Австрияның Каринтия штаты

Кіріспе

қазіргі Австрия мемлекеті

Австрия мемлекеті

Каринтия (Kärnten; , ) – шығыс Альп тауларында орналасқан, Австрияның ең оңтүстік және ең сирек қоныстанған штаты. Бұл аймақ тауларымен және көлдерімен әйгілі. Негізгі тілі – неміс тілі. Оның аймақтық диалектілері Оңтүстік Бавария тобына жатады. Каринтия словен диалектілері – Оңтүстік славян тілінің бір түрі, бұл аймақтың оңтүстік-шығыс бөлігінде 20 ғасырдың бірінші жартысына дейін кең таралған, қазір аймақтағы шағын азшылықтың тілі болып табылады. Каринтияның негізгі өнеркәсіп салалары – туризм, электроника, инженерлік, орман шаруашылығы және ауыл шаруашылығы.

Атауы

"Карния немесе Карниолаға ұқсас "Карнития" атауының этимологиясы толыққанды анықталған жоқ. Равенна космографиясында (шамамен 700 жылдары) славяндық "Карантани" тайпасы бавариялықтардың шығыс көршілері ретінде көрсетілген. VIII ғасырдың тарихшысы Пауль Диакон "Ломбардтар тарихында" 663 жылға қатысты "Карнунтумдағы славяндар, бұл қате түрде Карантанум деп аталады" (Carnuntum, quod corrupte vocitant Carantanum) деп жазады. "Carantani" атауы carant топонимикалық негізінен қалыптасқан болуы мүмкін, ол түпкілікті түрде *karra 'тас' индоевропалық түбірінен шыққан. (Сал. ), немесе ол келттік текті болуы мүмкін және *karantos 'дос, одақтас' сөзінен туындаған. Сондай-ақ, словен тіліндегі korǫtanъ атауы латын тіліндегі *carantanum сөзінен алынған болуы мүмкін. Каринтия топонимі (словен: Koroška < протославян *korǫt’ьsko) де этимологиялық тұрғыдан байланысты деп есептеледі, ол протославян *carantia сөзінен шыққан. Каринтия хорват және серб тілдерінде Корушка/ Koruška, чех тілінде Korutany, неміс тілінде Kärnten, венгр тілінде Karintia, итальян тілінде Carinzia, испан тілінде Carintia, поляк тілінде Karyntia, словак тілінде Korutánsko, ал словен тілінде Koroška деп аталады.

География

Штат шығыстан батысқа қарай созылып, солтүстік-оңтүстік бағытта жатады. Аумағы бойынша Аустрияның бесінші ірі штаты болып табылады. Каринтияның ірі қалалары мен көлдерінің көпшілігі оңтүстік-шығыстағы Клагенфурт алабында орналасқан, бұл аймақтың бес бөлігінен бірін құрайтын ішкі Альпілік шөгінді алап. Бұл Төменгі Каринтия жерлері солтүстік-батыстағы таулы Жоғарғы Каринтия аймағынан ерекшеленеді, ол Альпі тауларының жотасына дейін созылады. Каринтия жерлері таулармен шектеледі: Карник Альпі және Каруанк Италиямен (Фриули Венеция Джулия) және Словениямен (Каринтия статистикалық аймағы, Савинья статистикалық аймағы және Жоғарғы Карниола статистикалық аймағы) шекара құрайды. Гросглокнер тауымен бірге биік Тауерн тау тізбегі оны солтүстік-батыстағы Зальцбург штатынан бөліп тұрады. Pack Saddle тау асуынан солтүстік-шығысқа және шығысқа қарай Штирия штаты жатыр. Каринтияның басты өзені – Драва (Drau), ол шығыс Тирольмен және батыста Тирольмен біріккен үздісіз аңғар құрайды. Оның салалары – Гурк, Глан, Лавант және Гейл өзендері. Каринтия көлдері, оның ішінде Вёртер, Миллштаттер, Оссиах және Фаак көлдері маңызды туристік орталықтар болып табылады. Астанасы – Клагенфурт. Келесі ірі қала – Вилах, екеуі де экономикалық жағынан тығыз байланысты. Басқа да ірі қалалар: Альтхофен, Бад-Санкт-Леонхард-им-Лавантал, Блайбург, Фельдкирхен, Ферлах, Фрисах, Гмунд, Гермагор, Радентейн, Санкт-Андрэ, Санкт-Вейт-ан-дер-Глан, Шпиттал-ан-дер-Драу, Страсбург, Вёлькермаркт, Вольфсберг. Каринтияда ылғалды континенттік климат (Кёппен) басым, ыстық және орташа ылғалды жаз бен ұзақ, суық қысқа ие. Соңғы онжылдықтарда қыстар ерекше құрғақ болды. Жазғы жауын-шашынның ең жоғары деңгейі көбінесе таулы аймақтарда нөсер жаңбыр мен найзағай түрінде болады. Солтүстіктегі Альпі тауларының басты жотасы – желдің соққысы мен желден қорғалған жақтарында желдің бағытын анықтайтын метеорологиялық бөліс. Әртүрлі жер бедеріне байланысты көптеген ерекше микроклиматтар қалыптасқан. Дегенмен, күн сәулесінің орташа мөлшері Австриядағы барлық штаттардан ең жоғары. Күзде және қыста температура инверсиясы жиі байқалады, ол ауаның тыныш болуымен, мұзды аңғарларды қалың тұманның жабуымен және ластанудың жиналуынан туындаған тұманмен сипатталады, ал тау етегінде және тауларда ыстық, ашық ауа райы тіркеледі.

