tracts of farmland, grazed by domesticated livestock, such as horses, cattle, sheep, or swine. The vegetation of tended pasture, forage, consists mainly of grasses, with an interspersion of legumes and other forbs (non grass herbaceous plants). Pasture is typically grazed throughout the summer, in contrast to meadow which is ungrazed or used for grazing only after being mown to make hay for animal fodder. Pasture in a wider sense additionally includes rangelands, other unenclosed pastoral systems, and land types used by wild animals for grazing or browsing. Pasture lands in the narrow sense are distinguished from rangelands by being managed through more intensive agricultural practices of seeding, irrigation, and the use of fertilizers, while rangelands grow primarily native vegetation, managed with extensive practices like controlled burning and regulated intensity of grazing. Soil type, minimum annual temperature, and rainfall are important factors in pasture management. Sheepwalk is an area of grassland where sheep can roam freely. The productivity of sheepwalk is measured by the number of sheep per area. This is dependent, among other things, on the underlying rock. Sheepwalk is also the name of townlands in County Roscommon, Ireland, and County Fermanagh, Northern Ireland. Unlike factory farming, which entails in its most intensive form entirely trough feeding, managed or unmanaged pasture is the main food source for ruminants. Pasture feeding dominates livestock farming where the land makes crop sowing or harvesting (or both) difficult, such as in arid or mountainous regions, where types of camel, goat, antelope, yak and other ruminants live which are well suited to the more hostile terrain and very rarely factory farmed. In more humid regions, pasture grazing is managed across a large global area for free range and organic farming. Certain types of pasture suit the diet, evolution and metabolism of particular animals, and their fertilising and tending of the land may over generations result in the pasture combined with the ruminants in question being integral to a particular ecosystem.