Вуосаари: Хельсинкидің табиғаты мен тарихы

Кіріспе

Финляндияның Ұймаа аймағындағы Шығыс Хельсинки ауданы – фильм.

Вуосаари (Нордсё) – Финляндияның Хельсинки қаласындағы аудан. Ол Шығыс Хельсинкиде, теңіз жағасында орналасқан және аумағы бойынша қаладағы ең үлкен аудан болып табылады. Сонымен қатар, Вуосаари және Растила метро станциялары қалада орналасқан.

Вуосаари – Хельсинкидегі ең қарқынды дамитын аймақтардың бірі. Тұрғындар саны 1990 жылдардың басынан бері тез өсіп келеді және жаңа тұрғын үйлер салынуымен жалғасуда. Басқа нәрселермен қатар, Вуосаари табиғатымен және үлкен, салыстырмалы түрде табиғи жағдайда сақталған демалыс жағажайларымен танымал. Олардың бірі – Вуосааридің оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан танымал Ұлттық саябақ – Уутела. Жаңа тұрғын үй аймақтарын жоспарлау сынға ұшырады, себебі көптеген адамдар Вуосааридің табиғатқа жақындығын сақтауды жөн көреді. Вуосаари – Хельсинкидегі жаңа ірі теңіз портының орналасқан жері, Вуосаари порты. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, Вуосаари тұрғындарының 7,7%-ы шетел азаматы, ал 11,6%-ы Финляндиядан тыс жерде туған. Бұл ауданды фин халық фольклорында көпмәдениетті аймақ ретінде танымал етті, тіпті астаналық аймақтың басқа көптеген жерлерінде бұл көрсеткіш жоғарырақ болса да. Хельсинки қаласының энергетикалық компаниясы Helsingin Energia-ға қарасты екі табиғи газ электр станциясы Вуосаариде орналасқан.

Этимология

Бұл аймақтың бастапқы швед тіліндегі атауы Норсө болды, оны "жіп арал" деп аударуға болады. Атаудың құрамындағы "нор" (жағдайы бойынша "норс") сөзінің түпкі мағынасы – жіп, бірақ бұл контексте ол географиялық термин, яғни ұзын және тар су жолы. Вуосаари 16 ғасырға дейін арал болған, оны материктен осындай ұзын және тар бұғаз бөліп тұрған. Бұғаздың ортаңғы бөлігі тым жай болғандықтан, тектоникалық көтерілу оны құрлыққа айналдырып, Вуосаариді жарты аралға айналдырды. Қазіргі Вартиокиланлахти және Порваринлахти шығанақтары осы ежелгі бұғаздың қалдықтары. Уақыт өте келе, аймақтың атауы да Норсөден Нордсjöге өзгерді, бұл солтүстік теңізіне сілтеме жасағандай. 20 ғасырдың басындағы карталарда бұл аймақ кейде фин тілінде Похьойсенмеренмаа ("Солтүстік теңіз жері") деп белгіленетін. 1957 жылы фин атауы Вуосаари деп бекітілді, ол аймақтың швед атауының бастапқы мағынасын көрсетеді.