The state stretches about from east to west, and in a north south direction. With , it is the fifth largest Austrian state by area. Most of the larger Carinthian towns and lakes are situated within the Klagenfurt Basin in the southeast, an inner Alpine sedimentary basin covering about one fifth of the area. These Lower Carinthian lands differ from the mountainous Upper Carinthian region in the northwest, stretching up to the Alpine crest. The Carinthian lands are confined by mountain ranges: the Carnic Alps and the Karawanks form the border to Italy (Friuli Venezia Giulia) and Slovenia (Carinthia Statistical Region, Savinja Statistical Region and Upper Carniola Statistical Region). The High Tauern mountain range with Mt Grossglockner, , separates it from the state of Salzburg in the northwest. To the northeast and east beyond the Pack Saddle mountain pass is the state of Styria. The main river of Carinthia is the Drava (Drau), it makes up a continuous valley with East Tyrol, Tyrol to the west. Tributaries are the Gurk, the Glan, the Lavant, and the Gail rivers. Carinthia's lakes including Wörther See, Millstätter See, Lake Ossiach, and Lake Faak are a major tourist attraction. The capital city is Klagenfurt. The next important town is Villach, both strongly linked economically. Other major towns include Althofen, Bad Sankt Leonhard im Lavanttal, Bleiburg, Feldkirchen, Ferlach, Friesach, Gmünd, Hermagor, Radenthein, Sankt Andrä, Sankt Veit an der Glan, Spittal an der Drau, Straßburg, Völkermarkt, Wolfsberg. Carinthia has a humid continental climate (Köppen), with hot and moderately wet summers and long harsh winters. In recent decades, winters have been exceptionally arid. The summer precipitation maxima often takes the form of heavy rain and thunderstorms, especially in the mountainous regions. The main Alpine ridge in the north is a meteorological divide with pronounced windward and leeward sides where foehn occurs regularly. Due to the diversified terrain, numerous distinct microclimates exist. Nevertheless, the average amount of sunshine hours is the highest of all states in Austria. In autumn and winter, temperature inversion often dominates the climate, characterized by air stillness, a dense fog covering the frosty valleys and trapping pollution to form smog, while mild sunny weather is recorded higher up in the foothills and mountains.

Тарих

Каринтияның қоныстану тарихы палеолит дәуіріне дейін жетеді. Гриффенге жақын сталактит үңгірінде тастан жасалған артефакттардың археологиялық жадыналары 30 000 жылдан астам ғасырлық. Лаванттал, Мария Саал және Вилах аймақтарындағы ірі қоныстар шамамен б.з.д. 3000 жылдан бастап құжатталған. Кеуцшах көлінде тарихқа дейінгі қазық үйлердің қалдықтары табылды, қазір бұл Альп таулары маңындағы тарихқа дейінгі қазық үйлердің Бүкіләлемдік мұрасының бір бөлігі. Б.з.д. шамамен 2000 жылға жататын (Фризах маңындағы) қаңқа табылулары тұрақты халықтың болғанын көрсетеді, ал қарқынды егіс шаруашылығы, тұз және Жерорта теңізі өнімдерімен сауда Урнфилд және Халштатт мәдениеттерінің кезеңдерінде кең таралған. Халштатт кезеңіне жататын зираттар Делах (Гурина), Розег (Фрог) және Клопейн көлінің оңтүстік-шығысындағы Граккарка тауында табылды.

Норикум

Шамамен б.з.д. 300 жылы бірнеше иллириялық және келт тайпалары бірігіп Норикум патшалығын құрды. Оның орталығы – Норея қаласы болды, ол, мүмкін, кейіннен римдік Вирунум қаласының жанындағы Цоллфельд алқабында орналасқан. Тұз және темір өндіруімен танымал болған патшалық этрус халықтарымен қарқынды сауда қатынастарын жүргізіп, ғасырлар бойы өз аймағының шекарасын солтүстіктегі Дунайға дейін кеңейтті. Рим империясы Норикумды б.з.д. 15 жылы өзіне қосты. Вирунумның әкімшілік орталығынан басқа, Теурния, Сантикум (Вилах) және Иуэнна (Глобасниц) қалалары рим мәдениетінің орталықтары ретінде пайда болды. Норикум провинциясы темір, алтын және қорғасын өндірілетін маңызды аймақ ретінде, сондай-ақ егіншілік аймақ ретінде стратегиялық маңыздылығын сақтап келді. Император Диоклетиан (245–313) тұсында Норикум екі провинцияға бөлінді: Норикум риппенс ("Дунай бойындағы Норикум", Дунайдан оңтүстікке қарайғы солтүстік бөлігі) және Норикум медитеранеум ("ішкі Норикум", Альпі тауларының оңтүстігіндегі аудан). Тюрния соңғысының әкімшілік орталығына және ерте христиандық епископтық орынға айналды. Рим империясы б.з. 5 ғасырында әлсіреген кезде Норикум аймағы герман тайпаларының шабуылдарына ұшырады, соның салдарынан халық төбелердегі бекіністерге көшті. 408 жылы король Аларик I басқаратын вестгот әскерлері Италиядан Карник Альптары арқылы Норикумға кірді және рим қолбасшысы Стилихонмен одақтасты, бірақ нәтижесінде ол мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен қызметтен алынып, жазаланды (408 жылдың тамызы). 472 жылдан бастап остготтар мен алемандықтар Норикумда шабуыл жасады, ол 476 жылы Одоакрдың Италия корольдығының провинциясына, ал 493 жылдан бастап остготтар корольдығының провинциясына айналды. 526 жылы Ұлы Теодорих патша қайтыс болғаннан кейін Италия корольдығы құлдырап, Юстиниан I басқаратын Шығыс Рим Византия империясы 535–554 жылдардағы Готика соғысы барысында Норикум аймағын уақытша басып алды.

