Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиядағы қала Удине (/US/'/uː//d//iː//n//eɪ/ OOdeenay, ˈuːdine; ; Utinum; ) – Италияның солтүстік-шығысындағы қала және коммуна (муниципалитет), Фриули Венеция Джулия аймағының ортасында, Адриатика теңізі мен Карник Альптарының арасында орналасқан. Бұл Удине аймақтық децентрализациялық ұйымның астанасы болып табылады. 2012 жылы халық саны 100 514 адамды, ал қалалық аймақпен бірге – 176 000 адамды құрады.
the city in Italy
Udine (/US/'/uː//d//iː//n//eɪ/ OOdeenay, ˈuːdine; ; Utinum; ) is a city and comune (municipality) in northeastern Italy, in the middle of the Friuli Venezia Giulia region, between the Adriatic Sea and the Carnic Alps. It is the capital of the Regional decentralization entity of Udine. Its population was 100,514 in 2012, 176,000 with the urban area.
Атаулары мен этимологиясы
Удин алғаш рет 983 жылы ортағасырлық латын жазбаларында "Удене" деп, ал 1000 жыл шамасында "Утином" деп тіркелген. Удин атауының шығу тегі белгісіз. Бұл атауның Римге дейінгі кезеңге қатысты болуы мүмкін, ол Индоевропалық *odh ('сүт безі') түбірімен байланысты, аталған түбір бейнелі мағынада 'төбе' дегенді білдіреді. "Видем" (соңғы әрпі "м") атауы – Словениядағы "Видем" елді мекендеріне сүйенген жергілікті словен "Видан" (соңғы әрпі "н") атауының гиперкоррекциясы болып табылады.
Udine was first attested in medieval Latin records as Udene in 983 and as Utinum around the year 1000. The origin of the name Udine is unclear. It has been tentatively suggested that the name may be of pre Roman origin, connected with the Indo European root *odh 'udder' used in a figurative sense to mean 'hill'. The Slovene name Videm (with final m) is a hypercorrection of the local Slovene name Vidan (with final n), based on settlements named Videm in Slovenia.
Тарих
Удине – Фриулидің тарихи астанасы. Бұл аймақта неолит дәуірінен бері адамдар қоныстанған, және оны иллирийлер мекендеген деп санайды. Ежелгі венгр аңызына сәйкес, гунндардың басшысы Аттила (453 ж. ш.) Аквилеяны қоршаған кезде, қысқы жайға орналасу үшін сол жерде төбе тұрғызған: ол әскерлеріне қалқандарымен және дулығаларымен топырақ әкелуді бұйырған, себебі ландшафт тым жазық, төбесіз болған. Ол қаланы сол жерде орнатып, шаршы мұнара салды. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, Аквилеяның және одан кейін Цивидаленің маңызы төмендегенде, бұл аймақтың мәні артты. 983 жылы Удине алғаш рет аталады, император Отто II Утином қамалын Аквилея патриархтарына сыйлады, олар аймақтың басты феодалдық билеушілері болған. 1223 жылы базар негізделгеннен кейін, қала экономика және сауда орталығына айналып, сонымен қатар патриархтың резиденциясы болды. 1420 жылы Венеция Республикасы оны жаулап алды, ал 1918 жылы Витторио Венето шайқасынан кейін австро-венгрлер басып алды. Соғыстан кейін қала қазіргі Гориция, Порденоне және Удине провинцияларын қамтитын, қысқа ғұмырлы провинцияның (Провинция дель Фриули) астанасы болды. 1943 жылдың 8 қыркүйегінде Италия Екінші дүниежүзілік соғыста одақтастарға берілгеннен кейін, қала тікелей неміс басқаруына көшті, ол 1945 жылдың сәуір айында аяқталды.
Udine is the historical capital of Friuli. The area has been inhabited since the Neolithic age, and is believed to have been settled by Illyrians. Based on an old Hungarian legend, Attila (?–453), the leader of the Huns, built a hill there, when besieging Aquileia, because he needed a winter quarters billet: he instructed his soldiers to bring soil in their helmets and shields, because the landscape was too flat, without any hill. He established the town there, and built a square shape tower. After the fall of the Western Roman Empire, the area increased in importance after the decline of Aquileia, then further after the decline of Cividale. In AD 983 Udine was mentioned for the first time, with the donation of the Utinum castle by emperor Otto II to the Patriarchs of Aquileia, then the main feudal lords of the region. In 1223, with the foundation of the market, the city became finally the most important in the area for economy and trade, and also became the Patriarch's seat. In 1420, it was conquered by the Republic of Venice. and by the Austro Hungarians in 1918 until after the Battle of Vittorio Veneto in 1918. After the war it was made capital of a short lived province (Provincia del Friuli) which included the current provinces of Gorizia, Pordenone and Udine. After September 8, 1943, when Italy surrendered to the Allies in World War II, the city was under direct German administration, which ceased in April 1945.