Тарих

Вуосаари темір дәуірінен бері үздіксіз қоныстанған. Тарихи тұрғыда, Тавасттар бұл аймақты балық аулау үшін пайдаланған, бірақ тұрақты түрде қоныстанбаған. Аймақ тұрғындары туралы жазбаша алғашқы мәлімет 14 ғасырда Швецияның IV Магнусына қатысты құжатта кездеседі. Орта ғасырларда Финляндияны шведтер отарлаған кезде Вуосаариге шведтер тікелей Швециядан немесе Лянсисалми арқылы көшіп келген. 16 ғасырға қарай Вуосаари қайтадан материкке қосылып, бұрынғы аралда Nordsjö және Rastböle атты екі Рустхолл сарайы, сондай-ақ аймақтағы көптеген шаруашылықтар, бірнеше кішкентай ауылдар мен әскери кеме жасау шеберханасы құрылды. Суоменлинна офицерлері жарым аралда үйлер салды. Бұл үдеріс 19 ғасырда Хельсинки мен Вуосаари арасында тұрақты кеме қатынасы орнатылғаннан кейін күшейді. Вуосаариде виллалар 1880 жылдары кеме қатынасы басталғаннан бастап көбейді. Каллахденниеми және Рамсинниеми аймақтары 20 ғасырдың басында алғашқы виллаларын алды. Вуосаари 1930 жылдарға дейін швед тілінде сөйлейтін ауыл шаруашылығы аймағы болды, содан кейін Saseka компаниясы қазіргі Каллахти тұрғын ауданының жанында өнеркәсіптік өндіріс бастады. Saseka компаниясы Kahi кальций силикат кірпіштерін және Siporex жеңіл бетонын өндірді. Бұл материалдарды өндіру 1978 жылы Вуосаариде тоқтатылып, өндіріс Икаалиненге көшірілді. Әскери тарих тұрғысынан қызығушылық тудыратыны, 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ресейліктер Вуосаариде бекіністер салған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вуосаари Хельсинкиге түсетін бомбаларды аудару үшін тұзақ ретінде пайдаланылды. Бұл үшін от жағылып, аралдағы қару-жарақтарды жинақтады. Хельсинкидегі бомбалау үш түнге созылды, нәтижесінде бомбалардың тек 4 пайызы ғана Хельсинкидегі нысанаға тиді. Ауылдық муниципалитет келісімге келді, себебі қала мен ауылдық муниципалитеттің бірлескен кеңесі ауылдық муниципалитет тез өсіп келе жатқан халыққа қажетті инфрақұрылымды салуға шамасы келмейді деп санайтын. 1966 жылдың шілде айында Вуосаари көпірі салынды, бұл Вуосаариден қала орталығына дейінгі сапар уақытын қысқартты. 1960 жылдардың ортасынан 1980 жылдардың соңына дейін Вуосааридің солтүстік бөлігіндегі Вуосааренхуиппуда қоқыс жиналатын орын болды. 1970 жылдары қазіргі Вуосаари портының орнында Валмет док салынды, ол 1987 жылға дейін Вуосаариде жұмыс істеді. Растила кемпингі 1971 жылы ашылды. 2008 жылы Вуосаари порты пайдалануға берілгеннен кейін Хельсинкидегі жүк портының қызметі Вуосаариге көшірілді. Вуосааридің батысындағы Вартиокиланлахти шығанағы және солтүстіктегі Порваринлахти шығанағы – тектоникалық көтерілу салдарынан құрғап қалған ежелгі бұғаздың қалдықтары. Вуосааридің оңтүстік бөлігінде Фин шығанағына қарай үш түбек созылады: Рамсинниеми және Каллахденниемидің сопақ түбектері, сондай-ақ кеңірек және дөңгелек Уутела. Бұлардың ішінде Каллахденниеми – 12 мың жыл бұрын мұздықтардың еруінен пайда болған, қарағайлы орманмен жабылған эскер. Ол теңіз астында құмды жағалаулар мен құмды түбі ретінде жалғасады, ал оның ең биік теңіз асты бөлігі Сантинен және Изо Лейкосари сияқты аралдарды құрайды. Каллахденхаржу – табиғатты қорғау аймағы. Мери Растиланың батыс бөлігінде көптеген орман түрлері мен ежелгі жағажай тастарынан құралған ежелгі шел жағажайдан тұратын орман аймағы бар. Уутела аймағында орманның көптеген түрлері, жартасты жағажайлар, дәстүрлі биотоптар және Сярккениеми табиғатты қорғау аймағы бар. Каллахденниемиден басқа Растила және Ауринколахти аймақтарында да құмды жағажайлар бар. 65 метр биіктігі бар Вуосааренхуиппу төбесі құрғатылған жерлерден жасалған және Ниинисааридегі ескі қоқыс тастайтын жердің орнында орналасқан. Онда сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың көптеген түрлері кездеседі. Бұл көрсеткіш Хельсинкидегіден жоғары (2018 жылдың 31 желтоқсанында 15,7%). Вуосаари тұрғындарының шамамен төрттен бірі шетелдік (Каллахти және Мери Растила аудандарында – 40%-ға жуық), бұл көрсеткіш Хельсинкидегіден де жоғары. Вуосаари тұрғындарының 17,9%-ы 16 жасқа дейінгі балалар, ал 18,5%-ы 65 жастан асқан адамдарды құрайды (2018 жылдың 31 желтоқсаны). Вуосааридегі пәтерлердің шамамен 45,9%-ы жалға берілетін пәтерлер, бұл көрсеткіш Хельсинкидегіден сәл төмен (2018 жылдың 31 желтоқсанында 47,1%). Халық санымен салыстырғанда, Вуосаариде жұмыс орындары өте аз, 6500-ден сәл ғана артық (2017 жылдың 31 желтоқсаны), ал Ауринколахтидегі орташа табыс Вуосааридің қалған бөлігінен жоғары, Тоеоле және Лауттасаридегі табысқа шамалас. Вуосаари ауданы Финляндия Евангелиялық лютеран шіркеуінің дербес қауымдастығын құрайды. 2019 жылы Вуосаари тұрғындарының 46,4%-ы осы қауымдастыққа мүше болды. Финляндия Православ шіркеуінің Хельсинкидегі қауымдастығы Вуосаариде де белсенді жұмыс істейді.