Карантания

591 жылдан бастап франк патшасы Теодеберт I бұрынғы Норикум аймағына енуге тырысты, ал бавариялық қоныс аударушылар батыстағы Пустер аңғарынан осы аймаққа кірді. Бірақ олар славян тайпалары тарапынан кері қайтарылды, олар авар атты әскерлерімен қоршалып, қазіргі Каринтияға шығыстан қоныс аударды. Шамамен 600 жылы Драва, Мур және Сава өзендерінің бойымен созылған Карантания славян княздығы құрылды. Қалған кельт-рим халқы көбінесе ассимиляцияланды, аварлар мен франктардың шабуылына бірлесіп қарсы тұрды. «Каронтани» деген атау алғаш рет 700 жылы айтылды; Карантанум жерлерін тарихшы Павел Диакон (799 жылы қайтыс болған) сипаттаған. Княздық тарихи Цоллфельд аңғарында қайтадан орналасты, онда Принц Тасы Карантания билеушілерінің тағайындалу рәсіміне куәлік етеді. Бастапқыда Карантания билеушілері Само империясының тайпалық одағына қосылған, бірақ шамамен 743 жылы Борут князі бавариялық герцог Одилодан авар басқыншыларына қарсы қолдау сұрады. Көмек көрсетілді, бірақ Баварияның жоғары билігінің құнымен. Карантания княздығы Баварияның герцогтығының бір бөлігіне айналды, ал аймақ екінші рет Зальцбург діни округінің миссионерлері арқылы христиандыққа көшті. Епископ Вергилий Борут князінің ұлы Какатий мен оның туысы Чейтмарды христиандық дінде тәрбиеледі. 767 жылы олардың өтініші бойынша епископ Модест Карантанияға викарий ретінде жіберілді және Тюрния мен Мария Саалда шіркеулер салынды. 772 жылы аймақтағы дінсіздердің көтерілісінен кейін, Одилоның ұлы Бавария герцогы Тассило III әскері Карантания жерлерін қайтадан бағындырды. 788 жылы герцог Тассило III франк патшасы Карл Ұлы тарапынан құлатылды, ал оның жерлері Каролинг империясына қосылды. 843 жылғы Верден шарты бойынша бұрынғы Карантания жерлері Карл Ұлының немересі Людовик Герман басқарған Шығыс Франкия патшалығына қарасты. Карантания герцогтарының Принц Тасына орнату рәсімі 1414 жылға дейін сақталды, осы жылы Эрнест Темір Каринтия герцогі ретінде таққа отырды.

From 591 onwards, the Frankish king Theudebert I tried to break into the former Noricum region, and Bavarian settlers entered the area from the Puster Valley in the west. They were however repulsed by Slavic tribes, who, beset by Avar horsemen moved into present day Carinthia from the east. About 600 the Slavic principality of Carantania arose, stretching along the valleys of the Drava, Mur and Sava rivers. The remaining Celto Roman population was largely assimilated, jointly challenging Avar and Frankish advance. The name Carontani was first mentioned about 700; the lands of Carantanum were documented by the chronicler Paul the Deacon (d. 799). The principality was again centered on the historic Zollfeld valley, where the Prince's Stone bears witness to the ritual of the investiture of the Carantanian rulers exclusively in Slovene. While initially, the Carantanian rulers joined the tribal union of Samo's Empire, Prince Boruth around 743 turned to Duke Odilo of Bavaria to ask for support against the Avar invaders. Aid was granted, however at the price of Bavarian overlordship. The Carantanian principality became part of the Bavarian stem duchy, while the area was Christianised for the second time by missionaries from the Salzburg diocese. Bishop Vergilius had Prince Boruth's son Cacatius and his nephew Cheitmar brought up in the Christian faith. In 767, at their request, the bishop sent Modestus to Carantania as a vicar and had churches built at Teurnia and Maria Saal. Upon a pagan uprising in 772, the forces of Odilo's son Duke Tassilo III of Bavaria again subdued the Carantanian lands. In 788, Duke Tassilo III was finally deposed by the Frankish king Charlemagne, and his territories were incorporated into the Carolingian Empire. By the 843 Treaty of Verdun, the former Carantanian lands fell to the kingdom of East Francia ruled by Charlemagne's grandson Louis the German. The ritual of installation of the Carantanian dukes at the Prince's Stone near Karnburg in Slovenian was preserved until 1414, when Ernest the Iron was enthroned as Duke of Carinthia.

Каринтия герцогтігі

889 жылы Каринтия маршы 865 жылдан 880 жылға дейін Бавария королі болған Людовиктің ұлы Карлманның, өзінің табиғи ұлы Каринтиялық Арнульфқа мұра етіп қалдырған жерінен пайда болды. Арнульф 880 жылы Каринтия герцогы атағын алған, ал 887 жылы өзінің ағасы Чарльз Толынан кейін Шығыс Франк корольдігінің патшасы болды. 976 жылы император Оттон II Каринтия герцогтігін Баварияның ірі герцогтігінен бөліп шығарды, ол герцог Генрих II даулымен болған талас-тартыста жеңіске жеткен еді. Осылайша, Каринтия Киелі Рим империясының жаңа құрылған алғашқы герцогтігі болды және қысқа мерзімге Адриатика теңізінен дерлік Дунайға дейінгі жерлерді қамтыды. 1040 жылы Карниола маршы одан бөлінді, ал шамамен 1180 жылы Штирия, Каринтия маршы, өз алдына герцогтікке айналды. 1335 жылы Гориция-Тироль герцогы Генрих VI қайтыс болғаннан кейін Каринтия Габсбург әулетінің Альбрехт II және Отто IV ағайындарына өтті, және 1918 жылға дейін осы әулетпен басқарылды. 1806 жылы Киелі Рим империясы тарағаннан кейін Каринтия Австрия империясының Иллирия патшалығына қосылды, ол Наполеонның Иллирия провинцияларының орнына келді, бірақ 1849 жылы бұрынғы мәртебесін қайта алды және 1867 жылы Австрия-Мажарстанның Цислейтания тәждік жерлерінің бірі болды.

