Кіріспе

Испанияның бұрынғы мемлекеттік темір жолы (1941-2004), Renfe компаниясымен алмастырылды. Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE) – 1941 және 2005 жылдар аралығында Испанияның ұлттық Иберия өлшемді темір жол желісін басқарған испан мемлекеттік компаниясы. Елу жылдан астам монополия ретінде ол өзінің желілерінде жолаушылар мен жүктерді тасымалдауға, сондай-ақ инфрақұрылымды басқаруға толық жауапты болды. Компания 1941 жылдың басында Испанияда, Испания Азамат соғысы аяқталғаннан кейін құрылды және 2004 жылдың 31 желтоқсанында таратылғанға дейін шамамен 64 жыл бойы жұмыс істеді. Еуропалық темір жол тасымалының ережелеріне сәйкес, RENFE екі жаңа ұйымға бөлінді: Adif – Испанияның темір жол инфрақұрылымын басқарушы ең ірі ұйым, және Renfe Operadora – мемлекеттік темір жолдарды басқаруды өз мойнына алған компания. Кейіннен, 2013 жылдан бастап, тары өлшемді темір жол желісін басқарған мемлекеттік компания FEVE-ге де осы өзгеріс тиді.

Өмірбаян

RENFE компаниясы Испания Азамат соғысы аясында құрылды, соғыс барысында Испания темір жол желісінің көп бөлігі ауыр зақымдарға ұшырады. Дегенмен, темір жолдарды мемлекеттік меншікке көшіру мәселесі бұрыннан бері қалыптасқан еді, себебі Франческ Камбо министрлік қызметін атқарған кезінде жеке темір жол компанияларының нашар жұмыс істеуіне байланысты осы идеяны қолдаған болатын. Олар көне технологиялық құралдарды пайдаланып, кейде тіпті темір жол желісін нашар күйде ұстаған. 1936 жылдың 18 шілдесінде азамат соғысы басталған кезде, темір жол компаниялары 1936 жылғы 3 тамыздағы мемлекеттік декрет бойынша мемлекетке қарады. «Көтеріліс» немесе «ұлтшылдар» аймағында темір жолдар тәуелсіздігін сақтап қалғанмен, нақты басқару директорлар кеңесінің қолында емес, әскерилерде болды. Соғыстан кейін мыңдаған шақырым темір жол пайдасыз болды, жылжымалы құрамның 40 пайызы жойылды, ал қалғаны жөндеуді қажет етті. Осы жағдайға байланысты, 1939 жылы жаңа Франко режимі өз жұмысын атқара алмай қалған темір жол компанияларын басқарды, RENFE 1941 жылы құрылғанға дейін.

