Адольф Гитлердің жер асты бомбалау ошағы

Кіріспе

Адольф Гитлерге арналған жер асты бункер кешені

Фюрербункер – Германияның Берлин қаласында Рейхс-канцеляриясының жанында орналасқан бомбалаудан қорғаныш алатын жай. Ол 1936 және 1944 жылдары екі кезеңде салынған жер асты бункер кешенінің бір бөлігі болды. Бұл Адольф Гитлердің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайдаланған Фюрер штаб-пәтерлерінің (Führerhauptquartiere) соңғысы еді. Гитлер 1945 жылдың 16 қаңтарында Фюрербункерде тұрақтап, Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы аптасына дейін нацистік режимнің орталығына айналды. Гитлер 1945 жылдың 29 сәуірінде Ева Браунға үйленді, олар өз-өзіне қол жұмсағанға дейін 40 сағаттан аз уақыт қалғанда. Соғыстан кейін бұрынғы және жаңа Канцлерлік ғимараттарын Кеңес Қызыл Армиясы қиратты. Жер асты кешені 1988-1989 жылдарға дейін, кейбір бұзу әрекеттеріне қарамастан, көбінесе бұзылмаған күйде сақталды. Ескі бункер кешенінің қазылған бөліктері Берлиннің сол аймағын қайта құру кезінде көбінесе жойылды. 2006 жылға дейін бұл орын белгіленбеген болып қалды, содан кейін схемалық суреті бар шағын тақта орнатылды. Бункердің кейбір дәліздері әлі де бар, бірақ олар қауымға жабық.

Құрылыс

Рейхс-канцелярияның бункері бастапқыда Гитлер үшін уақытша әуе шабуылынан қорғаныш ретінде салынған, ол соғыстың көп бөлігінде астанада өте аз уақыт өткізді. Берлиндегі бомбалаудың күшеюі кешенді тұрақты қорғаныш ретінде кеңейтуге алып келді. Бұл күрделі кешен екі бөлек қорғаныштан тұрды: Vorbunker ("алдыңғы бункер"; үстіңгі бункер), 1936 жылы аяқталды, және Führerbunker, Vorbunker-ден төмен және оңтүстік-батысқа қарай, 1944 жылы аяқталды. Олар тік бұрышта орналасқан баспалдақпен байланыстырылды және қалқан мен болат есікпен бір-бірінен бөліне алатын болды. Vorbunker Вильгельмштрассе 77-дегі бұрынғы Рейхс-канцелярияның артындағы үлкен қабылдау залының жертөлесінің астында орналасқан. Führerbunker ескі Рейхс-канцелярияның бағының астында, Voßstraße 6-дағы жаңа Рейхс-канцелярия ғимаратының солтүстігінде орналасқан. Führerbunker жер астында терең орналасқандықтан, одан да күшейтілген. Оның төбесінің бетоны шамамен қалыңдай болды. Шамамен 30 кішкентай бөлме бетонмен қорғалған; шығулар негізгі ғимараттарға, сондай-ақ төтенше жағдайға арналған шығу бақшаға алып шықты. Führerbunker 1940 жылы Берлиндегі жер асты құрылысының кең ауқымды бағдарламасының бөлігі ретінде Hochtief компаниясымен салынды. Führerbunker құрылысының құны 1 349 899,29 рейхсмарканы құрады. Гитлердің жатақханасы осы жаңа, төменгі бөлімде орналасқан, ал 1945 жылдың ақпанына қарай ол Канцеляриядан әкелінген жоғары сапалы жиһазбен және бірнеше суреттермен безендірілді. Төменгі бөлімге баспалдақпен түсіп, болат есік арқылы өткеннен кейін, екі жағында бірнеше бөлмелері бар ұзын дәліз пайда болды. Оң жағында генератор/желдеткіш бөлмелері мен телефон станциясы бар бөлмелер орналасқан. Сол жағында Ева Браунның жатын бөлмесі/қонақ бөлмесі (Гитлердің жеке қонақ бөлмесі деп те аталады), антрекамера (Гитлердің отыру бөлмесі деп те аталады), ол Гитлердің кабинетi/жұмыс бөлмесіне алып шықты. Қабырғада Гитлердің қадір тұтқан тұлғаларының бірі – Ұлы Фридрихтің үлкен портреті ілінген. Гитлердің қарапайым жиһазбен жабдықталған жатын бөлмесіне есік ашылды. Оның жанында конференц-/карта бөлмесі (сондай-ақ брифтинг/жағдай бөлмесі деп те аталады) орналасқан, оның есігі күту бөлмесіне/антреумға алып