Кіріспе
Ари Микаэль Бэн (1972–2019) – норвегиялық жазушы, драматург және бейнелеу өнерімен айналысқан суретші. Ол ешқандай атаққа ие болған жоқ және неке кезінде жеке азамат болып қала берді. 1996 жылға дейін Микаэль Бьёршоль деп аталған Бэн, 1999 жылы жарық көрген «Trist som faen» («Жындыдай қайғылы») атты әңгімелер жинағымен әдеби жетістікке қол жеткізді. Бұл жинақ норвегиялық газеттерде көптеген жағымды пікірлерге ие болды және оның ең танымал туындысы болып табылады. Марта Луизамен құдаласуы кітапқа деген қызығушылықты арттырды, және 2020 жылға қарай ол жарық көргеннен бері шамамен 100 000 дана сатылды. 2002 жылы Марта Луизаға үйленгеннен кейін, ол төрт роман, екі әңгімелер жинағы, бір пьеса және өз үйлену тойы туралы кітап жазды. Алайда, оның кейінгі туындылары «Trist som faen» сияқты жағымды пікірлер алмады. Ол «Peacock» деп аталатын қытай жинағын жасау сияқты басқа да шығармашылық және көркемдік жобаларға қатысты. 2000-2010 жылдары оның қоғамдық қызметі мен өнері Норвегияда әртүрлі реакцияларға ұшырады, және Бэн көптеген адамдар оны «ақымақ» және әуесқой суретші деп санайтынын мойындады. 2013 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін ол Жан Мишель Баскиядан шабыттанған неоэкспрессионист дәстүрінде суретші ретінде жұмыс істеді. Оның «көп мағыналы» деп сипатталатын туындылары 2017-2018 жылдары халықаралық деңгейде кеңінен көрсетілді. Бьёршоль христиан қауымында крещениеден өтіп, 1979 жылдан бастап Мосс қаласындағы Вальдорф мектебінде оқыды. 1983 жылы оның ата-анасы ажырасып, бұрын бір-бірімен некеде болған достары Ян Пале мен Тоне Бьеркеге үйленді. Тоне Бьерке бірнеше белгілі мәдениет қайраткерлерімен туыс болды; ол танымал ақын Андре Бьеркенің қызы болды, ал оның туыстарының арасында жазушы Йенс Бьернебо (әкесінің туысы), актриса Хенни Моан (анасының анасы) және әнші Оле Паус (анасының жаңа серігі) сияқты тұлғалар бар еді. 2000 жылдары оның ата-анасы Пале мен Бьеркеден ажырасып, 2007 жылы қайтадан үйленді. 1990 жылдары Осло университетінде тарих және дін пәндерін оқып, бакалавр дәрежесін алды. Бэннің бастапқы тегі Бьёршоль болды және ол отбасымен және балалық шағында Микаэль деген атпен таныс болды. 1996 жылы ол анасының әжесінің қыздық атын алғаннан кейін атын Ари Бэн деп өзгертті. Бэн есімінің неміс тіліндегі түбірі бар. Оның екі кіші сіңлісі, Аня Сабрина және Эспен бар, олардың екеуі де Бэн есімін қолданбайды. 2009 жылы Бэннің әкесінің нақты әкесі, Тромсё қаласындағы заңгер Бьярне Николай Бьёршоль оның биологиялық әкесі емес екені жарияланды. Бэннің әкесі биологиялық әкесі Терье Эрлинг Ингебригценмен (1933-2009), Тромсё қаласынан зейнеткерлікке шыққан автомобиль механикімен алғаш рет кездесті, бірақ Ингебригцен Бэн онымен кездеспей тұрып қайтыс болды.
