Кіріспе

Мазурка (полякша: mazurek) – екінші және үшінші үзілісте акценттері бар, Польшаға тән үш өлшемді музыкалық форма. Мазурка – үш өлшемді стильделген халық билеріне негізделген, көбінесе шалқыған темпте орындалатын поляк музыкалық формасы. Оның ерекшелігі көбінесе белгілі мазурдың "екінші немесе үшінші үзіліске жүйесіз орналастырылған күшті акценттерімен" анықталады. 19-ғасырда Мазурка, полька биімен бірге, Еуропаның сарайлары мен салондарында кең танымал болды, әсіресе Фредерик Шопеннің көрнекті туындылары арқасында. Батыс әдебиетінде мазурка (поляк тілінде мазур, яғни мазур сөзінің өзі) және мазурек (мазурға негізделген ауылдық би) бір музыкалық форма ретінде жиі шатастырылады.

Польшадан тыс жерлерде

Бұл форма Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында XIX ғасырдың ортасынан соңына дейін танымал би ретінде кеңінен таралған.

Кабо-Верде аралдары

Кабо-Вердеде мазурка маңызды мәдени құбылыс ретінде қастерленеді, көбінесе скрипкашылар жетекшілік ететін және гитаршылармен сүйемелдейтін акустикалық топтармен орындалады. Бұл мазурка биінің бір түріне де ие және негізінен архипелагтың солтүстігінде, әсіресе Сан-Николау және Санто-Антода таралған. Оңтүстікте Брава аралында кеңінен танымал.

Чехия

Чех композиторлары Бедрих Сметана, Антонин Дворжак және Бохуслав Мартинунің барлығы да мазуркаларды белгілі бір дәрежеде жазған. Сметана мен Мартину үшін бұл жеке-жеке шығармалар (сәйкесінше, фортепианоға арналған Мазурка Каприччио және қосымша скрипкалық/желді квартетке арналған Мазурка Ноктюрн), ал Дворжак фортепианоға арналған алты мазуркадан тұратын жинақ және скрипка мен оркестрге арналған мазурка жазған.

Франция

Францияда импрессионист композиторлар Клод Дебюсси мен Морис Равел екеуі де мазурка жазды; Дебюссидікі жеке туынды, ал Равелдікі ертедегі "La Parade" шығармасының бір бөлігі. Жак Оффенбах өзінің "Gaîté Parisienne" балетіне мазурканы қосты; Лео Делибес өзінің "Coppélia" балетінің бірінші әрекетінде бірнеше рет орындалатын мазурка шығарды. Мазурка француз халқының дәстүрлі музыкасында жиі кездеседі. Француз Антиль аралдарында мазурка би мен музыканың маңызды стиліне айналды. Мазурканың креолдық түрі – мазук, ол 1979 жыл шамасында Парижде басталып, Францияда дамыған және Париждегі аралдық креол супертобы Kassav арқылы әлемдік деңгейде танымал болған "зук" би стиліне ұласты; мазук 1800 жылдардың соңында Француз Кариб теңізіне әкелінді. 21-ғасырда Бразилияда және афро-кариб диаспорасында зоук (және оның бастауындағы Kassav тобы) әлі де өте танымал. Франциядағы 20-ғасырдың кең таралған халық билерінде поляк/классикалық фортепианодағы (Шопенді қараңыз) мазурка, дәстүрлі үшінші соққыдағы "секіру" қадамысыз, бірақ ақырын орындалатын мазукқа айналды, бұл жақындасу билеуге мүмкіндік берді және мазукты "ұсыну" биімен байланыстырды (Аргентинадағы тангоны да қараңыз). Бұл "әдемі" мазурка стилі Бельгия мен Нидерландыдағы "бальфольк" биіне де әкелінді, соның салдарынан "Бельгиялық мазурка" немесе "Фламанд мазуркасы" деген аттар пайда болды. Бұл бастаудың ең ұзақ сақталған, жақындасу биі стилі зоукты 1980-2000 жылдардан бастап Бразилия мен Африкада ерекше танымал болған, ақырын билеуге арналған "зук махаббаты" деген түріне жеткізді, ол Париждегі және басқа жерлердегі француздық Кариб теңізі би орындарындағы маңызды бөлік болып табылады.

Ирландия

Мазуркалар Ирландияның Донегал графтығының дәстүрлі би музыкасының ерекше бөлігін құрайды. Бұл қазір жұптық би ретінде кеңінен таралмаған. Польша биі 1840 жылдары Ұлыбританияға келген, бірақ Донегалдан тыс жерлерде жиі ойналмайды. Польша мазуркасынан айырмашылығы, оның екінші немесе үшінші үзілісі басады, ал ирланд мазуркасы (ирланд тілінде мазурка) екінші үзілісінде тұрақты түрде басады, бұл оған ерекше сезім береді. Музыкант Каоимхин Мак Аойд осы тақырыпта "Мазовиядан Мэнбанадқа дейін: Донгель мазуркалары" атты кітап жазды, онда музыкалық форманың және бидің тарихы баяндалады. Мак Аойд Ирландияда ойналатын 32 түрлі мазурканы анықтады.

Италия

Мазуркалар итальяндық халық музыкасының бір бөлігі, оның ішінде Лисио стилі де бар. Италиялық мазуркаларға үштік ноталардың жиынтығы, күшті нүктелі ырғақтар және вальстен өзгеше, екі акцентті сегіздік ноталар мен үзіліс тән.