шықты. Бункер кешені өздігінен жететін болды. Алайда, Führerbunker жер асты суының деңгейінен төмен орналасқандықтан, жағдай жағымсыз ылғалды болды, жер асты суын шығару үшін сорғылар үнемі жұмыс істеп тұрды. Дизель генераторы электр энергиясын қамтамасыз етті, ал құдық суымен сумен жабдықтау жүзеге асырылды. Байланыс жүйелеріне телекс, телефон станциясы және сыртқы антеннасы бар әскери радио кірді. Соғыс соңында жағдай нашарлағандықтан, Гитлер соғыс жаңалықтарының көп бөлігін BBC радио хабарларынан және курьерлер арқылы алды.

The Reich Chancellery bunker was initially constructed as a temporary air raid shelter for Hitler, who actually spent very little time in the capital during most of the war. Increased bombing of Berlin led to expansion of the complex as an improvised permanent shelter. The elaborate complex consisted of two separate shelters, the Vorbunker ("forward bunker"; the upper bunker), completed in 1936, and the Führerbunker, located lower than the Vorbunker and to the west southwest, completed in 1944. They were connected by a stairway set at right angles and could be closed off from each other by a bulkhead and steel door. The Vorbunker was located beneath the cellar of a large reception hall behind the old Reich Chancellery at Wilhelmstrasse 77. The Führerbunker was located about beneath the garden of the old Reich Chancellery, north of the new Reich Chancellery building at Voßstraße 6. Besides being deeper under ground, the Führerbunker had significantly more reinforcement. Its roof was made of concrete almost thick. About 30 small rooms were protected by approximately of concrete; exits led into the main buildings, as well as an emergency exit up to the garden. The Führerbunker development was built by the Hochtief company as part of an extensive programme of subterranean construction in Berlin begun in 1940. The construction cost for the Führerbunker totaled 1,349,899.29 Reichsmarks. Hitler's accommodations were in this newer, lower section, and by February 1945 it had been decorated with high quality furniture taken from the Chancellery, along with several framed oil paintings. After descending the stairs into the lower section and passing through the steel door, there was a long corridor with a series of rooms on each side. On the right side were a series of rooms which included generator/ventilation rooms and the telephone switchboard. On the left side was Eva Braun's bedroom/sitting room (also known as Hitler's private guest room), an antechamber (also known as Hitler's sitting room), which led into Hitler's study/office. On the wall hung a large portrait of Frederick the Great, one of Hitler's heroes. A door led into Hitler's modestly furnished bedroom. Next to it was the conference/map room (also known as the briefing/situation room) which had a door that led out into the waiting room/anteroom. The bunker complex was self contained. However, as the Führerbunker was below the water table, conditions were unpleasantly damp, with pumps running continuously to remove groundwater. A diesel generator provided electricity, and well water was pumped in as the water supply. Communications systems included a telex, a telephone switchboard, and an army radio set with an outdoor antenna. As conditions deteriorated at the end of the war, Hitler received much of his war news from BBC radio broadcasts and via courier.