Мемлекеттің құрылуы

1918 жылдың соңында Габсбург монархиясының ыдырауы сөзсіз болды, ал 1918 жылдың 21 қазанында Австрияның неміс тілді аумақтары үшін Рейхсрат мүшелері Венада «Неміс Австриясының Уақытша Ұлттық Кеңесін» құру үшін жиналды. Жиынға дейін делегаттар Германия Австриясына «Югославиялық қоныс аудандары» кірмеуі керек екеніне келісті, бұл Төменгі Штирияны және Каранкен тауларының оңтүстігіндегі екі словен тілінде сөйлейтін Каринтия аңғарларын – Зеландты (словенше: Jezersko) және Миешталды (Межа аңғары) қамтыды. 1918 жылдың 12 қарашасында Виенадағы Уақытша Ұлттық Жиналыста Германия Австриясы мемлекетін құру туралы акт ресми түрде қабылданғанда, мемлекеттік канцлер Карл Реннер бұл туралы «біз шетелдік ұлттық мүлікті қосып алғымыз келгендей әлемнің наразылығына тап боламыз» деп түсіндірді. 1918 жылдың 11 қарашасында Каринтияның Уақытша диетасы Каринтияның Германия Австриясы мемлекетіне қосылуын ресми түрде жариялады. 1918 жылдың 22 қарашадағы мемлекеттік аумақтардың көлемі, шекаралары және қарым-қатынастары туралы Федералды заңтың 1-бабында «Югославияның біртекті қоныс аудандарынан басқа, Штирия және Каринтия герцогтіктері» деп нақты көрсетілген. Бір социал-демократ, Флориан Грегерден басқа, Каринтиядан келген барлық делегаттар – Ханс Хофер, Якоб Луцхониг, Йозеф Нагеле, Алоис Пиркер, Леопольд Понграц, Отто Штейнвендер, Виктор Вальднер – неміс ұлттық партиялары мен ұйымдарының мүшелері болды.

Даулы шекаралар

Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Каринтия даулы аймаққа айналды. 1918 жылғы 5 қарашада словен еріктісі Франжо Малгай бастаған алғашқы қарулы жасақтар Каринтияға басып кірді, оларға кейін Рудольф Майстер басқаратын словен әскерлері қосылды. Соңынан, тұрақты югослав армиясының көмегімен, олар оңтүстік Каринтияны басып алып, Сербтер, хорваттар және словендер патшалығы (Кральевна Срба, Хрвата и Словенака немесе SHS) үшін, сондай-ақ Югославия деп танылатын аймаққа талап етті. Каринтияның уақытша үкіметі Шпитталь-ан-дер-Драуға қашып кетті және 5 желтоқсанда жергілікті еріктілер мен басып кіргендер арасындағы ұрыс жалғасып жатқандықтан, қарулы қарсылық жариялауға шешім қабылдады. Югославия күштерінің қарсыласуы, әсіресе Драва өзенінің солтүстігінде, Вёлькермаркт қаласы маңындағы қатыгез шайқастар Париж бейбітшілік конференциясындағы жеңімпаз одақтастарды алаңдатты. АҚШ-тың лейтенант-полковнигі Шерман Майлз басқарған одақтас комиссия жағдайды орнында тексерді және Карауанкен жотасын Клагенфурт алқабын сақтап қалуға мүмкіндік беретін табиғи шекара ретінде ұсынды, бірақ Вудро Вильсонның он төрт тармағының 10-ына сәйкес, даулы аймақта референдум өткізуді ұсынды. 14 қаңтарда қарулы тоқтау туралы келісімге қол қойылды және 1919 жылдың 7 мамырында Югославия күштері мемлекеттен шығып кетті, бірақ Рудольф Майстер басқаратын словен әскерлері 6 маусымда Клагенфуртты қайта басып алды. Париждегі Одақтас Жоғарғы Кеңесінің араласуынан кейін олар қаладан шығып кетті, бірақ 1920 жылдың 13 қыркүйегіне дейін Каринтияның даулы бөлігінде қалды. 1919 жылдың 10 қыркүйегіндегі Сен-Жермен келісімінде Каранкен тауларының оңтүстігіндегі екі кішкентай словен тілінде сөйлейтін Каринтия аңғарлары – Езерско және Межа аңғары, сондай-ақ Дравоград қаласы Италияға берілді және Удин провинциясының құрамына енгізілді. Сол келісімге сәйкес, Одақтас комиссия ұсынғандай, оңтүстік Каринтияда референдум өткізілуі керек еді, ол SHS мемлекеті талап еткен аймақтың Австрияның құрамында қалуын немесе Югославияға өтуін анықтауға тиіс болды. Оңтүстік Каринтияның көп бөлігі екі аймаққа бөлінді. Аймақ А негізінен словендер тұратын аймақтардан құрылды (бүгінгі Вёлькермаркт ауданы, Вёртгерзе көлінің оңтүстігіндегі Клагенфурт ауданы және қазіргі Вилах ауданының оңтүстік-шығыс бөлігі), ал Аймақ В Клагенфурт қаласын, Велден-ам-Вёртгерзе және неміс тілінде сөйлейтіндер басым көпшілікті құрайтын жақын маңдағы ауылдық аймақтарды қамтыды. Егер Аймақ А халқы Югославияны таңдаса, онда Аймақ В-де тағы бір референдум өтетін болды. 1920 жылдың 10 қазанында Аймақ А-да Каринтиялық плебисцит өтті, онда халықтың шамамен 60% Австрияда қалуға дауыс берді, яғни словен тілінде сөйлейтін халықтың шамамен 40% Каринтияның бөлінуіне қарсы дауыс берген болуы керек. Сыртқы бақылаушылардың референдумды тығыз бақылауы, сондай-ақ референдумға дейін төрт апта бұрын аймақтың Югославиямен оккупациялануы ескерілгенде, Югославия тарапынан қатты көңіл көшірген заң бұзушылықтар жалпы нәтижеге елеулі әсер етпеген болар еді. Дегенмен, плебисциттен кейін SHS мемлекеті аймақты қайта басып алуға тағы да тырысты, бірақ Ұлыбритания, Франция және Италия жасаған дипломатиялық шаралардың нәтижесінде ол өз әскерлерін Австриядан шығарып алды, сондықтан 1920 жылдың 22 қарашасына қарай Каринтияның мемлекеттік диеті бүкіл мемлекетке билігін жүзеге асыра алды.

