Кіріспе

Катар – Үндістан субконтинентінен шыққан итеру пышақтың бір түрі. Бұл қарудың ерекшелігі – оның Н әрпі тәрізді көлденең қол саптығы, осының арқасында пышақ пайдаланушының буындыларының үстінде орналасады. Үндістан субконтинентіне тән, ол – ең танымал және ерекше үнді пышағы. Салтанатты катарлар құдайға табыну рәсімдерінде де қолданылған.

Этимология

Оңтүстік Үндістаннан шыққан қарудың ең алғашқы атауы тамил (கட்டாரி) болған. Тамил тілінде (குத்துவாள்) деп те аталады, бұл "шабуылдайтын пышақ" дегенді білдіреді. Бұл санскрит тілінде (कट्टार) немесе басқа да аймақтық атаулар ретінде қолданылды. Қарудың атаулары арасында (ಕಠಾರಿ) - каннада тілінде, (కఠారి) - телугу тілінде, (കട്ടാര) - малаялам тілінде, (कट्यार) - маратхи тілінде, (ਕਟਾਰ) - пәнджәби тілінде, және непал тілінде (chhuiket) кірат Деван тілінде, сондай-ақ хинди тілінде (कटार) деп те аталады.

Тарих

Катар Оңтүстік Үндістанда жасалған, оның ең алғашқы түрлері 14 ғасырдағы Виджаянагара империясымен тығыз байланысты болған. Осы кезеңдегі катарлардың көптеген түрлерінде пышақтың үстінен иілген, жапырақ немесе қабықша тәрізді қол сақшысы болған, ол қолдың артқы жағын қорғауға арналған. Бұл форма кейде "капюшонды катар" деп аталады, бірақ 17 ғасырдың соңына қарай қол сақшысы толығымен қолданудан шығарылды. Қару аймақ бойынша тараған сайын, Оңтүстік-Шығыс Азияның крисі немесе жапон катанасы сияқты, мәртебе белгісіне айналды. Патшалар мен ақсүйектер көбінесе қатарларын киген күйінде бейнеленген. Бұл тек өзін қорғау үшін ғана емес, сонымен қатар олардың байлығы мен әлеуметтік жағдайын көрсету мақсатында жасалған. Мұғұл ақсүйектері тіпті қатармен жолбарыс аулаған. Кейбір қазіргі заманғы катар дизайнында қарудың екі жағына орнатылған бір оқты тапаншалар болуы мүмкін. 18 ғасырда кейбір дәстүрлі катарлар осы жаңа технологиямен жаңартылды. 19 ғасырға қарай катарлар кеңінен қолданылмай қалды, бірақ олар әлі де сәндік мақсаттар үшін жасала берді. 18 және 19 ғасырларда Раджастхандағы Бундиде ерекше катарлар жасалды. Олар өте әсем әшекейленген және тұтқалары алтын фольгамен жабылған. Бұл катарлар 1851 жылы Лондонның Кристалл сарайында өткен Ұлы көрмеде көрсетілді. Содан бері, қару ағылшын тілінде кейде қате түрде "Бунди пышағы" деп аталады.

Сыртқы келбеті

Қатардың қысқа, кең, үшбұрышты пышағы бар. Оның ерекшелігі – екі немесе одан көп қиылыс бөліктерімен байланысқан екі параллель табаннан тұратын тұтқасы. Олардың бірі бүйірлік табандардың соңында орналасып, пышаққа бекітіледі. Ал қалғаны пышаққа тік бұрышпен орналасқан тұтқаны құрайды. Кейбір тұтқалардың ұзын қолдары пайдаланушының алқызына дейін созылады. Тұтқа әдетте толығымен болаттан жасалған және алтынмен жалатылған немесе әртүрлі әшекейленген болуы мүмкін. Пышақтың ұзындығы әдетте бірнеше ойықтармен кесілген. Көптеген қатарлардың пышақтары тік, бірақ Оңтүстік Үндістанда олар жиі толқынды болады. Оңтүстік Үндістанның пышақтары көбінесе тұтқасы кең, ал ұшына қарай тік сызықтармен тарылады, шеттеріне параллель ойықтармен күрделі түрде өрнектелген. Кейде пышақтар сәл қисық болады. Бірнеше пышақ екі ұшқа бөлінген, ал әшекейлік нұсқаларында сыртқы пышақ ашылып, ішіндегі кішірек пышақты көрсетеді. Қатардың ұру күші соншалықты зор болғандықтан, көптеген пышақтардың ұштары бүгіліп немесе сынбас үшін қалыңдатылған. Бұл оларды зәрлі киімге қарсы қолдануға да мүмкіндік берді. Қалың ұштары бар қатарлар көбінесе "қауға тесуге арналған" деп сипатталады, бірақ мұндай мүмкіндік тек тар және жұқа пышақтарға ғана берілген болуы мүмкін. Мұндай қару мата немесе зәрлі киімді тесіп өте алатын. Үндістан ақсүйектері әдетте әшекейлі қатарларды әлеуметтік статусының белгісі ретінде тағушы еді. Тұтқалары эмальмен, асыл тастармен немесе алтын қаптамамен жабылуы мүмкін. Сондай-ақ, пышаққа суреттер мен көріністер ойылып салынған. Жалпы, суланған болаттан жасалған қаптарға әртүрлі әшекейлер салынған. Үндістанның ыстық және ылғалды климаты болаттан жасалған қаптарды жасауға қолайсыз болғандықтан, олар барқыт немесе жібек сияқты матамен қапталған. Кейбір қатарлар бір немесе екі кішкентай қапты сыйдыратын қап ретінде де пайдаланылған.

Техникалар

Қатардың жүзі пайдаланушының қолымен бір қатарда болғандықтан, негізгі шабуыл – нұқсаны тікелей итеру, ол соққыға ұқсас, бірақ кесу үшін де қолданылуы мүмкін. Осындай конструкция арқасында, күрескер өзінің барлық салмағын итеруге сала алады. Саптың бүйірлерін қорғану үшін пайдалануға болады, бірақ басқа жағдайда қорғаныс мүмкіндігі шектеулі. Кемінде 16 ғасырда, екі қатарды бірдей – әр қолға бір-бірден ұстап күресуге арналған жекпе-жек стилі болған.