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңы

1945 жылғы 16 қаңтарда Гитлер Фюрер бункеріне көшіп келді, оған Мартин Борманн сияқты жоғары лауазымды қызметкерлер қосылды. Сәуір айында Ева Браун мен Йозеф Геббельс оларға қосылды, ал Магда Геббельс және олардың алты баласы жоғарғы Ворбункерде орналасты. Екі-үш ондаған қолдау, медициналық және әкімшілік қызметкерлер де сол жерде баспана тапты. Олардың арасында Гитлердің хатшылары (Траудл Юнге де солардың бірі), Эрна Флегель есімді медбике және сержант Рохус Миш, ол дене сақшысы әрі телефон станциясы операторы болды. Бастапқыда Гитлер Рейх канцеляриясының зақымдалмаған бөлігін пайдалануын жалғастырды, онда ол үлкен кабинетінде түстен кейін әскери кеңестер өткізді. Содан кейін ол түнге бункер кешеніне қайтқанша хатшыларымен шай ішетін. Осы режимді бірнеше апта сақтағаннан кейін Гитлер өзінің иті Блондимен бірге канцелярия бағында қысқа серуендеуден басқа уақытта бункерден сирек шықты. Бункерде көп адам болды, атмосфера ауыр болды және әуе шабуылдары күнделікті орын алды. Гитлер көбінесе төменгі қабатта болды, онда тыныш және ұйықтауға қолайлы болды. Кеңестер түннің көп бөлігінде, көбінесе сағат 05:00-ге дейін жалғасты. 16 сәуірде Қызыл Армия Берлин шайқасын бастады және 19 сәуірде қаланы толық қоршауға алды. Гитлер 20 сәуірде, 56 жасқа толу күнінде соңғы рет жер бетіне шықты, Рейх канцеляриясының қираған бағына барды, онда ол Гитлер жас сарбаздарына Темір крестпен марапаттады. Сол күні түстен кейін Берлин алғаш рет совет артиллериясымен бомбаланды. Гитлер жағдайдың қыртыстығын мойындамай, Waffen-SS генерал-фельдмаршалы Феликс Штайнердің жасақтарына үміт артты. 21 сәуірде Гитлер Штайнерге қоршаудағы совет әскерлерінің солтүстік фланкіна шабуыл жасауға және Берлиннің оңтүстік-шығысында орналасқан неміс 9-армиясына солтүстікке қарай шабуыл жасауға бұйрық берді. Сол күні кешке Қызыл Армияның танктері Берлиннің шетіне жетті. 22 сәуірде түстен кейінгі кеңесте Гитлерге Штайнердің әскерлері қозғалмағаны хабарланды, ал шабуыл болмайтынын түсінгенде ол ашуға алды. Ол соғыстың ұтылғанын алғаш рет ашық айтты және өз генералдарына кінә тақты. Гитлер Берлинде соңына дейін қалатынын және содан кейін өзін-өзі атып өлтіретінін мәлімдеді. 23 сәуірде Гитлер Берлин қорғаныс аймағының қолбасшысы болып LVI танк корпусының қолбасшысы, артиллерия генерал-полковнигі Гельмут Вейдлингті тағайындады. Қызыл Армия 25 сәуірге дейін Фюрербункерден берілген бұйрықтарға қарамастан, Берлинге өз күштерін жинады. Неміс қорғанысының қаланы басып алуды кейінге қалдырудан басқа амалы қалмады. Гитлер фельдмаршал Роберт Риттер фон Греймды Мюнхеннен Берлинге шақырып, Герман Герингтен Люфтваффеге басшылықты алуды талап етті. Ол 26 сәуірде өзінің сүйіктісі, сынақ ұшқышы Ханна Рейчпен бірге келді. 28 сәуірде Гитлер рейхсфюрер-СС Генрих Гиммлердің граф Фольке Бернадот арқылы Батыс Одақтастарымен капитуляциялау шарттарын талқылауға тырысқанын білді және бұл әрекетті опасыздық деп санады. Гиммлердің Берлиндегі СС өкілі Герман Фегелейн дезертирлік үшін әскери сотта атып тасталды, ал Гитлер Гиммлерді тұтқындауға бұйрық берді. Сол күні генерал Ханс Кребс Фюрербункерден Германия Қарулы Күштерінің Бас штабының (OKW) бастығы фельдмаршал Вильгельм Кейтельге соңғы телефон қоңырауын жасады. Кребс оған егер 48 сағат ішінде көмек келмесе, бәрінің жоғалып кететінін айтты. Кейтель 12-армияның қолбасшысы генерал Вальтер Венкке және 9-армияның қолбасшысы Теодор Буссеге барынша қысым көрсетуге уәде берді. Сол арада Борманн неміс адмиралы Карл Дёницке: "Рейх канцеляриясы қираған үйіндіге айналды" деп телеграмма жіберді. Ол шетелдік баспасөздің жаңа опасыздықтар туралы хабарлап отырғанын және "Шёрнер, Венк және басқалары Фюрерді мүмкіндігінше тез арада құтқару арқылы адалдықтарын дәлелдеуі керек" деді. Сол күні кешке фон Грейм мен Рейч Берлинден Arado Ar 96 оқу ұшағымен ұшып кетті. Фельдмаршал фон Греймге Люфтваффеге Фюрербункерден бір блок қашықтықтағы Потсдам алаңына жеткен совет әскерлеріне шабуыл жасауға бұйрық берілді. 