Vuosaari has been populated continuously since the Iron Age. In prehistoric times it was used as a fishing area by the Tavastians, but they did not live permantently in the area. The first written record of the inhabitants of the area comes from a document dating back to Magnus IV of Sweden in the 14th century. During the Swedish colonisation of Finland in the Middle Ages Vuosaari received Swedish inhabitants either directly from Sweden or through Länsisalmi. By the 16th century, Vuosaari had regained its connection to the mainland and the former island had two Rustholl mansions, Nordsjö and Rastböle respectively, formed from the numerous farmsteads in the area, several small villages and a military shipyard. Officers from Suomenlinna built houses on the peninsulas. This process was further amplified after a regular steam boat connection between Helsinki and Vuosaari was established in the 19th century. Villa inhabitation in Vuosaari increased in the 1880s when steamship traffic to the area started. The areas of Kallahdenniemi and Ramsinniemi got their first villas in the early 20th century. Vuosaari was a Swedish speaking agricultural area up to the 1930s, when the company Saseka started industrial production near the current residential area of Kallahti. Saseka produced Kahi calcium silicate bricks and Siporex light concrete. Production of these materials in Vuosaari ended in 1978 when the production moved to Ikaalinen. Of military historical interest is that Russians built fortifications in Vuosaari during the First World War in 1917. During the Second World War, Vuosaari was used as a decoy Helsinki to divert the bombs away from the city. This was done by lighting bonfires and concentrating anti aircraft guns on the island. The bombing of Helsinki lasted three nights, and in the end, only four percent of the bombs had actually hit their intended target in Helsinki. The rural municipality agreed to the transfer, as the joint board of the city and the rural municipality thought the rural municipality could not afford the construction of the infrastructure needed by the rapidly growing inhabitation. The Vuosaari bridge was built in July 1966, decreasing the travel time from Vuosaari to the city centre. There was a dumping ground at Vuosaarenhuippu in the northern part of Vuosaari from the middle 1960s to the late 1980s. A Valmet dock was built in the place of the current Vuosaari harbour in the 1970s, which was active in Vuosaari until 1987. The Rastila camping site was opened in 1971. The cargo harbour activity in Helsinki moved from the city centre in Vuosaari when the Vuosaari Harbour was taken into use in 2008. The Vartiokylänlahti bay to the west of Vuosaari and the Porvarinlahti bay to the north are remnants of an ancient strait which has dried up because of tectonic uplift. There are three peninsulas reaching out to the Gulf of Finland in the southern part of Vuosaari: the oblong peninsulas of Ramsinniemi and Kallahdenniemi and the wider and rounder Uutela. Of these, Kallahdenniemi is an esker populated with pine forest, formed about 12 thousand years ago by melting waters from flowing glaciers. It continues underneath the sea as sandbanks and a sandy bottom, and its highest undersea parts form islands such as Santinen and Iso Leikosaari. Kallahdenharju is a nature preservation area, In the western part of Meri Rastila is a forest area consisting of many forest types and an ancient shingle beach formed of ancient beach rocks. The Uutela area has many kinds of forests, beach cliffs, traditional biotopes and the Särkkäniemi nature preservation area. As well as Kallahdenniemi, the areas of Rastila and Aurinkolahti also have sandy beaches. The 65 metre high hill Vuosaarenhuippu has formed from reclaimed land and is located in Niinisaari in the place of an old dumping ground. It includes many rare plant and animal species. which is clearly higher than that of Helsinki in average (15.7% on 31 December 2018). About a quarter of the inhabitants in Vuosaari come from a foreign background (almost 40% in the Kallahti and Meri Rastila areas),
which is also clearly higher than that in Helsinki in average. 17.9% of the inhabitants in Vuosaari were under 16 years old and 18.5% were over 65 years old (31 December 2018). About 45.9% of the apartments in Vuosaari are rental apartments, which is slightly lower than that in Helsinki in average (47.1% on 31 December 2018). In comparison to the population, Vuosaari has quite few jobs, only slightly more than 6500 (31 December 2017), whereas the average income in Aurinkolahti is higher than that in the rest of Vuosaari, comparable to that in Töölö and Lauttasaari. The district of Vuosaari forms its own congregation in the Evangelical Lutheran Church of Finland. In 2019 46.4% of the inhabitants in Vuosaari belonged to the congregation. The Orthodox Church of Finland has a congregation in Helsinki, which is also active in Vuosaari.