After the end of the World War I, however, Carinthia became a contested region. On 5 November 1918, the first armed militia units led by the Slovene volunteer Franjo Malgaj invaded Carinthia and were then joined by Slovene troops under Rudolf Maister. With the subsequent assistance of the regular Yugoslav army, they occupied southern Carinthia claiming the area for the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes (Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, or SHS) also known as Yugoslavia. The provisional state government of Carinthia had fled to Spittal an der Drau and given the ongoing fighting between local volunteers and invaders on 5 December decided to declare armed resistance. The resistance encountered by the Yugoslav forces especially north of the Drava River around the town of Völkermarkt with its violent fighting alarmed the victorious Allies at the Paris Peace Conference. An Allied Commission headed by U. S. Lt. Col. Sherman Miles inspected the situation in situ and recommended the Karawanken main ridge as a natural border to keep the Klagenfurt basin intact but, in agreement with item no. 10 of Woodrow Wilson's Fourteen Points, suggested a referendum in the disputed area. An armistice was agreed upon on 14 January and by 7 May 1919 the Yugoslav forces had left the state, but Slovene troops under Rudolf Maister returned to occupying Klagenfurt on 6 June. Upon the intervention of the Allied Supreme Council in Paris, they retreated from the city but remained in the disputed part of Carinthia until 13 September 1920. In the Treaty of Saint Germain of 10 September 1919, the two smaller Slovene speaking Carinthian valleys south of the Karawanken range, Jezersko and the Meža Valley, together with the town of Dravograd—together 128 square miles or 445 km2), was ceded to Italy and included in the Province of Udine. According to the same treaty, a referendum was to be held in southern Carinthia as suggested by the Allied Commission, which was to determine whether the area claimed by the SHS State was to remain part of Austria or go to Yugoslavia. Much of southern Carinthia was divided into two zones. Zone A was formed out of predominantly Slovene inhabited zones (approximately corresponding to today's District of Völkermarkt, the district of Klagenfurt Land south of lake Wörthersee, and the south eastern part of the present district of Villach Land), while Zone B included the City of Klagenfurt, Velden am Wörthersee and the immediately surrounding rural areas where German speakers formed a vast majority. If the population in Zone A had decided for Yugoslavia, another referendum in Zone B would have followed. On 10 October 1920, the Carinthian Plebiscite was held in Zone A, with almost 60% of the population voting to remain in Austria, which means that about 40% of the Slovene speaking population must have voted against a division of Carinthia. Given the close supervision of the referendum by foreign observers, as well as the Yugoslav occupation of the area until four weeks before the referendum, irregularities alleged by the deeply disappointed Yugoslav supporters would not have substantially altered the overall decision. Yet, after the plebiscite, the SHS State again made attempts to occupy the area, but owing to demarches by the United Kingdom, France, and Italy it removed its troops from Austria so that, by 22 November 1920, the State Diet of Carinthia was at last able to exercise its sovereignty over the entire state.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қазіргі уақытқа дейін

Бастапқыда аграрлық ел болған Каринтия 1920 жылдары Австрия Альпі клубы арқылы Альп тауларының ашылуы сияқты Гросглокнер биік альпілік жолы мен Клагенфурт әуежайы сияқты туристік инфрақұрылымды құруға күш салды. Алайда, шамамен 1930 жылы болған Ұлы депрессия Каринтияны қатты соқты, бұл Австриядағы саяси жүйені экстремизмге қарай итермеледі. Бұл құбылыс австрофашизм жылдарында және 1938 жылы нацистік Германияның Австрияны аннексиялауы (Аншлюсс) кезінде ең жоғары нүктесіне жетті. Сонымен бірге, нацистік партия Каринтияның барлық жерінде билікті басып алды, ол Шығыс Тирольмен бірге Рейхсгауға айналды, ал Франц Кутшера, Губерт Клауснер және Фридрих Райнер сияқты нацистік көшбасшылар Гаулейтер және Рейхсштатхальтер лауазымдарын иеленді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Словениялық партизандық қарсылық аймақтың оңтүстік бөліктерінде белсенді болды, олардың қатарында шамамен 3000 қарулы адам болды. Клагенфурт және Виллах қалалары әуе шабуылынан зардап шекті, бірақ одақтас күштер 1945 жылдың 8 мамырына дейін Каринтияға жетпеді. Соғыстың соңында Гаулейтер Райнер Каринтияны жоспарланған нацистік ұлттық бекініс – Альпенфестунгтің бір бөлігіне айналдыруға бағытталған нацистік жоспарды іске асыруға тырысты; алайда бұл әрекеттер сәтсіз аяқталды және Райнердің бағынышты күштері британ армиясына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Югославия әскерлері Каринтияның, соның ішінде астанасы Клагенфурттың бір бөлігін басып алды, бірақ Кеңес Одағының келісімімен британдықтар оларды тез арада кері шегінуге мәжбүр етті. Каринтия, Шығыс Тироль және Штирия одақтас басқаруындағы Австрияның британдық оккупациялық аймағын құрады. 1945 жылы осы аймақта неміс коссактары Қызыл Армияға өткізілді. 1955 жылы Австрия мемлекеттік шартымен одақтастардың оккупациясы аяқталды, ол Австрияның егемендігін қалпына келтірді. Неміс және словен тілінде сөйлейтін Каринтиялықтар арасындағы қарым-қатынас біршама шиеленісті болып қалды. Австрия мемлекеттік шартының 7-бабында кепілдік берілген азшылықтарды қорғау құқықтарын іске асыру бойынша әртүрлі пікірлер соңғы 50 жылда екі топ арасында көптеген шиеленістерге әкеп соқты.