1941-1959 жылдар

1941 жылдың 24 қаңтарында үкімет Ley de Bases de Ordenación Ferroviaria y de los Transportes por Carretera заңын бекітті, осы заң бойынша Испаниядағы барлық ибериялық тарам теміржол компаниялары бірыңғай мемлекеттік компанияға, Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles, RENFE-ге біріктірілді. Ұлттық компанияға айналған ең маңызды компаниялардың қатарында Compañía de los Caminos de Hierro del Norte de España (1858-1941), Compañía del Ferrocarril de Madrid a Zaragoza y Alicante (1856-1941) және Compañía Nacional de los Ferrocarriles del Oeste (1928-1941) болды. Compañía de los Ferrocarriles Andaluces нашар экономикалық көрсеткіштеріне байланысты 1936 жылы Compañía de los Ferrocarriles del Oeste компаниясына қосылу арқылы мемлекеттік бақылауға көшті. Мемлекет алдындағы келесі міндет – бұрынғы компанияларға төленетін өтемақы сомасын есептеу болды. Мемлекет төлеген соманы (өте жоғары сома болатын) алуға басымдық бонк иелеріне, одан кейін акционерлерге, және егер таратуға нәрсе қалса, қатысушы компанияларға берілді. Осылайша RENFE шамамен 64 жыл бойы Испания теміржолдарындағы басты компанияға айналды. Құрылған кезде RENFE-де 12 401 км теміржол желісі, сондай-ақ ескі компаниялардан қалған әртүрлі және ескірген вагондар болды. Оның алғашқы жылдарында түрлі тапшылықтарға және соңғы Азамат соғысынан келген зардаптарды қалпына келтіру қажеттілігіне жауап беруге тура келді, бұл экономикалық ресурстардың жетіспеуіне байланысты қиын міндет болды. Қосалқы бөлшектердің жетіспеуі және материалдың тозуы көптеген ауыр апаттарға әкелді, мысалы, 1944 жылдың қаңтар айында Торре-дель-Бирзода болған апат, Испания тарихындағы ең ауыр апат болып есептеледі. 1949 жылы ең маңызды қажеттіліктерді шешу мақсатымен қайта құру және шұғыл реформалар жөніндегі жалпы жоспар (сол кезде Гуадалхорс жоспары деп аталған) бекітілді. Бұл жоспар желіні жаңартуға және кең ауқымды бағдарламаны әзірлеуге 5 000 миллион песета қарастырды. Жоспар материалды жаңартуды да қамтыды: 1941 жылдан бастап алғашқы тапсырыстарды аяқтау үшін 200 локомотив, 5000 вагон және 400 жолаушылар вагонын сатып алу жоспарланды. 1950-ші жылдардың басында Гуадалхорс жоспарының нәтижелері көріне бастады және соғысқа дейінгі жағдайды ішінара қалпына келтірді, бірақ Испания кедей ел болды және жақсартулар мен жаңғыртудың бастамалары өте ұқыпсыз болды. Осыған қарамастан, жоспарланған реформалардың белгісі болатын бірнеше қадамдар жасалды. Сол жылы, 1950 жылы, Мадрид пен Хендайе арасындағы алғашқы коммерциялық Talgo қызметтері іске қосылды, бірақ бұл жалғыз жаңалық емес еді; 1952 жылы TAF дизельді теміржол вагондары пайдалануға берілді, бұл ұзақ қашықтықтағы саяхаттарда үлкен сапалық серпіліс болды. Екі жылдан кейін, 1954 жылы, Понферрада мен Брануэлас арасында орналасқан алғашқы орталықтандырылған жол қозғалысын басқару орталығы ашылды. Онжылдықтың соңында екі маңызды оқиға болды: 1958 жылы 1927 жылы құрылысы басталған және осы уақытқа дейін жалғасқан Замора-Оренсе теміржолы пайдалануға берілді. Алғашқы "Свиза" қала маңындағы жолаушылар тасымалы үшін пайдаланылды. Алайда, RENFE-нің Тұрақтандыру жоспары аясында жоспарланған прогресс пен инвестициялар 1959 жылы Испанияда сол онжылдықтың соңында басталған инфляция мен ауыр экономикалық дағдарысқа жауап ретінде күрт тоқтатылды. Осы ауыр дағдарыстың себептері Франконың 1939 жылдан бері сақтап келген және Испания экономикасын шектеген автоархикалық саясатының сәтсіздігі болды.

1960-1989 жылдар

Алпысыншы жылдардың дамуы Испания экономикасының прогрессивті жақсаруын білдірді, бұл теміржол саласында да көрінді. Осыған байланысты, RENFE-нің жылжымалы құрамында елеулі жақсарулар болды, бірақ бұл жақсарулар барлық желілерге немесе жылжымалы құрамның барлығына таралмады. Жақсартулар көбінесе ең көп жолаушылар трафигі шоғырланған негізгі бағыттарда жасалды, мысалы Мадрид-Барселона желісінде, ол көп бөлігінде электрлендірілген және екі рельстік жолмен жабдықталған. Теміржол желісіне қатысты айтатын болсақ, 1962 жылы Дүниежүзілік банк Испания экономикасы бойынша жасаған кең ауқымды баяндамасында жаңа желілерге инвестиция салудан бас тартып, бюджеттік күш-жігерді қолданыстағы желілерді жақсартуға шолуға ұсынды. Бұл кесімдерден сақталған жалғыз жоба – бірнеше жылдан кейін ашылатын Аранда-де-Дуэро арқылы Мадридтен Бургосқа дейінгі теміржол болды. Дүниежүзілік банк баяндамасында ұсынылған бағыттарға сәйкес, 1964 жылы Үкімет 1964-1973 жылдарға арналған Онжылдық Жаңғырту жоспарын бекітті, ол жылжымалы құрамды жаңғыртуға және теміржол желісін жақсартуға мүмкіндік берді, соның нәтижесінде 1967 жылы кейбір пойыздың максималды жылдамдығы 140 км/сағ дейін көтерілді. 1970 жылдардың басында 1964-1973 жылдарға арналған Онжылдық Жаңғырту жоспары баяулады, бұл ақырында 1972-1975 жылдарға арналған RENFE жоспарының құрылуына әкелді, ол ірі жаңғырту бағдарламасын қамтыды. 1975 жылдың 23 маусымында соңғы пар локомотиві (Mikado, нақтырақ айтқанда 141F 2348 нөмірі) Викальваро (Мадрид) станциясында қызметтен шығарылды. Бұл жылы пар локомотивтерінің жоғалуы ғана емес, 20 қарашада диктатор Франсиско Франко қайтыс болды, осымен Франко режимінің аяқталуы басталды. Бұл RENFE-ге де әсер етті, өйткені ол Испания теміржолдарын тиімді көлік құралына айналдыруға бағытталған кең ауқымды реформалар дәуірінің басталуын білдірді. RENFE жетпісінші жылдардың соңында үлкен жылдық дефицитпен және тиімсіз, сонымен қатар тұрақсыз теміржол қызметімен қиын жағдайға жетті. 1979 жылы 12 жылға қолданылуға тиіс, бірақ толыққанды іске асырылмаған «Жележолдың жалпы жоспары» ретінде әзірленген алғашқы Келісімшарт бағдарламасына қол қойылды. Сонымен қатар, Мадрид, Барселона, Малага және Валенсия қалаларында Cercanías қызметтерін енгізу басталды, мақсаты – осы ірі қалалық орталықтардағы жолаушылар трафигін сіңіру. Cercanías RENFE үшін маңызды жетістіктердің біріне айналды. Дегенмен, кез келген жаңа реформа жоспары шындықпен қақтығысты. 1984 жылы RENFE үлкен жылдық дефицитпен күрделі жағдайға түсті, себебі оның пойыздары 13000 км рельстің тек 5000 км-інде ғана жүреді: пайдасыз желілердің саны тым көп болды. Осы себепті 1984 жылғы Келісімшарт бағдарламасы бекітілді, оған сәйкес 1985 жылдың 1 қаңтарында 914 км жол жабылды және 933 км тек жүк тасымалы үшін қалдырылды: 12 желі және 132 станция қызмет көрсетусіз қалды. Сонымен қатар, автономиялық облыстар 600 км-ден астам жолды жабылудан сақтап қалды. Мадрид, Севилья және Барселона станциялары сияқты нысандарды жаңғырту жүзеге асырылды, олар жаңа қажеттіліктерге бейімделу үшін терең өзгерістерге ұшырады. Көптеген басқа станциялар мен жолдар да жаңғыртылуда. Атап айтқанда, Аточа станциясының трафигі 1992 жылы жаңа Аточа станциясы ашылғанға дейін Шамартин станциясымен біріктірілді.