Ғимараттар

Кески Вуосаари негізінен 1960 жылдары салынған көппәтерлі үйлерден тұрады. Оның оңтүстік бөлігінде сегіз қабатты көппәтерлі ғимараттар көп, бірақ қалған ғимараттардың көбі ең көп дегенде бес қабатты. 1980 жылы ашылған, Пиркко мен Арви Илоненнің жобалауымен салынған Вуосаари шіркеуі Кески Вуосаариде орналасқан. Вуосааридің қазіргі орталығы Кески Вуосааридің оңтүстік жиегінде орналасқан, алайда ол тек 1990 және 2000 жылдары салынды. Бүгінде ол Вуосааридегі ең маңызды қызмет көрсету орталығы болып табылады, мұнда Мосайиккитори алаңы, Колумбус сауда орталығы, Вуотало мәдени орталығы және Вуосаари метро станциясы орналасқан. 2006 жылы салынған, 26 қабаттан және 92 метр биіктіктен тұратын Cirrus пәтер ғимараты сауда орталығының жанында орналасқан. Вуосаари көпіріне жақын орналасқан Растила ауданы негізінен жеке тұрғын үйлерден тұрады және Растила сарайының бас ғимаратының маңындағы Растила кемпингін қамтиды. Растила метро станциясының жанында көптеген пәтерлер бар, олардың кейбіреулері жоғары. Вуоти көшесінің оңтүстігінде орналасқан Мери Растила және Каллахти аудандары 1990 жылдары салынған тығыз құрылған пәтерлі қалашықтар. Бұл аудандардағы ғимараттар түссіз және төмен, бұл кеңдік сезімін тудырады. Мери Растиланың оңтүстік бөлігінде орналасқан қазіргі заманғы, тығыз құрылған және табиғатқа бейім Рамсинранта тұрғын үй ауданы бар. Мустанкивенпуйсто паркі Каллахтидің орталығы болып табылады, ал солтүстік жағындағы ғимараттардың қасбеттері қисық. Каллахти мен Ауринколахтидің көппәтерлі үйлер аймақтары теңіз жағалауына жақын орналасқан. Жағалау бойында жаяу жүргіншілерге арналған жол және бірнеше қайық порты бар. Ауринколахти – 2000 жылдары салынған көппәтерлі үйлермен және нақты жоспарлаумен жаңа аудан. Аймақтың ортасында үш кішкентай саябақ және көппәтерлі үйлер арасында жеке тұрғын үйлер бар. Paulig зауыты 2009 жылы Вуосаари портына көшкенге дейін осы ауданда орналасқан. Ескі зауыт ғимараты 2012 жылы бұзылып, оның орнына жаңа тұрғын үйлер салынды. Ауринколахтидің алдында ұзын құмды жағажай бар. Аймақ кемежаймен аяқталады, оның соңында екі сарқырамасы бар Уутеланканава каналы бар. Каналдың солтүстік жағында амфитеатр сияқты жарты шар пішіндес үй орналасқан. Вуосааридің төңірегінде көптеген ескі виллалар бар, олардың көпшілігі қорғауға алынған. Көптеген виллалар теңіз жағалауында және Уутела, Каллахденниеми және Рамсинниемидің табиғатқа бейім аудандарында орналасқан.