Originally an agrarian country, Carinthia made efforts to establish a touristic infrastructure such as the Grossglockner High Alpine Road and Klagenfurt Airport as well as the opening up of the Alps through the Austrian Alpine Club in the 1920s. It was, however, hard hit by the Great Depression around 1930, which pushed the political system in Austria more and more towards extremism. This phenomenon culminated at first in the years of Austrofascism and then in 1938 in the annexation of Austria by Nazi Germany (Anschluss). At the same time the Nazi Party took power everywhere in Carinthia, which became, together with East Tyrol, a Reichsgau, and Nazi leaders such as Franz Kutschera, Hubert Klausner, and Friedrich Rainer held the office of Gauleiter and Reichsstatthalter. During World War II, Slovene Partisan resistance was active in the southern areas of the region, reaching around 3,000 armed men. The cities of Klagenfurt and Villach suffered from air raids, but the Allied forces did not reach Carinthia before May 8, 1945. Toward the end of the war, Gauleiter Rainer tried to implement a Nazi plan for Carinthia to become part of the projected Nazi national redoubt, the Alpenfestung; these efforts failed and the forces under Rainer's control surrendered to the forces of the British Army. Once again at the end of World War II, Yugoslav troops occupied parts of Carinthia, including the capital city of Klagenfurt, but were soon forced to withdraw by the British forces with the consent of the Soviet Union. Carinthia, East Tyrol, and Styria then formed the UK occupation zone of Allied administered Austria. The area was witness to the turnover of German allied Cossacks to the Red Army in 1945. The Allied occupation was terminated in 1955 by the Austrian State Treaty, which restored Austria's sovereignty. The relations between the German and the Slovene speaking Carinthians remained somewhat problematic. Divergent views over the implementation of minority protection rights guaranteed by Article 7 of the Austrian State Treaty have created numerous tensions between the two groups in the past fifty years.

Демография

Каринтия халқының басым бөлігі Вилах пен Клагенфурт арасындағы Клагенфурт алқабында қоныстанған. 2008 жылы Каринтияда көшіп келгендердің үлесі жалпы халықтың 9,3%-ын құрады, бұл Австрия көрсеткішінің (17,5%) жартысына жуық. 2020 жылға қарай Каринтияда көшіп келгендердің үлесі 14,5%-ға дейін өсті, алайда бұл көрсеткіш әлі де Австрияның орташа көрсеткішінен төмен, онда халықтың шамамен төрттен бірі көшіп келген. Каринтия халқының көпшілігі бүгінде неміс тілінде сөйлейді. Облыстың оңтүстігінде (атап айтқанда Вилах, Клагенфурт және Вёлкермаркт аудандарында) Каринтия словендері тұрады, олар словен тілінде сөйлейді және автохтондық этникалық азшылық ретінде мойындалған. Этникалық топтардың құқықтары жөніндегі пікірталас (мысалы, екі тілде жазылған жер-атау белгілері) өте эмоционалды болуы мүмкін, ал Каринтиядағы словендердің құқықтары әлі толыққанды іске асырылмаған.

Әкімшілік бөлімшелер

Мемлекет сегіз ауылдық және екі қалалық округке (Bezirke) бөлінеді, соңғылары – Клагенфурт және Вилахтың заңды қалалары (Statutarstädte) болып табылады. Барлығы 132 муниципалитет бар, олардың 17-сі қала мәртебесіне ие, ал 40-ы кішкентай нарық қалалары (Marktgemeinden) мәртебесінде.

Саясат

Мемлекеттік жиналыс Kärntner Landtag ("Карентиялық мемлекеттік диета") – бірпалаталы заң шығарушы орган. Оның 36 мүшесі пропорционалдық өкілдік принципі бойынша партиялық тізімдерден сайланады және бес жылдық мерзімге қызмет етеді, сайлаулар бес жылда бір рет өткізіледі. Каринтияда тұратын, 16 жастан асқан Австрия азаматтары дауыс беруге құқылы. Сайлауға қатысу үшін 5% шегі бар. Қазіргі заң шығару кезеңі 1861 жылғы 6 сәуірде өткен алғашқы Каринтия сайлауынан бері 30-шы кезең болып табылады. Соңғы сайлау 2018 жылғы 5 наурызда өтті. SPÖ, қазіргі губернатор Питер Кайзердің партиясы, штаттық жиналыстағы орынның абсолютті көпшілігіне жақын нәтиже көрсетті. Бұл Каринтияны Австрияның солшыл бағытты өңірлерінің біріне айналдырады. Заң шығарушы орган штаттық үкіметті де сайлайды, ол министр-президенттен (көне атағы Landeshauptmann – "Мемлекеттік капитан"), оның екі орынбасарынан және тағы төрт Landesrat министрінен тұрады. Кабинет мүшелері пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша, Landtag-тағы саяси партиялардың өкілдерінің санына сәйкес сайланатын көппартиялық үкімет құрайды. Қазіргі Landeshauptmann – Питер Кайзер (SPÖ).

Экономика

2018 жылы мемлекеттің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 20,9 миллиард еуроны құрады, бұл Австрияның экономикалық өнімнің 5,4% -ына тең. Сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 33 000 еуро немесе ЕО-27 орташа көрсеткішінің 110% -ын құрады.

Тіл

Неміс тілі – ресми тіл. Халықтың көпшілігі неміс тілінде сөйлейді, олардың ерекше (және оңай танылатын) Оңтүстік австро-бавариялық диалектісі бар. Бұл диалектінің ерекшелігі – қос дауыссыздардың алдындағы барлық қысқа неміс дауыстыларының ұзаруы ("Каринтия дауыстыларын созу"). Мемлекеттің оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөліктерінде "Каринтия словендері" деп аталатын словен тілінде сөйлейтін азшылық шоғырланған. Этностың өкілдері санақтан бас тартуына байланысты олардың саны нақты анықталмайды. Күнделікті қолданылатын тіл туралы сұрақ қойылған 2001 жылғы санаққа бойкот шақыру ұсыныстары словен тілінде сөйлейтіндердің санын 12 554 адамға дейін, яғни жалпы 527 333 халықтың 2,38%-ына дейін төмендетті.