1991-2005 жылдар

Сегізінші ғасырдың 80-жылдарында басталған жобаларды жалғастыра отырып, 1991 жылы Андалусияға жаңа темір жол қатынасы (NAFA) бойынша жұмыстар жалғасты, ол Севильядағы темір жол қозғалысын шоғырландыру үшін Санта-Хуста станциясын салуды қамтыды. Бұл өз кезегінде Севильядағы Сан-Бернардо және Плаза-де-Армас стансаларын жабуға әкелді. Севилья қаласында жүргізілген осы жұмыстардың көп бөлігінің тағы бір себебі болды: 1992 жылғы Көрме (Expo 92) мерекесі. Барселонада қаланың әртүрлі аудандары арқылы өтетін жолдар жүйесі қайта ұйымдастырылды, сондай-ақ Барселона Термино (кейіннен Estació de França деп аталды) және Барселона Сантс сияқты бірнеше стансалар жақсартылып, бейімделді. Севильядағыдай, бұл жұмыстар 1992 жылғы Барселонада өткен Олимпиада ойындарына дайындық аясында қалалық қайта құрылымдау шеңберінде жүзеге асырылды. 1992 жылдың 14 сәуірінде "Мадрид-Севилья" жоғары жылдамдықты темір жол желісі ашылды, бұл "Экспо-92" көрмесінің ашылуымен бірге болды. Бұл RENFE және испан темір жолдарының тарихы үшін маңызды оқиға болды, ол "Экспо-92" және Барселона Олимпиадасының насияттауы арқасында әлемге жаңашылдық бейнесін ұсынды. 1991 жылы RENFE-нің темір жол қызметтерін жан-жақты қайта ұйымдастырудың нәтижесінде шаруашылық бөлімшелер құрылды, бұл аймақтық модельдің тарауына әкелді. Бұл жаңа модель экономикалық тиімділікті арттыруға, бюрократияны қысқартуға және аймақтарды ұйымдастырумен байланысты жоғары шығындарды азайтуға бағытталған. Енді RENFE үш негізгі шаруашылық бөлімшесіне бөлінеді: Cercanías, Media Distancia және Larga Distancia. 1998 жылдың 30 желтоқсанында "Gestor de Infraestructuras Ferroviarias" (GIF) компаниясы құрылды, ол Еуропалық Одақтың темір жол көлігі саласында қолға алған шараларының нәтижесінде құрылған мемлекеттік кәсіпорын болды. 2003 жылы "Мадрид-Сарагоса-Барселона-Франция шекарасы" жоғары жылдамдықты темір жол желісінің Мадрид-Льеида бөлігі (сағатына 200 км жылдамдықпен) ашылды, бұл Испанияда "Мадрид-Севилья" желісінен кейін ашылған екінші және XXI ғасырдың бірінші желісі болды. Еуропалық Одақтың жаңа экономикалық директиваларына сәйкес мемлекет темір жол желісін бәсекеге ашуға міндетті болды, сондықтан темір жол саласы үшін жаңа заңнама (LSF немесе темір жол саласы туралы 39/2003 заңы) қабылданды, ол 2004 жылдың 1 маусымында күшіне енуі тиіс еді, бірақ Хосе Луис Родригес Сапатеро үкіметінің келуімен 2005 жылдың 1 қаңтарына кейінге шегерілді. Осы күні "Renfe" мемлекеттік кәсіпорыны RENFE-ден бөлініп, содан кейін "Administrador de Infraestructuras Ferroviarias" (Adif) деп аталды. Бұрынғы компанияның функциялары екі жаңа ұйым арасында бөлісті: Renfe Operadora, ол жүк және жолаушылар тасымалымен айналысады және басқа компаниялармен бәсекелеседі. Ол сонымен қатар темір жол материалдарын күтіп жөндеу және өндіруді жүзеге асырады, маңызды ұлттық және халықаралық жобаларға қатысады. Adif желілерді, стансаларды, байланыс жүйелерін және т.б. басқарады, желіні пайдаланатын компаниялардан, соның ішінде Renfe-ден осы қызметтер үшін төлем алады.