28 сәуір түнінде генерал Венк Кейтельге өзінің 12-армиясы бүкіл майдан бойымен кері шегінуге мәжбүр болғанын және Берлинге көмектесуге енді мүмкін емес екенін хабарлады. Кейтель Венкке бұл әрекеттен бас тартуға рұқсат берді. Гитлер 28-29 сәуірде түн ортасынан кейін Фюрербункерде шағын азаматтық рәсімде Ева Браунға үйленді. Содан кейін ол хатшысы Траудл Юнгеге басқа бөлмеге шақырып, өзінің соңғы өсиетнамасын диктанттады. Ханс Кребс, Вильгельм Бургдорф, Геббельс және Борманн құжаттарға куәлік етіп, қол қойды, шамамен сағат 04:00-де. Содан кейін Гитлер төсегіне қайтты. 29 сәуірдің кешінде Кребс Йодльмен радиоарнасы арқылы байланысты: "Біріншіден, Венктің алғы шебінің қайда екенін дереу хабарлаңыз. Екіншіден, шабуылды қашан бастау жоспарлап отырсыз? Үшіншіден, 9-армия қайда орналасқан? Төртіншіден, 9-армия қай жерде бұзып өтеді? Бесіншіден, генерал Рудольф Хольсте алғы шебі қайда?" 30 сәуірдің таңында Йодль Кребске жауап берді: "Біріншіден, Венктің алғы шебі Швиелов көлінің оңтүстігінде батқан. Екіншіден, 12-армия Берлинге шабуылды жалғастыра алмайды. Үшіншіден, 9-армияның көп бөлігі қоршауда. Төртіншіден, Хольсте корпусы қорғанысқа өтті." Берлиннің орталық үкіметтік ауданының қолбасшысы, SS бригадафюрері Вильгельм Монке 30 сәуір таңында Гитлерге олар екі күннен кем уақытқа төтеп бере алатынын хабарлады. Кейінірек сол күні Вейдлинг Гитлерге қорғаушылардың сол түні оқ-дәрісі таусылатынын хабарлады және қашып кетуге рұқсат сұрады. Вейдлинг шамамен сағат 13:00-де рұқсат алды. Гитлер сол күні кешке, шамамен сағат 15:30-да өзін-өзі атып өлтірді, ал Ева цианид ішті. Гитлердің нұсқауы бойынша, олардың денелері Рейх канцеляриясының арт жағындағы бақта өртеліп, көмілмеді. Геббельс Гитлердің соңғы өсиетнамасына сәйкес Германияның жаңа үкімет басшысы және рейхс-канцлері болды. Рейхс-канцлер Геббельс және Борманн Дёницке сағат 03:15-те Гитлердің қазасы туралы хабарлама жіберіп, оның Гитлердің соңғы өсиетнамасына сәйкес Германияның жаңа мемлекет басшысы және президенті екенін мәлімдеді. Кребс 1 мамырдың сағат 04:00 шамасында совет 8-гвардиялық армиясының қолбасшысы генерал Василий Чуйковпен сөйлесіп, қалған неміс күштерінің шартсыз капитуляциясын талап етті. Кребстің капитуляциялауға құқығы болмағандықтан, ол бункерге қайтып келді. Түстен кейін Геббельс балаларын улап өлтірді, ол және оның әйелі шамамен сағат 20:30-да бункерден шықты. Одан кейін не болғаны туралы әртүрлі мәліметтер бар. Бір мәлімет бойынша, Геббельс әйелін атып өлтірді, содан кейін өзін-өзі атып өлтірді. Тағы бір мәлімет бойынша, олар екеуі де цианид ампуласын шағып, бірден өлім жазасын алды. Геббельстің SS адъютанты Гюнтер Швэгерманн 1948 жылы олардың бақшаға шығып, кеңсе бағының алдында тұрғанын куәландырды. Ол баспалдақта күтіп тұрып, оқ атылғанын естіді, содан кейін жоғары қарай көтеріліп, олардың денелерін көрді. Содан кейін ол Йозеф Геббельстің бұйрығымен SS сарбазына Геббельстің денесіне бірнеше оқ атқызып, ол қимылсыз жатты. Денелер бензинмен суырылып, өртеліп, бірақ қалдықтары толықтай өртенбеді. Вейдлинг аман қалғандарды солтүстік-батысқа қарай қашуға бұйрық берді, жоспар шамамен сағат 23:00-де іске асырылды. Рейх канцеляриясынан шыққан алғашқы топты Монке басқарды, олар совет сақинасын бұзуға тырысты, бірақ ертесіне ұсталды. Монке Фюрербункерден ұсталғандар сияқты SMERSH қызметкерлерімен сұраққа алынды. Үшінші бр...