Туристік жерлер

Негізгі көрікті орындарға Клагенфурт және Вилах қалалары, сондай-ақ Фришах немесе Гмүнд сияқты ортағасырлық қалалар жатады. Каринтияда Гурк соборы (роман стилінде) және Цоллфельд жазығындағы Мария Саал сияқты көптеген монастырлар мен шіркеулер бар. Сондай-ақ, Сент-Пол, Оссиах, Милльштатт және Виктринг аббаттары, Хохостервиц, Гриффен немесе Порция сияқты ірі қамалдар мен сарайлар да бар. Көрікті жерлердің ішінде Вёртерзе, Миллштаттерзе, Оссиахерзе және Фаакерзе көлдері, сондай-ақ көптеген кішкентай көлдер мен тоғандар бар. Қыс мезгілінде Каринтияда Нассфельд (Гермагор маңында), Герлицен тауы, Бад Клейнкирххайм, Флаттах және Гросглокнер тауының етегіндегі Хелигенблут сияқты шаңғы курорттары, сондай-ақ Хохе Тауэрн және Нок таулары ұлттық парктерінде альпинизм және тау спортының түрлеріне мүмкіндік бар.

Әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер

Каринтияда әлі күнге дейін сақталып қалған көптеген дәстүрлердің бірі – Kirchtage, дәстүрлі ярмарка түрі. Ең әйгілісі – Вилах қаласындағы Вилахер Кирхтаг, ол алғаш рет 1936 жылы ұйымдастырылып, жергілікті тұрғындар мен туристер арасында кең танымал.

Мұражайлар

Каринтиядағы мұражайларға Каринтия мемлекеттік мұражайы (Кlagenfurt қаласындағы бөлімшелерімен), Мария Саал ашық аспан астындағы мұражайы, Магдаленсберг археологиялық паркі және Тюрния рим мұражайы кіреді. Ең маңызды қалалық мұражайлардың бірі – Вилах қалалық мұражайы, ол басқа нәрселермен қатар, уақытша тұрғыны Парацельстің өмір жолын көрсетеді.

Көркем өнер

XX ғасырдың басында Нёцц шеңбері Себастьян Исепп, Франц Вигеле, Антон Колиг және Антон Марингер суретшілерімен еуропалық бағытта белсенді болды. Суретші Герберт Боекль бұл шеңбермен тығыз байланысты болған жоқ. 1931 жылдан бастап Клагенфурттағы ауылдық үйіндегі Антон Колигтің фрескаларына қатысты көркем-саяси дау болды, ол 1938 жылы фрескалардың алынып тасталуымен аяқталды. Архитектура саласында Мемлекеттік мұражайды салған Густав Гугицті атап өту керек, ал Вёртерзе архитектурасы виллалар мен қонақ үйлермен бірге негізінен веналық сәулетшілердің еңбектерімен сипатталады. Суитберт Лобиссер ағаш кескіндерімен танымал. Вернер Берг ағаш кескіндері мен суреттерін, әсіресе Блейбургтегі өзі қабылдаған үйін бейнелеген. 1945 жылдан кейін Мария Лассниг, Ханс Стаудахер және Ханс Бишоффшаузен радикалды жаңа бастама көтерді. Маңызды орындар – Каринтия өнер қауымдастығы, Гилдебранд галереясы, Нёцше Крейс мұражайы және 2003 жылы ашылған Каринтия қазіргі заманғы өнер мұражайы. Екі резонансты "сурет скандалы" – 1950 жылы Клагенфурт вокзалындағы Гизелберт Хоке фрескалары және 1998 жылы Антон Колигтің немересі Корнелиус Колиг жасаған ауылдық үйіндегі кеңес бөлмесінің жаңа дизайны болды. Ауылдық үйдің жанында Кики Когельник салған фонтан орналасқан. Басқа суретшілер – Валентин Оман, Бруно Жиронколи, Мина Шеландер және Карл Брандстаттер. Каринтияда сәулетші Гюнтер Домениг Ossiacher көліндегі Steinhaus, Хюттенбергтегі мемлекеттік көрме ғимараты және Клагенфурт қалалық театрының кеңейтілген бөлігін жобалады.