Негізгі көрікті жерлер
Аквилея патриархтарының ежелгі резиденциясы – Палаццо Патриаркале 1517 жылы Джованни Фонтана салған, бұл ғимарат 1511 жылғы жер сілкінісінен қираған ескі ғимараттың орнына салынған. Австрия билігі тұсында ол түрме ретінде пайдаланылды. Алариктің жинағы деп аталатын вестгот заңдарының қайта жөнделуі, бұрын собор архивінде «Codex Utinensis» деп белгіленген қолжазбада сақталған, ол жоғалғанға дейін басылып шығарылған. 1550 жылдары Андреа Палладио Удинеде бірнеше ғимараттар салды. Oratorio della Purità-да 18 ғасырға жататын Джамбаттиста Тиеполо мен оның ұлы Джандоменико салған фрескалар бар. Қасқырдың Әулие Мариясына арналған шіркеу, Ломбард дәуірінен қалған фрагменттерге сүйенсек, Удинедегі ең көне шіркеу болуы мүмкін. 1263 жылы ол Әулие Одориконың үлкен шіркеуіне (қазіргі собор) қосылғанда, шіркеу мәртебесін жоғалтты. Ол ғасырлар бойы көп рет қайта жаңартылды: мысалы, 1511 жылғы Идрия жер сілкінісінен кейін қасбеті толығымен қайта салынды. Оның үш бөлімі ескі шіркеулерде жиі кездесетін тыныштық пен ойшаулық атмосферасын сақтайды. Венеция губернаторы Томазо Липпомано 1487 жылы төмен қарай бағытталған сатылар мен пандустармен бірге венециялық готикалық портик жасады. Басты алаңда (Piazza della Libertà) 1448–1457 жылдары венециялық готика стилінде салынған қалалық әкімшілік ғимараты (Loggia del Lionello) орналасқан. Ол 1448 жылы жергілікті алтын шебері Николо Лионеллоның жобасы бойынша салынды және 1876 жылы өрттен кейін қайта жаңартылды. Жаңа жобаны архитектор Андреа Скала жасады. Loggia del Lionello-ның қарамағысында Бернардино да Моркоте салған Ренессанс стиліндегі Сан-Джованнидің портигі орналасқан. Алаңдағы басқа да ескерткіштер: Бергамодан келген сәулетші Джованни Каррараның фонтаны (1542); Венециялық Арстан мен Әділет мүсіні (1614), Геркулес пен Какус мүсіндері және 1819 жылы Кампоформидо бейбітшілік шартын еске алу үшін император Франциск I-нің Удинеге сыйға тартқан Бейбітшілік мүсіні. Удине соборы – 1236 жылы салынған, латын кресі пішіндес жоспары бар, үш бөлімі мен қабырғалары бойындағы шапкіштардан тұратын монументалды ғимарат. 1335 жылы шіркеу Санта-Мария-Маджоре деп аталды. 18 ғасырдың басында Манин отбасының өтінішімен және қаржысымен сыртқы және ішкі пішінін түбегейлі өзгерту жобасы жүзеге асырылды. Барокко стиліндегі интерьері монументалды көлемге ие және Тиеполо, Амальтео және Людовико Дориньидің көптеген өнер туындыларын қамтиды. Қоңырау мұнарасының (1441 жылдан бастап ежелгі баптистерияның үстіне салынған) бірінші қабатында Витале да Болоньяның (1349) фрескаларымен әшекейленген шапкіш орналасқан. Удине орталығында 1517 жылы жер сілкінісінен қираған Ломбард бекінісінің орнына венециялықтар салған қамал орналасқан. Қазіргі Ренессанс пішіні 1547 жылдан бастап жұмыстарды аяқтаған Джованни да Удине араласуының нәтижесінде пайда болды. Қала Еуропаның ең көне Парламент залдарының біріне ие.
The old residence of the patriarchs of Aquileia, the palazzo Patriarcale, was erected by Giovanni Fontana in 1517 in place of the older one destroyed by an earthquake in 1511. Under the Austrians it was used as a prison. A recension of the Visigothic code of laws, called the Breviary of Alaric, was formerly preserved In the cathedral archives, in a manuscript known as the Codex Utinensis, which was printed before it was lost. In the 1550s, Andrea Palladio erected some buildings in Udine. The Oratorio della Purità has 18th century frescoes by Giambattista Tiepolo and his son Giandomenico. The church dedicated to St. Mary of the Castle is probably the oldest in Udine, judging from extant fragments dating back to the Lombard era. It lost its parish status in 1263, when it was annexed to the larger parish of Saint'Odorico (now the cathedral). It has been renovated many times over the centuries: the façade, for example, was entirely rebuilt after the 1511 Idrija earthquake. Its three naves preserve the suggestive atmosphere of silence and contemplation, which is often found in old churches. The Venetian Governor, Tommaso Lippomano, commissioned the Venetian Gothic portico with steps and ramps leading down the hill in 1487. In the principal square (Piazza della Libertà) stands the town hall (Loggia del Lionello) built in 1448–1457 in the Venetian Gothic style opposite a clock tower (Torre dell'Orologio) resembling that of the Piazza San Marco at Venice. It was begun in 1448 on a project by Nicolò Lionello, a local goldsmith, and was rebuilt following a fire in 1876. The new design was projected by the architect Andrea Scala. Opposite the Loggia del Lionello is the Loggia di San Giovanni, a Renaissance structure designed by Bernardino da Morcote. Other noteworthy monuments in the square are the Fountain by Giovanni Carrara, an architect from Bergamo (1542); the Columns bearing the Venetian Lion and the Statue of Justice (1614), the statues of Hercules and Cacus and the Statue of Peace (1819) which was donated to Udine by Emperor Francis I to commemorate the peace Treaty of Campoformido. The Cathedral of Udine is an imposing edifice whose construction started in 1236, on a Latin cross shaped plan with three naves and chapels along the sides. The church was consecrated in 1335 as Santa Maria Maggiore. At the beginning of the 18th century a radical transformation project involving both the exterior and the interior was undertaken at the request and expense of the Manin family. The Baroque interior has monumental dimensions and contains many works of art by Tiepolo, Amalteo, and Ludovico Dorigny. On the ground floor of the bell tower (built from 1441 over the ancient baptistry) is a chapel which is completely adorned with frescoes by Vitale da Bologna (1349). The centre of Udine is dominated by the castle, built by the Venetians from 1517 over a Lombard fortification ruined by an earthquake in 1511. The current Renaissance appearance dates from the intervention of Giovanni da Udine, who finished the works starting from 1547. The castle houses one of the most ancient Parliament Halls of Europe.