Keski Vuosaari mainly consists of apartment buildings built in the 1960s. Its southern part has many eight story high apartment buildings, but otherwise the buildings have five stories at the most. The Vuosaari church designed by Pirkko and Arvi Ilonen and inaugurated in 1980 is located in Keski Vuosaari. The current centre of Vuosaari is located on the southern edge of Keski Vuosaari, however it was only built in the 1990s and 2000s. Nowadays it is the most important service centre in Vuosaari, hosting the Mosaiikkitori square, the Columbus shopping centre, the Vuotalo cultural centre and the Vuosaari metro station. The 26 story high and 92 metres tall Cirrus apartment building built in 2006 is located near the shopping centre. The area of Rastila located next to the Vuosaari bridge mostly consists of detached houses, and includes the Rastila camping ground around the main building of the Rastila manor. There are many apartment buildings near the Rastila metro station, of which some are quite high. The areas of Meri Rastila and Kallahti to the south of the Vuotie street are tightly built apartment suburbs built in the 1990s. The buildings in these areas are muted in colour and quite low, which evokes a feeling of openness. The modern, tightly built and nature friendly housing area of Ramsinranta is located in the southern part of Meri Rastila. The Mustankivenpuisto park is the centre of Kallahti, and the facades of the buildings in its northern end are curved. The apartment building areas of Kallahti and Aurinkolahti almost reach to the sea shore. A pedestrian avenue running along the coastline and several boat harbours are located in front of the areas. Aurinkolahti is a newer area, with apartment buildings built in the 2000s and a clear zoning plan. There are three small parks in the middle of the area and detached houses inside apartment building blocks. The Paulig factory used to be located in the area until it moved to the Vuosaari harbour in 2009. The old factory building was dismantled in 2012 and new apartment buildings were built in its place. There is a long sandy beach in front of Aurinkolahti. The area ends in a boat harbour, with the Uutelankanava canal with two waterfalls entering inland from its end. There is a hemispherical amphitheatre like house at the northern end of the canal. There are many old villas all around Vuosaari, of which many are protected. Most of the villas are located near the sea shore and in the nature friendly areas of Uutela, Kallahdenniemi and Ramsinniemi.

Қызметтер

Vuosaari метро станциясы мен Mosaiikkitori алаңының маңында орналасқан Vuosaari сауда орталығы негізінен 1996 жылы салынған Columbus сауда орталығынан құралған. Метро станциясының солтүстігінде, Vuosaari қаласының орталығында Vuosaari кітапханасын және бассейнмен бірге Vuosaari спорт залын қамтитын Vuotalo мәдени орталығы орналасқан. Vuosaari денсаулық сақтау және әлеуметтік орталығы метро станциясының оңтүстігінде орналасқан. Сонымен қатар, Meri Rastila және солтүстік Keski Vuosaari аудандарында шағын сауда орталықтары бар.

Білім

Вуосаариде фин тілінде сөйлейтін төрт бастауыш мектеп бар, олардың барлығында кіші және аға сыныптар бар: Пуистополку мектебінің Кескі Вуосаариде және Каллахтиде екі ғимараты бар, Мерилаhti мектебінің Мери Растилада және Каллахтиде екі ғимараты бар, Вуониитти мектебінің солтүстік Кескі Вуосаариде үш ғимараты бар және Ауринкколахти мектебінің Ауринкколахтиде үш ғимараты бар. Вуосаариде швед тілінде сөйлейтін Nordsjö lågstadieskola деп аталатын кіші бастауыш мектеп те бар; ең жақын швед тілінде сөйлейтін жоғары бастауыш мектеп – Вартиокиладағы Ботби Grundskola. Вуосаари гимназиясы Вуосаари қаласының орталығында орналасқан.