Ari Mikael Behn (; , or ; 30 September 1972 – 25 December 2019) was a Norwegian author, playwright, and visual artist, best known for his marriage to Princess Märtha Louise of Norway from 2002 to 2017. He held no title or special status, and he remained a private citizen during the marriage. Known as Mikael Bjørshol until 1996, Behn achieved modest literary success with his 1999 short story collection Trist som faen ("Sad as hell") which received several favorable reviews in Norwegian newspapers, and which remains his best known work. His engagement to Märtha Louise sparked additional interest in the book, and by 2020 it had sold a total of nearly 100,000 copies since publication. Following his 2002 marriage to Märtha Louise, he wrote four novels, two short story collections, one play and a book about his wedding, although his later work received less favorable reviews than Trist som faen. He took part in other creative and artistic endeavours such as the design of a china set named "Peacock". In the 2000s and 2010s his public activity and art were met with mixed reactions in Norway, and Behn acknowledged that many people regarded him as a "fool" and an amateur artist. From 2013 until his death he was active as a visual artist, painting in a neo expressionist tradition inspired by Jean Michel Basquiat. Behn's artwork, described as "highly narrative", was widely exhibited internationally in 2017–18. Bjørshol was baptized and confirmed in The Christian Community and attended the Waldorf School in Moss from 1979. In 1983, his parents divorced and married a couple who had been among their friends, Jan Pahle and Tone Bjerke, who had previously been married to each other. Tone Bjerke had family connections to several prominent cultural figures; she was the daughter of the well known poet André Bjerke, and her extended family included people like writer Jens Bjørneboe (father's cousin), actress Henny Moan (stepmother) and singer Ole Paus (stepmother's new partner). In the 2000s his parents divorced Pahle and Bjerke, and they married each other for the second time in 2007. In the 1990s, he studied history and religion at the University of Oslo, from which he received a bachelor's degree. Behn's original surname was Bjørshol and he was known by family and during his childhood and youth under the given name Mikael. In 1996, he changed his name to Ari Behn when he took his maternal grandmother's maiden name. The name Behn has German origin. He had two younger siblings, Anja Sabrina and Espen, neither of whom use the name Behn. In 2009, it was made public that Behn's de jure paternal grandfather, the Tromsø lawyer Bjarne Nikolai Bjørshol, was not his biological grandfather. Behn's father met his biological father, Terje Erling Ingebrigtsen (1933–2009), a retired car mechanic from Tromsø, for the first time, but Ingebrigtsen died before Behn had a chance to meet him.
Жұмыс
Бэн 1993 жылы Ослода жарияланған «Жаңа шарап» (Den Nye Vinen) атты анархистік суретшілер ұжымының негісқалаушы мүшесі болды, құрамында Бертран Бисиге, Хеннинг Браатхен және Пер Хеймли болды. Бэн 1999 жылы «Қайғылы, жаман сияқты» (Trist som faen) атты алғашқы әңгімелер жинағымен Норвегияда әдеби жетістікке жетті. Оның еңбегі көптеген жақсы пікірлерге ие болды және 100 000-нан астам дана сатылды. Автор ретінде ол алғашқы кітабымен ең танымал, кейін тағы төрт роман жариялады, оларға сын аралас болды. 2002 жылы әйелі, Марта ханшайыммен бірге олардың тойы туралы кітап жазды. Ол сонымен қатар түрлі шығармашылық жобаларға қатысты, мысалы, Magnor Glassverk үшін «Павлин» (Peacock) атты қытай жинағын жасады және киім брендінің моделі болды. Ол теледокументалды фильмдер де түсірді, соның ішінде 2002 жылы Ауғанстан соғысы туралы «Øst for krigen – invitert av Taliban» атты сынды фильмді түсірді. Бэн 2004 жылы «Team Antonsen» және 2006 жылы «Long Flat Balls» комедиялық фильмдерінде ойнады. Ол бірнеше газет пен журналға тілшілік жасады. 2011 жылы NRK телеарнасында досы Пер Хеймлимен бірге жүргізген «Ари мен Пер» (Ari og Per) телешоуы жүлдеге ие болды. Шоудың бір бөлімінің танымалдығының бір себебі, Бэн мен Хеймлидің Ängsbacka фестивалінде камера алдында шынайы және осал болуға дайындығы болды. Бэн мен Хеймли 2013 жылы TVNorge телеарнасында «Ари мен Пер әлемдік мәселелерді шешеді» (Ari and Per Solve World Problems) бағдарламасында бірге пайда болды. Бэн драматург болды, оның алғашқы пьесасы «Тренировка сағаты» (Treningstimen) 2011 жылы дебют жасады. Пьесаның премьерасында көрермендер тұрғызып шапалақтағандығы хабарланды, бірақ жалпы сын аралас болды. Бэн өзінің туындыларын халықаралық деңгейде көрсетті, мысалы, 2018 жылы Лос-Анджелестегі Gabba Gallery-нің «Шекарасыз: Скандинавия» (Borderless: Scandinavia) көрмесінде. Бэн скандинавиялық суретшілер Микаэль Персбрандт пен Эспен Эйборгпен жұптасып жұмыс істеді, ал трионың туындылары 2017 жылдан бері 60-тан астам халықаралық галереяда көрсетілді. Бэн 2018 жылы «Inferno» атты кітап жариялады, онда ажырасудың салдары мен психикалық денсаулықпен күресі туралы айтылған.