Бразилия

Бразилияда композитор Эрнесто Назарет 1917 жылы Шопен стилінде "Мерседес" атты мазурка жазды. Гейтор Вилла-Лобос классикалық гитараға арнап, поляк мазуркаларымен сарындас музыкалық стильде мазурка шығарды.

Куба

Кубада композитор Эрнесто Лекуона піаниноға арналған "Mazurka en Glisado" атты пьеса жазды, бұл оның өміріндегі көптеген тапсырыстардың бірі еді.

Никарагуа

Никарагуада Карлос Мехиа Годой және Палакагуина тобы, сондай-ақ Сарагуаска арманшылары халық музыкасынан мазуркалар жинағын жасады, олар Никарагуаның өзгеше аспабы – талалате скрипкасымен орындалады.

Кюрасао

Кюрасаода мазурка XIX ғасырда және XX ғасырдың бірінші жартысында би музыкасы ретінде кең таралған. Ян Жерар Палм, Джозеф Сикман Корсен, Жакобо Палм, Рудольф Палм және Вим Статиус Мюллер сияқты бірнеше Кюрасао тума композиторлар мазурка шығармаларының авторы болды.

Мексика

Мексикада композиторлар Рикардо Кастро және Мануэль М. Понсе Шопен үлгісінде фортепианоға мазуркалар жазды, соңында мексикалық халық билерінің элементтерін қосты.

Филиппин

Филиппинде мазурка дәстүрлі бидің кең таралған түрі. Мазурка Бохолана – филиппин мазуркасының белгілі бір түрі.

Португалия

Португалияда мазурка жыл сайынғы «Андансалар» фестивалінің алғашқы жылдарында, Кастелу-де-Виде қаласының жанында өткізілетін дәстүрлі билер фестивалі арқасында Еуропаның ең көп таралған дәстүрлі билерінің бірі болды.

Ресей

Ресейде көптеген композиторлар фортепианоға арналған мазуркалар жазды: Скрябин (26), Балакирев (7), Чайковский (6). Бородин өзінің "Кішкентай сюитасында" екі мазурка жазды; Михаил Глинка да екі мазурка жазды, бірақ олардың бірі Шопеннің 13-ші мазуркасының жеңілдетілген нұсқасы. Чайковский "Лебеді көлі", "Евгений Онегин" және "Ұйықтаған сұлу" балеттеріне де мазуркаларды қосты. Рахманиновтың "Morceaux de salon" Op. 10 жинағында D-бемоль мажордағы мазурка 7-ші туындысы ретінде келтірілген. Мазурка Ресей империясының кештерінде жиі орындалатын би болған және орыс романдары мен фильмдерінде көп кездеседі. Лев Толстойдың "Анна Каренина" романында және "Соғыс және бейбітшілік" романындағы кеңейтілген эпизодта айтылғаннан басқа, бұл би Иван Тургеневтің "Әкелер мен балалар" романында да маңызды орын алады. Аркадий мазурканы ғашық болған Одинцова ханымға арнайды. Ресей кештерінде бұл биді Ресей империясының 1918 жылы құлағанға дейінгі соңғы патшайымы Мария Федоровна өте әдемі және танымал орындады.

Швеция

Швед халық музыкасында квавер немесе сегіз ноталық полсканың ырғағы мазуркаға ұқсас, және екі бидің де ортақ түбірі бар. Мазурканың халықаралық нұсқасы XIX ғасырда сол атаумен де таныстырылды.

Америка Құрама Штаттары

Мазурка кейбір ескі скрипка күйлерінде және каджун музыкасының ерте түрлерінде сақталған, бірақ қазір каджун музыкасында бұл үлгі көбінесе қолданылмайды. Америка Құрама Штаттарының оңтүстігінде оны кейде "мазука" деп атаған. Польша мазуркасы 1950-1960 жылдары Нью-Йорк штатында, поляктардың қоғамдық орталықтарында немесе әлеуметтік клубтарында биленген (крековяк сияқты, христиан дінінің 1000 жылдығын тойлаумен байланысты). Полька Польшаның және оның халқының ең танымал биі болып табылады және АҚШ-та тойларда, би залдарында және қоғамдық шараларда (мысалы, жазда ашық ауада, шатырларда) үнемі биленеді.

Калифорния

Ирландиялық дәстүрлі музыка сессияларының репертуарының бөлігі болғаннан басқа, мазурка Калифорниядағы түрлі мәдени топтарда орындалған. Мазурка алғаш рет Испан кезеңінде Альта-Калифорнияға келді және калифорниялықтардың арасында биленді. Кейіннен Баха-Калифорнияда испан ата-анасынан туған, Санта-Барбарада францискан монахынан гитара үйренген, бірақ Сан-Франциско шығанағында мансап жасаған әйгілі гитарист Мануэль Ю. Феррер гитараға арнап мазуркаларды өңдеді. 20 ғасырдың басында мазурка Сан-Францискодағы итальян-американдық музыканттардың репертуарына еніп, бало лисио стилінде орындала бастады. Баянауыл тумасы, Батыс жағалауындағы маңызды ерте джаз музыканты Сид ЛеПротти джаз дамымай тұрып, Барбария жағалауындағы клубтардағы өзге музыканттармен бірге вальстерден, екі қадамнан, марштардан, полькалардан және шоттиштерден басқа мазурка орындағанын айтты. 1939 жылы Туолумн округінде Сидни Робертсон Коуэлл WPA California Folk Music Project үшін гармоникада орындалған бір мазурканы жинады.