Кіріспе
Тамақтың артқы бөлігінің қабынуы
Көптеген жағдайларда вирустық инфекция себеп болады. Осындай симптомдарды тудыруы мүмкін басқа жағдайларға эпиглоттит, тиреоидит, ретрофарингеальді абсцесс және кейде жүрек аурулары жатады. Ауырсынуды басу үшін ибупрофен сияқты қабынуға қарсы емес дәрілерді қолдануға болады. Адамдардың шамамен 7,5 пайызы кез келген 3 айлық мерзімде тамағы ауырады. Жылына екі-үш рет ауыру жиі кездеседі. 2007 жылы АҚШ-та 15 миллион адам дәрігерге қаралыпты. Фарингит – тамақ ауруының ең көп кездесетін себебі. Бұл сөз грек тілінде "жұтқыншақ" деген мағынаны білдіретін "фаринкс" және "қабыну" деген мағынаны білдіретін "-ит" жұрнағынан құралған.
Жіктеу
Фарингит – жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясынан туындайтын қабыну түрі. Ол жедел немесе созылмалы болып жіктеледі. Жедел фарингит қоздырғыш факторына және зардап шеккен адамның иммундық қабілетіне қарай катаральды, гнойлы немесе ойық жаралы болуы мүмкін. Созылмалы фарингит катаральды, гипертрофиялық немесе атрофиялық түрінде кездеседі. Тонзиллит – фарингиттің бір түрі. Егер қабыну миндаль бездерін және жұтқыншақтың басқа бөліктерін қамтыса, онда ол фаринготонзиллит немесе тонзилофарингит деп аталады. Тағы бір жіктеме – назофарингит (суық тию). Діни қызметкердің тамағы ауруы немесе діни қызметкердің кеуде ауруы – бұл бұрын көпшілік алдында сөйлеу кезінде дауыстың шамадан тыс қолданылуымен байланысты созылмалы фарингит үшін қолданылған ескі термин. Оны кейде дисфония клирикорум немесе созылмалы фолликулит деп те атаған.
Себеп
Көптеген жағдайлар жұқпалы организмнің жұқтырған адаммен жақын байланыс арқылы жұғу нәтижесінде туындайды.
Бактериялық
Адамның жұтқыншағын түрлі бактериялар жұқтыруы мүмкін. Ең көп кездесетіні – А тобы стрептококк (Streptococcus pyogenes), бірақ басқаларына Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Bordetella pertussis, Bacillus anthracis, Corynebacterium diphtheriae, Neisseria gonorrhoeae, Chlamydophila pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae және Fusobacterium necrophorum кіреді.
Стрептококкпен жүретін фарингит
Стрептококк фарингиті немесе тамақ қабынуы А тобындағы бета-гемолитикалық стрептококк (ГАС) бактериясынан туындайды. Бұл фарингит жағдайларының ең көп кездесетін бактериялық себебі (15–30%).
Fusobacterium necrophorum (жаңбырлы көмірсу)
Fusobacterium necrophorum - ауыз-жұтқыншақ флорасының қалыпты тұрғыны, бірақ кейде тонзиллит маңындағы абсцесс тудыруы мүмкін. Емделмеген 400 жағдайдың біреуінде Лемиер синдромы дамиды.
Дифтерия
Дифтерия – Corynebacterium diphtheriae бактериясынан туындайтын, жоғарғы тыныс жолдарының өмірге қауіпті инфекциясы. Балаларға вакцина салу бағдарламаларының енгізілуіне байланысты дамыған елдерде бұл ауру көбінесе жойылған, бірақ үшінші дүние елдерінде және Шығыс Еуропаның кейбір аймақтарында әлі де кездеседі. Аурудың бастапқы сатыларында антибиотиктер тиімді, бірақ көгалғаннан кейін жазылу әдетте баяу болады.
Басқалар
Тағы бірнеше себептер сирек кездеседі, бірақ қауіпті болуы мүмкін, және оларға парафарингеалдық кеңістіктегі инфекциялар жатады: перитонзиллярлық абсцесс ("квинси абсцессі"), субмандибулярлық кеңістіктегі инфекция (Лудвигтің ангинасы) және эпиглоттит.
Саңырауқұлақ
Фарингиттің кейбір жағдайлары Candida albicans сияқты саңырауқұлақтық инфекциядан туындайды, осының салдарынан ауыз қуысының кандидозы (ауыз қабығы) пайда болады.
Жұқпалы емес
Фарингит механикалық, химиялық немесе жылулық тітіркенуден, мысалы, суық ауадан немесе асқазан сөлінің кері ағысынан да туындауы мүмкін. Кейбір дәрі-дәрмектер, мысалы прамипексол және антипсихотиктер фарингиттің пайда болуына себеп болуы мүмкін.
Менеджмент
Көбінесе емдеу симптомдарды басуға бағытталған. Бактериялық, саңырауқұлақтық және герпес симплекс инфекцияларына қарсы арнайы емдер тиімді.
Дәрі-дәрмектер
Ауырсынуды басатын дәрілер, мысалы, қабынуға қарсы емес препараттар (ҚҚЕП) және ацетаминофен (парацетамол) тамақ ауруымен байланысты ауырсынуды азайтуға көмектеседі. Аспирин ересектерде қолданылуы мүмкін, бірақ Рей синдромының қаупі болғандықтан балаларға ұсынылмайды. Стеридтер (мысалы, дексаметазон) қабынудың қатты түріне көмектесуі мүмкін. Тамақ ауруының себебі бактериялық инфекция болса, антибиотиктер тиімді. Вирустық инфекцияларға антибиотиктердің әсері жоқ. АҚШ-та бактериялық инфекция анықталмас бұрын 25% адамда қолданылады. Ауызға қолданылатын анальгетикалық ерітінділердің белсенді құрамы көбінесе фенол, бірақ сирек жағдайларда бензокаин, цетилпиридиний хлориді және/немесе ментол да болуы мүмкін. Хлорасептик және Сепакол – осындай анальгетиктердің екі мысалы.
Баламалы
Тұзды суды шаю жиі ұсынылады, бірақ осы амалдың пайдалы екенін немесе зиянды екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ.
Эпидемиология
Жүйкелік фарингит - тамақ ауруының ең көп кездесетін себебі және жөтелмен бірге, АҚШ-та жылына 1,9 миллионнан астам адамға диагноз қойылады.