Неке және отбасы
2002 жылы 24 мамырда Бен Норвегия королі Харальд V-нің үлкен баласы, принцесса Марта Луизаға үйленді. Марта Луиза өзін аянды деп сипаттайды және ол Astarte Education / Soulspring деп аталатын баламалы терапия орталығын басқарды, ол Норвегияда "періште мектебі" (engleskolen) деп белгілі болды, онда періштелермен және қайтыс болғандармен байланыс жасау бойынша оқыту жүргізілді. Бен неке кезінде жеке азамат болып қалып, ешқандай атаққа, патшалық мәртебеге немесе ерекше құқықтарға ие болған жоқ; 1814 жылдан бері Норвегияда ақсүйектер мен қарапайым халық жоқ, барлығы азаматтар ғана. Олардың үш қызы болды, олардың барлығы да жеке азаматтар: Мод Анжелика Бен (2003 жылы туған), Лия Исадора Бен (2005 жылы туған) және Эмма Таллула Бен (2008 жылы туған). Отбасы біраз уақыт Солтүстік Лондонның Ислингтон ауданында, Нью-Йоркте, содан кейін Ослодан тыс, Ломмедален аңғарында тұрды. 2016 жылдың 5 тамызында Корольдік сарай ханшайым Марта Луиза мен Беннің ажырасу процесін бастағанын және үш қызының күтімін бөлісіп алуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Олар 2017 жылы ажырасты. Өлген кезде Бен адвокат Эбба Рисст Хейлманмен қарым-қатынаста болған.
Қабылдау және баспасөз
ХХ ғасырдың басында Бэн және оның кейбір достары, олардың ішінде фотограф Пер Хеймли өздерін «Жаңа шарап» деп жариялады. Ол сыншылармен және суретшілермен «қатаң дау-жанжалдар» үшін танымал болды және жиі бұқаралық ақпарат құралдарында мазаққа ұшырады. 2001 жылы ол сыншы Кьетил Ролнеске пістолет немесе қылышпен жекпе-жекке шығуға шақырды. Кейінгі жылдары Бэн осы кезеңдегі көптеген сыншыларымен татуласты, ал 2010 жылдардың соңында бейнелеу суретшісі ретінде белсенді болғаннан кейін, көпшіліктің пікірі азырақ сынға ұшырады. Соңғы романы «Инферно» да Бэн Норвегиядағы беделін былай түсіндірді: «Мен сонымен қатар үстел ыдыстарын және шарап шыныларын да жасаймын, бұқаралық ақпарат құралдарындағы қоғамдық тұлға ретіндегі өзімнің орнымды әжуалаймын. Ең жаман жағдайда мен клоунмын. Ең жақсы жағдайда – дебатшы және қоғам қайраткері. Көптеген адамдар мені ақымақ санайды». Өнер тарихшысы Øivind Lorentz Storm Bjerke Бэнды «кейде өнерге қол соғуға шешім қабылдаған қуанышты әуесқой ретінде бейнелейді, бірақ бұл дұрыс емес [ ] ол формальды білімі жоқ, бірақ әртүрлі өнер салаларында жұмыс істейтін бейнелеуші суретшілер тобының мүшесі». 2006 жылдың күзінде Бэн Норвегияның Еңбек партиясына дауыс бергенін жариялағанда норвеж газеттерінде басты жаңалық болды. Оның бұрынғы Мәдениет министрі және Еңбек партиясының жетекшісі Тронд Гискемен достығы газеттер мен саясаткерлердің сынына ұшырады. 2009 жылдың қаңтар айында Бэн бұрынғы сарай қызметкері Карл Эрик Гримстадқа қарсы «жеке кек алу» наурызын бастағаннан кейін норвеж баспасөзінде кеңінен жарияланды, оны Бэн мен оның отбасы туралы сенбестен айтылған әңгімелерді таратуда айыптады. Өлгеннен кейін Бэн жеке қасиеттері үшін жоғары бағаланды және қамқор, жарқын тұлға ретінде сипатталды. 