Жол қозғалысы

Vuotie көшесі, көбінесе тас жол сияқты салынған, Вуосааридегі ең маңызды автомобиль қозғалысы болып табылады, ол Вуосаари көпірі арқылы ауданды І сақина және Itäväylä жолымен байланыстырады. Басқа маңызды байланыстар – Kallahdentie Itäväylä-ға және Vuosaaren satamatie Ring III-ге дейін созылады. Хельсинки метрополитені 1998 жылы Вуосаариге дейін кеңейтілді. Вуосаариде екі метро станциясы бар. Вуосаари метро станциясы Вуосааридің ортасында, Columbus сауда орталығының жанында орналасқан және Keski Vuosaari, Kallahti және Aurinkolahti аудандарына қызмет көрсетеді. Растила метро станциясы Растила және Meri Rastila аудандарына қызмет етеді. 560 номерлі басты автобус маршруты Вуосаари арқылы өтеді және Контула, Малми және Палохейна арқылы көршілес Ванта қаласындағы Мюрмякиге дейін жалғасады. 2012 жылы Вуосаариден қала орталығына круиздік кемелер қатынай бастады. Жазғы маусымда MS Okeanos круиздік кемесі күніне екі рет Hiekkalaiturintie көшесінің соңындағы пирсіден Хаканиемиге қатынайды. Кеме Satamasaari, Iiluoto, Vartiosaari, Laajasalo және Herttoniemi арқылы Хаканиеменрантаға дейін жүреді. Кемені Suomen Saaristokuljetus компаниясы басқарады.

Вуосари порты

Вуосаари порты – Нинисаари ауданындағы Вуосаари қаласының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан жүк кемелері порты. Ол 2008 жылдың қараша айының соңында құрылысын аяқтады. Тек жүк тасымалдайтын кемелер ғана емес, сонымен қатар Германияның Травемүнд және Росток қалаларына қатынайтын Finnlines компаниясының жолаушылар-жүк кемелері, Эстонияның Таллин қаласына қатынайтын Tallink компаниясының MS Sea Wind және Eckerö Line компаниясының MS Finbo Cargo кемелері де осы портты пайдаланады, олар жүкпен қатар жолаушыларды да тасымалдайды. Порттың жалпы ауданы 240 гектарды құрайды, бұл Вуосааридің жалпы аумағының шамамен 15 пайызына тең. Вуосаари порты III сақинасымен және астана аймағынан тысқары қарай бағытталған тас жолдармен, Vuosaaren Satamatie көшесі арқылы байланысады, көбінесе бұл көше туннель арқылы өтеді. Жүк пойыздары Финляндияның Басты Желісінен 19 шақырымдық Вуосаари порттық табаны арқылы портқа дейін жете алады, оның 13 шақырымынан астамы туннель арқылы өтеді.

Жаттығу қызметі

Вуасари қаласының орталығында орналасқан Вуасари спорт залы – дене шынықтырумен айналысу үшін танымал орын. Жаңарту жұмыстары аяқталғаннан кейін жылына 750 мыңнан астам адам келеді деп күтілуде. Vuosaari жаттығу паркі орталықтың батысында, Nordsjön kartano жанында орналасқан, онда скейтборд паркі, үш футбол алаңы және жаттығу пункты бар. Аимо Мэйкин Арена мұз хоккей залы жаттығу паркінің жанында орналасқан. Хельсинкидегі жалғыз пейнтбол орманы – Arena Harbour, Вуосари портында орналасқан. Хельсинкидегі 18 лункалы екі толық өлшемді гольф алаңының бірі Вуосаарда орналасқан.

Спорттық клубтар

Вуасаардағы спорт өмірі Вуасаар Викингтері спорт клубының айналасында шоғырланған. Футбол клубы ФК Викингт 2007 жылы Вейккауслиигаға көтерілді. 2008 жылы ол Ykkönen лигасына түсіп қалды. ФК Викингт өз үй ойындарын Вуасаари спорт алаңында өткізеді, ол халық арасында Heteniityntie көшесінің соңында орналасқандығы мен пішініне байланысты "Хеттари" немесе "Монту" ("шұңқыр") деп аталады. ФК Викингт 40 командада 750-ге жуық ойыншысы бар белсенді жасөспірімдер спорт клубына ие. Вуасаардағы тағы бір танымал спорт түрі – флорбол, осы спорттың негізгі командасы – SSV Хельсинки (дегенмен ол өз үй ойындарын Пасилада өткізеді).