Hitler moved into the Führerbunker on 16 January 1945, joined by his senior staff, including Martin Bormann. Eva Braun and Joseph Goebbels joined them in April, while Magda Goebbels and their six children took residence in the upper Vorbunker. Two or three dozen support, medical, and administrative staff were also sheltered there. These included Hitler's secretaries (including Traudl Junge), a nurse named Erna Flegel, and Sergeant Rochus Misch, who was both bodyguard and telephone switchboard operator. Initially, Hitler continued to use the undamaged wing of the Reich Chancellery, where he held afternoon military conferences in his large study. Afterwards, he would have tea with his secretaries before returning to the bunker complex for the night. After several weeks of this routine, Hitler seldom left the bunker except for short strolls in the chancellery garden with his dog Blondi. The bunker was crowded, the atmosphere was oppressive, and air raids occurred daily. Hitler mostly stayed on the lower level, where it was quieter and he could sleep. Conferences took place for much of the night, often until 05:00. On 16 April, the Red Army started the Battle of Berlin, and they started to encircle the city by 19 April. Hitler made his last trip to the surface on 20 April, his 56th birthday, going to the ruined garden of the Reich Chancellery where he awarded the Iron Cross to boy soldiers of the Hitler Youth. That afternoon, Berlin was bombarded by Soviet artillery for the first time. Hitler was in denial about the dire situation and placed his hopes on the units commanded by Waffen SS General Felix Steiner, the Armeeabteilung Steiner ("Army Detachment Steiner"). On 21 April, Hitler ordered Steiner to attack the northern flank of the encircling Soviet salient and ordered the German Ninth Army, south east of Berlin, to attack northward in a pincer attack. That evening, Red Army tanks reached the outskirts of Berlin. Hitler was told at his afternoon situation conference on 22 April that Steiner's forces had not moved, and he fell into a tearful rage when he realised that the attack was not going to be carried out. He openly declared for the first time the war was lost—and he blamed his generals. Hitler announced that he would stay in Berlin until the end and then shoot himself. On 23 April, Hitler appointed General of the Artillery Helmuth Weidling, commander of the LVI Panzer Corps, as the commander of the Berlin Defense Area, replacing Lieutenant Colonel (Oberstleutnant) Ernst Kaether. The Red Army had consolidated their investment of Berlin by 25 April, despite the commands being issued from the Führerbunker. There was no prospect that the German defence could do anything but delay the city's capture. Hitler summoned Field Marshal Robert Ritter von Greim from Munich to Berlin to take over command of the Luftwaffe from Hermann Göring, and he arrived on 26 April along with his mistress, the test pilot Hanna Reitsch. On 28 April, Hitler learned that Reichsführer SS Heinrich Himmler was trying to discuss surrender terms with the Western Allies through Count Folke Bernadotte, and Hitler considered this treason. Himmler's SS representative in Berlin Hermann Fegelein was shot after being court martialed for desertion, and Hitler ordered Himmler's arrest. On the same day, General Hans Krebs made his last telephone call from the Führerbunker to Field Marshal Wilhelm Keitel, Chief of German Armed Forces High Command (OKW) in Fürstenberg. Krebs told him that all would be lost if relief did not arrive within 48 hours. Keitel promised to exert the utmost pressure on Generals Walther Wenck, commander of the Twelfth Army, and Theodor Busse, commander of the Ninth Army. Meanwhile, Bormann wired to German Admiral Karl Dönitz: "Reich Chancellery a heap of rubble." He said that the foreign press was