2017 жылдың желтоқсанында Бэн актер Кевин Спейсидің 2007 жылы Нобель сыйлығының концертінен кейін түнгі клубта оның жыныс мүшелерін ұстағанын айтты; алайда ол оқиғадан қорланбағанын және кеште «қызықты уақыт өткізгенін» айтты; Бэн «Skavlan» ток-шоуында: «Мен мұны жыныстық қорлау ретінде қабылдамадым [ ] мен үшін бұл мақтау болды». Оның өлімінен кейін американдық БАҚ оны «Спейсиді айыптаған» ретінде көрсетті, бірақ ол Спейсиді қандай да бір құқықбұзушылық жасады деп айыптамады немесе Спейсиге қарсы сот ісіне қатыспады, ал оқиғаға байланысты қастандық теориялары интернетте тарады; Бэн ажырасу кезіндегі қиын кезеңде оны ұстанған деректі фильмдер сериясының тақырыбы болды. «Ари және жарты патшалық» («Ari and the Half Kingdom») деп аталатын үш бөлімдік серия TV3 арнасы үшін түсірілді. Серияның шығарылуына дейін Бэн және оның отбасы мүшелері соңғы мазмұнды қолдамайтындарын және мақұлдауын бермейтіндерін мәлімдеді. TV3 2018 жылы Бэннің, оның отбасының және оның заңды өкілдерінің наразылығына қарамастан, деректі фильмдерді эфирге шығарды. Бэн қайтыс болғаннан кейін TV3 оның жерлеуінен бір күн бұрын серияға қол жеткізуді тоқтатты. Оның отбасы мәлімдемесінде Бэннің өз-өзіне қол жұмсағаны айтылды. Ол алкоголизммен және психикалық денсаулық проблемаларымен күресті. 2009 жылғы сұхбатында ол созылмалы депрессия мен жалғыздыққа ұшырағанын айтқан. Норвегия корольдік отбасының оның өлімі туралы жылдам және ашық мәлімдемесі ерекше ашықтық пен туралық деп есептелді; Король Харальд V, Королева Соня және оның бұрынғы әйелінің отбасының басқа мүшелері, сондай-ақ оның өзінің отбасы оның өліміне байланысты қайғыларын білдірді. Оның жерлеу рәсімі 2020 жылдың 3 қаңтарында Осло соборында өтті. Оның мәңгілік бейіті – Құтқарушы зираты.
Behn was the subject of a documentary series that followed him during a difficult period around the time of his divorce. The three episode series, titled Ari Behn og halve kongeriket ("Ari and the Half Kingdom"), was produced for TV3. Prior to the release of the series, Behn and members of his family made clear that they did not support the final content and withheld their approval. TV3 aired the docuseries in 2018 despite the objections of Behn, his family, and his legal representatives. After Behn's death, TV3 withdrew web access to the series on the day preceding his funeral. A statement from his family said Behn had died by suicide. He had struggled with alcoholism and mental health problems. In a 2009 interview he said he was chronically depressed and lonely. The swift public announcement by the Norwegian royal family following his death was noted as unusually open and forthright; King Harald V, Queen Sonja, and other members of his former wife's family as well as his own family expressed their sorrow at his death in statements released to the public. His funeral was held at Oslo Cathedral on 3 January 2020. His resting place is the Cemetery of Our Saviour.