Төрағалар

АтауыБастапқыСоңғы жазбаларГрегорио Перес Конеса21 қаңтар 1941 30 қаңтар 1944 Темір жолдарды ұлттандыру және RENFE құру. Эдуардо Альфонсо Квинтанилла30 қаңтар 1944 11 ақпан 1947 Рафаэль Бенжумеа и Бурин11 ақпан 1947 23 қазан 1952 Альфонсо Пенья Боуф23 қазан 1952 3 шілде 1957 Аугустин Плана Санчо3 шілде 1957 20 шілде 1962 Баэса-Утиль желісін тоқтату. Карлос Мендоса Гимено20 шілде 1962 22 шілде 1967 Леопольдо Кальво Сотело22 шілде 1967 26 шілде 1968 Мадрид-Бургас тікелей темір жолының ашылуы. Альфонсо Осорио Гарсия26 шілде 1968 6 маусым 1970 Франсиско Лозано Висенте6 маусым 1970 19 желтоқсан 1975 Франсиско Франконың қайтысы. Пласидо Альварес Фидальго19 желтоқсан 1975 22 ақпан 1978 Энрике де Гусман Озамиз22 ақпан 1978 3 сәуір 1978 Игнасио Байон Марине3 сәуір 1978 18 маусым 1980 Алехандро Реболло Альварес Аманди18 маусым 1980 4 қыркүйек 1982 Антонио Карбонелл Ромеро4 қыркүйек 1982 4 қаңтар 1983 Рамон Байксадос Мале4 қаңтар 1983 12 қыркүйек 1985 1984 жылғы келісім-шарт бағдарламасы: Зардап шегетін желілерді жабу. Julián García Valverde 12 қыркүйек 1985 16 наурыз 1991 Мерсе Сала Шнорковски 16 наурыз 1991 18 маусым 1996 Мадрид-Севилья жоғары жылдамдықты темір жолының ашылуы. Мигель Корсини Фризе18 маусым 1996 8 мамыр 2004 Мадрид-Лерида жоғары жылдамдықты темір жолының ашылуы. Жозе Сальгейро Кармона8 мамыр 2004 1 қаңтар 2005 RENFE таратылуы.

Шығу тегі

Алғашқы бес жылында RENFE желісін негізінен бұрынғы қосылған компаниялардың аумақтық шекараларына сүйенген бюрократиялық бөліністі сақтап келді, сондықтан "Солтүстік аймақ", "MZA аймағы", Андалусия аймағы және т.б. деп айтылатын. Бұл жүйе көп ұзамай қолданыстан шығып, 1948 жылдың 6 сәуірінде жаңа аймақтық бөлініс енгізілді, нәтижесінде жеті аймақ құрылды, олар өз орталықтары орналасқан жердің атын алды: Солтүстік Мадрид, Мадрид Аточа, Севилья, Валенсия, Барселона, Бильбао және Леон. Мадрид жағдайында екіге бөлінді, солтүстікке қарай Мадридтен шығатын теміржолдардың орталығы Солтүстік станцияда (қазіргі Принсипи Пио станциясы), ал оңтүстікке қарай шығатын теміржолдардың орталығы Аточа станциясында болды. Вагон мен вагондардың төменгі жағында орналасқан белгіге (жапсырмаға) олардың тиесілі аймағының нөмірі жазылған. Аймақ директорлары, әсіресе 1940-1950 жылдар аралығында, дерлік әскери билікке ие болды және көбінесе өздерінің жеке көлігі үшін шағын автомобильдерге ие болды, олардың қарауындағы бағыттарды тексеру үшін пайдаланды.