reporting fresh acts of treason and "that without exception Schörner, Wenck and the others must give evidence of their loyalty by the quickest relief of the Führer". That evening, von Greim and Reitsch flew out from Berlin in an Arado Ar 96 trainer. Field Marshal von Greim was ordered to get the Luftwaffe to attack the Soviet forces that had just reached Potsdamer Platz, only a city block from the Führerbunker. During the night of 28 April, General Wenck reported to Keitel that his Twelfth Army had been forced back along the entire front and it was no longer possible for his army to relieve Berlin. Keitel gave Wenck permission to break off the attempt. Hitler married Eva Braun after midnight on 28–29 April in a small civil ceremony within the Führerbunker. He then took secretary Traudl Junge to another room and dictated his last will and testament. Hans Krebs, Wilhelm Burgdorf, Goebbels, and Bormann witnessed and signed the documents at approximately 04:00. Hitler then retired to bed. Late in the evening of 29 April, Krebs contacted Jodl by radio: "Request immediate report. Firstly of the whereabouts of Wenck's spearheads. Secondly of time intended to attack. Thirdly of the location of the Ninth Army. Fourthly of the precise place in which the Ninth Army will break through. Fifthly of the whereabouts of General Rudolf Holste's spearhead." In the early morning of 30 April, Jodl replied to Krebs: "Firstly, Wenck's spearhead bogged down south of Schwielow Lake. Secondly, Twelfth Army therefore unable to continue attack on Berlin. Thirdly, bulk of Ninth Army surrounded. Fourthly, Holste's Corps on the defensive." SS Brigadeführer Wilhelm Mohnke, commander of the centre government district of Berlin, informed Hitler during the morning of 30 April that he would be able to hold for less than two days. Later that morning, Weidling informed Hitler that the defenders would probably exhaust their ammunition that night and again asked him for permission to break out. Weidling finally received permission at about 13:00. Hitler shot himself later that afternoon, at around 15:30, while Eva took cyanide. In accordance with Hitler's instructions, his and Eva's bodies were burned in the garden behind the Reich Chancellery. Goebbels became the new Head of Government and Chancellor of Germany (Reichskanzler) in accordance with Hitler's last will and testament. Reichskanzler Goebbels and Bormann sent a radio message to Dönitz at 03:15, informing him of Hitler's death, and that he was the new Head of State and President of Germany (Reichspräsident), in accordance with Hitler's last will and testament. Krebs talked to General Vasily Chuikov, commander of the Soviet 8th Guards Army, at about 04:00 on 1 May, and Chuikov demanded unconditional surrender of the remaining German forces. Krebs did not have the authority to surrender, so he returned to the bunker. In the late afternoon, Goebbels had his children poisoned, and he and his wife left the bunker at around 20:30. There are several different accounts on what followed. According to one account, Goebbels shot his wife and then himself. Another account was that they each bit on a cyanide ampule and were given a coup de grâce immediately afterwards. Goebbels' SS adjutant Günther Schwägermann testified in 1948 that the couple walked ahead of him up the stairs and out to the Chancellery garden. He waited in the stairwell and heard the shots, then walked up the remaining stairs and saw the lifeless bodies of the couple outside. He then followed Joseph Goebbels' order and had an SS soldier fire several shots into Goebbels' body, which did not move. The bodies were then doused with petrol and set alight, but the remains were only partially