Мәдениет
Удинде университет бар, ол – Удино университеті. Архиепископ сарайы мен Museo Civico-да өте маңызды картиналар бар. Қаланың Театры Джованни да Удин деген театры бар. Маңызды фестивальдарға қыркүйек айында өтетін шарап және тағам фестивалі, Friuli D.O.C., танымдық әдебиет саласындағы ұлттық Premio Friuli Storia сыйлығы және сәуір айында өткізілетін Шығыс Азия халық киносының ең ірі еуропалық фестивалі – Қиыр Шығыс кинофестивалі кіреді. 33100 Удин астероиды қаланың құрметіне аталған. Итальян тілінен басқа, Удинде фриуль тілі де жиі қолданылады, сондай-ақ Венеция тілінің бір түрі (Venetin деп аталады), бірақ ол қолданылудан азайып барады.
Udine has a university, the University of Udine. The archbishop's palace and the Museo Civico have quite important paintings. The city has a theater, the Teatro Giovanni da Udine. Important festivals include the wine and food September festival, Friuli D. O. C., the national literary prize for non fiction Premio Friuli Storia and the biggest European festival of popular East Asian cinema, the Far East Film Festival, in April. Asteroid 33100 Udine was named in honour of the city. Along with Italian, Friulian is often spoken in Udine, as well as a variant of Venetian (called Venetin) that is however in decline.
Экономика
Удин сауда үшін маңызды, және оның ішкі аймағында бірнеше сауда орталықтары орналасқан. Сондай-ақ, темір және машина жасау өнеркәсіптері дамыған (Даниели және ABS ең ірілері).
Udine is important for commerce, with several commercial centers in the hinterland. There are also iron and mechanical industries (Danieli and ABS are the most important).
Көлік
Жыл сайын 7 600 000 жолаушымен Удин теміржол стансасы Фриули-Венеция-Джулия аймағындағы ең маңызды станса болып табылады. Пойыздар Венеция, Тревизо, Триест, Джемона-дель-Фриули, Тарвизио, Чивидале-дель-Фриули, Падуа, Болонья, Рим, Верона және Милан қалаларына қатынайды. Халықаралық пойыздар Вена және Мюнхенге де жүреді.
With 7,600,000 travelling people every year, Udine railway station is the most important station in Friuli Venezia Giulia. Train services operate to Venice, Treviso, Trieste, Gemona del Friuli, Tarvisio, Cividale del Friuli, Padua, Bologna, Rome, Verona and Milan. International trains operate to Vienna and Munich.
Спорт
Қаладағы басты футбол клубы – 1896 жылы құрылған «Удинезе Кальцио». 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, клуб 1995-96 маусымынан бері үздіксіз «Серия А» чемпионатына қатысып келеді. Олардың үй стадионы – «Фриули» стадионы, ол 1990 жылғы ФИФА Әлем Кубогының өткізілген орындарының бірі болды. Жергілікті баскетбол командасы «APU GSA» екінші дивизионда, «LegaDue» лигасында ойнады. Ал бұрынғы «Stadio Moretti» стадионында футбол матчтары мен мотоциклдердің жылдамдық жарыстары өткізілді, сондай-ақ 1971 және 1972 жылдары Спидвей әлем чемпионатының іріктеу турнирлері де осы стадионда ұйымдастырылды.
The main football club in the city is Udinese Calcio, founded in 1896, who, as of 2023, have played in every Serie A season since the 1995–96 season. Their ground, the Stadio Friuli, was a venue at the 1990 FIFA World Cup. The local basketball team, APU GSA, played in the second national league, the LegaDue. The former Stadio Moretti hosted football and motorcycle speedway, it held significant events including qualifying rounds of the Speedway World Championship in 1971 and 1972.