burned and not buried. Weidling had given the order for the survivors to break out to the northwest, and the plan got underway at around 23:00. The first group from the Reich Chancellery was led by Mohnke; they tried unsuccessfully to break through the Soviet rings and were captured the next day. Mohnke was interrogated by SMERSH, like others who were captured from the Führerbunker. The third breakout attempt from the Reich Chancellery was made around 01:00 on 2 May, and Bormann managed to cross the Spree. Artur Axmann followed the same route and reported seeing Bormann's body a short distance from the Weidendammer bridge. At 01:00, the Soviet forces picked up a radio message from the LVI Panzer Corps requesting a cease fire. Down in the Führerbunker, General Krebs and General Burgdorf committed suicide by gunshot to the head. The last defenders in the area of the bunker complex were mainly made up of Frenchmen of the 33rd Waffen Grenadier Division of the SS Charlemagne, others being Waffen SS from the remnants of the 11th SS Volunteer Panzergrenadier Division Nordland, Latvian SS and Spanish SS units. A group of French SS remained in the area of the bunker until the early morning of 2 May. The Soviet forces then captured the Reich Chancellery. General Weidling surrendered with his staff at 6:00, and his meeting with Chuikov ended at 8:23. Johannes Hentschel, the master electro mechanic for the bunker complex, stayed after everyone else had either left or committed suicide, as the field hospital in the Reich Chancellery above needed power and water. He surrendered to the Red Army as they entered the bunker complex at 09:00 on 2 May. The bodies of Goebbels' six children were discovered on 3 May. They were found in their beds in the Vorbunker with the clear mark of cyanide shown on their faces.

Соғыстан кейінгі оқиғалар

Фюрер бункерінің ішкі көрінісінің алғашқы соғыстан кейінгі суреттері 1945 жылдың шілдесінде түсірілген. 4 шілдеде американдық жазушы Джеймс П. О’Доннелл совет күзетшісіне темекінің бір бумасын сыйлағаннан кейін бункерді аралап көрді. Келесі күндер мен айларда көптеген әскерилер, саясаткерлер және дипломаттар бункер кешеніне сапар жасады. 1945 жылдың 14 шілдесінде Уинстон Черчилль рейхс-канцелярия мен бункерді аралады. 1945 жылдың 11 желтоқсанында Кеңес Одағы басқа одақтас елдердің бункерді шектеулі түрде зерттеуіне рұқсат берді. Әр елден екі өкіл бірнеше немістің топырақ қазуын бақылады, соның ішінде мамыр айында Гитлердің денесі табылған жер де бар еді. Қазба жұмысы кезінде Гитлерге тиесілі екі бас киім, Браунның әріптерімен белгіленген іш киім және Геббельстен Гитлерге келген бірнеше есеп табылды. Өкілдер жұмысты жалғастыруды жоспарлады, бірақ ертесіне келгенде, оларды қарулы НКВД күзетшісі күтіп алып, канцеляриядан құжаттарды алып кеткені үшін айыптады. Бұл айыптама жоққа шығарылды, бірақ бірнеше жыл өткен соң ғана сыртқы тергеуге рұқсат берілді. 1945 және 1949 жылдар аралығында Кеңес Одағы нацистік Германияның ескерткіштерін жою мақсатымен екі канцелярия ғимаратының сыртқы қираған бөліктерін қиратты. Советтердің 1946 жылдың 16 мамырында жүргізген толыққанды ішкі зерттеуі, өлшемдерді қамтыды. Содан кейін бункердің көп бөлігі сақталды, бірақ кейбір аймақтары ішінара суға батты. 1947 жылдың желтоқсанында Кеңес Одағы бункерді жарылғысы келді, бірақ тек аралық қабырғалар ғана зақымдалды. 1959 жылы Шығыс Германия үкіметі бункерді қоса алғанда, канцелярияны бұзуды бастады. Берлин қабырғасына жақын орналасқандықтан, бұл жер 1988-1989 жылдарға дейін дамытылмады және ешкімге белгілі болмады. Тұрғын үйлер мен басқа да ғимараттарды салу кезінде құрылысшылар ескі бункер кешенінің бірнеше жер асты бөліктерін тапты, олардың көпшілігі жойылды. Канцелярияның жер асты кешенінің басқа бөліктері де табылды, бірақ олар назарда ұсталмады, толтырылды немесе қайта жабылды. Үкімет басшылары нацистік ескерткіштердің соңғы іздерін жоюды қалады. Фюрер бункерінің маңындағы ғимараттардың құрылысы айналасының жасырын және ерекшеленбеуін қамтамасыз ету стратегиясы болды. Фюрер бункерінің (канцелярия бақшасында орналасқан) шұғыл шығу нүктесі автотұрақпен пайдаланылды. 2006 жылдың 8 маусымында, 2006 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты алдында, Фюрер бункерінің орналасқан жерін көрсету үшін ақпараттық тақта орнатылды. Бункердің схемалық картасын қамтитын тақта In den Ministergärten және Gertrud Kolmar Straße көшелерінің бұрышында, Потсдамер-плацтан үш минуттық жерде орналасқан екі кішкентай көшеде орналасқан. Гитлердің өзіне қол жұмсаған сәтте бункерде болған соңғы адамдардың бірі – Рохус Миш осы салтанатты шараға қатысты.

The first post war photos of the interior of the Führerbunker were taken in July 1945. On 4 July, American writer James P. O'Donnell toured the bunker after giving the Soviet guard a pack of cigarettes. Many soldiers, politicians, and diplomats visited the bunker complex in the following days and months. Winston Churchill visited the Reich Chancellery and bunker on 14 July 1945. On 11 December 1945, the Soviets allowed a limited investigation of the bunker grounds by the other Allied powers. Two representatives from each nation watched several Germans dig up soil; this included the site where Hitler's remains had been exhumed that May. Found during the dig were two hats identified as Hitler's, an undergarment with Braun's initials, and some reports to Hitler from Goebbels. The representatives planned to continue the work, but when they arrived the next morning, an NKVD armed guard met them and accused them of removing documents from the Chancellery. This was denied, but no further outside investigation was allowed until years later. The outer ruins of both Chancellery buildings were levelled by the Soviets between 1945 and 1949 as part of an effort to destroy the landmarks of Nazi Germany. A detailed interior site investigation by the Soviets, including measurements, took place on 16 May 1946. Thereafter, the bunker largely survived, although some areas were partially flooded. In December 1947, the Soviets tried to blow up the bunker, but only the separation walls were damaged. In 1959, the East German government began a series of demolitions of the Chancellery, including the bunker. Because it was near the Berlin Wall, the site was undeveloped and neglected until 1988–89. During extensive construction of residential housing and other buildings on the site, work crews uncovered several underground sections of the old bunker complex; for the most part these were destroyed. Other parts of the Chancellery underground complex were uncovered, but these were ignored, filled in, or resealed. Government authorities wanted to destroy the last vestiges of these Nazi landmarks. The construction of the buildings in the area around the Führerbunker was a strategy for ensuring the surroundings remained anonymous and unremarkable. The emergency exit point for the Führerbunker (which had been in the Chancellery gardens) was occupied by a car park. On 8 June 2006, during the lead up to the 2006 FIFA World Cup, an information board was installed to mark the location of the Führerbunker. The board, including a schematic diagram of the bunker, can be found at the corner of In den Ministergärten and Gertrud Kolmar Straße, two small streets about three minutes' walk from Potsdamer Platz. Rochus Misch, one of the last people living who was in the bunker at the time of Hitler's suicide, attended the ceremony.