Каринтияда туған

Каринтиялық Арнульф, Киелі Рим императоры, шамамен 850 жылы туған, Мосбургте өскен, 899 жылдың 8 желтоқсанында Регенсбургте қайтыс болған. Папа Григорий V (немесе Бруно Каринтиялық), шамамен 972 жылы туған, орны белгісіз, 999 жылдың 18 ақпанында Римде қайтыс болды. Гурктың қасиетті Хеммасы, шамамен 980 жылы туған, болжам бойынша Зельцхахта, Фризахта, 1045 жылдың 27 маусымында Гуркта қайтыс болған. Генрих фон дер Тюрлин, эпостық ақын, 13 ғасырдың басында, болжам бойынша Санкт-Вейт-ан-дер-Глан қаласында туған. Ульрих фон дер Тюрлин, 13 ғасырлық эпикалық ақын, болжам бойынша Санкт-Вейт-ан-дер-Глан қаласында туған. Генрих Каринтиялық, Богемия патшасы (Jindřich Korutanský) және Польшаның титулды патшасы, шамамен 1265 жылы туған, 1335 жылдың 2 сәуірінде Тироль қамалында қайтыс болды. Йозеф Стефан, физик, 1835 жылдың 24 наурызында Клагенфурт маңында дүниеге келді, 1893 жылдың 7 қаңтарында Венада қайтыс болды. Томас Косхат, композитор және бас-күйші, 1845 жылдың 8 тамызында Клагенфуртта туған. Роберт Мусил, жазушы, 1880 жылдың 6 қарашасында Клагенфуртта дүниеге келді, 1942 жылдың 15 сәуірінде Женевада қайтыс болды. Антон Вигеле, суретші, 1887 жылдың 23 ақпанында Нёч-им-Гайлталда туған, 1944 жылдың 17 желтоқсанында Нёч-им-Гайлталда қайтыс болды. Герберт Боекль, суретші, 1894 жылдың 3 маусымында Клагенфуртта дүниеге келді, 1966 жылдың 20 қаңтарында Венада қайтыс болды. Рудольф Каттниг, композитор, 1895 жылдың 9 сәуірінде Треффеде дүниеге келді, 1955 жылдың 2 қыркүйегінде Венада қайтыс болды. Йозеф Клаус, саясаткер, 1910 жылдың 15 тамызында Кёцках-Маутенде дүниеге келді, 2001 жылдың 25 шілдесінде Венада қайтыс болды. Генрих Харрер, альпинист және этнограф, 1912 жылдың 6 шілдесінде Обергоссенде, Хюттенбергте дүниеге келді, 2006 жылдың 7 қаңтарында Фрисахта қайтыс болды. Кристин Лавант, ақын, 1915 жылдың 4 шілдесінде Гросседлингте, Вольфсбергте дүниеге келді, 1973 жылдың 7 маусымында Вольфсбергте қайтыс болды. Мария Лассниг, суретші, 1919 жылдың 9 қыркүйегінде Каппель-ам-Краппфельдте туған. Катрин Глок, кәсіпкер, 1980 жылдың 26 қарашасында Каринтияда туған. Пол Уотцлауик, психолог, 1921 жылдың 25 шілдесінде Виллахта дүниеге келді, 2007 жылдың 31 наурызында Пало-Альтода қайтыс болды. Феликс Эрмакора, халықаралық құқық маманы, 1923 жылдың 13 қазанында Клагенфуртта дүниеге келді, 1995 жылдың 24 ақпанында Венада қайтыс болды. Ингеборг Бахман, ақын және жазушы, 1926 жылдың 25 маусымында Клагенфуртта дүниеге келді, 1973 жылдың 17 қазанында Римде қайтыс болды. Герхард Ламперсберг, композитор, 1928 жылдың 5 шілдесінде Гермагорда дүниеге келді, 2002 жылдың 29 мамырында Клагенфуртта қайтыс болды. Гюнтер Домениг, сәулетші, 1934 жылдың 6 шілдесінде Клагенфуртта туған, 2012 жылдың 15 маусымында қайтыс болды. Удо Юргенс, әнші және композитор, 1934 жылдың 30 қыркүйегінде Клагенфуртта дүниеге келді, 2014 жылдың 21 желтоқсанында Мюнстерлингенде қайтыс болды. Кики Когельник, суретші, 1935 жылдың 22 қаңтарында Блейбургте дүниеге келді, 1997 жылдың 1 ақпанында Венада қайтыс болды. Бруно Жиронколи, мүсінші, 1936 жылдың 27 қыркүйегінде Вилахта дүниеге келді, 2010 жылдың 19 ақпанында Венада қайтыс болды. Энгельберт Оберностер, жазушы, 1936 жылдың 28 желтоқсанында Санкт-Лоренценде, Лесактальда туған. Дагмар Коллер, актриса және әнші, 1939 жылдың 26 тамызында Клагенфуртта туған. Питер Хандке, драматург және жазушы, 1942 жылдың 6 желтоқсанында Гриффенде туған. Арнульф Компош, айна суретшісі, 1942 жылы Клагенфуртта туған. Питер Туррини, драматург, 1944 жылдың 26 қыркүйегінде Вольфсбергтің Сент-Маргаретен-им-Лавантал қаласында туған. Герт Йонке, драматург, 1946 жылдың 8 ақпанында Клагенфуртта туған, 2009 жылдың 4 қаңтарында қайтыс болды. Вернер Кофлер, жазушы, 1947 жылдың 23 шілдесінде Вилахта туған. Вольфганг Петрич, дипломат, 1947 жылдың 26 тамызында Клагенфуртта туған. Эрик Шинеггер, интерсекс альпий шаңғышысы, 1948 жылдың 19 маусымында Санкт-Арбандағы Агсдорф қаласында туған. Вольфганг Пак, әйгілі аспазшы, 1949 жылдың 8 шілдесінде Санкт-Вейт-ан-дер-Глан қаласында туған. Йозеф Винклер, жазушы, 1953 жылдың 3 наурызында Камеринг қаласында туған. Франц Кламмер, тау шаңғышысы, 1953 жылдың 3 желтоқсанында Моусвальдта, Фресахта туған. Маркус Мюллер, фармаколог және Вена медицина университетінің ректоры, 1967 жылдың 23 тамызында Клагенфуртта туған. Патрик Фризахер, Формула-1 жүргізушісі, 1980 жылдың 26 қыркүйегінде Вольфсберг қаласында туған.

Arnulf of Carinthia, Holy Roman Emperor, born about 850, grew up in Moosburg, died December 8, 899 in Regensburg. Pope Gregory V (né Bruno of Carinthia), born about 972, place unknown, died February 18, 999, in Rome. Saint Hemma of Gurk, born about 980, probably at Zeltschach, Friesach, died June 27, 1045, in Gurk. Heinrich von dem Tuerlin, minstrel and epic poet, early 13th century, probably born at Sankt Veit an der Glan. Ulrich von dem Türlin, a 13th century epic poet, probably born at St. Veit an der Glan. Henry of Carinthia, king of Bohemia (Jindřich Korutanský) and titular king of Poland, born about 1265, died April 2, 1335, at Castle Tyrol. Josef Stefan, physicist, born March 24, 1835, in the vicinity of Klagenfurt, died January 7, 1893, in Vienna. Thomas Koschat, composer and bass singer, born August 8, 1845, in Klagenfurt. Robert Musil, author, born November 6, 1880, in Klagenfurt, died April 15, 1942, in Geneva. Anton Wiegele, painter, born February 23, 1887, at Nötsch im Gailtal, died December 17, 1944, at Nötsch im Gailtal. Herbert Boeckl, painter, born June 3, 1894, in Klagenfurt, died January 20, 1966, in Vienna. Rudolf Kattnigg, composer, born April 9, 1895, in Treffen, died September 2, 1955, in Vienna. Josef Klaus, politician, born August 15, 1910, at Kötschach Mauthen, died July 25, 2001, in Vienna. Heinrich Harrer, mountaineer and ethnographer, born July 6, 1912, at Obergossen, Hüttenberg, died January 7, 2006, at Friesach. Christine Lavant, poet, born July 4, 1915, in Großedling, Wolfsberg, died June 7, 1973, at Wolfsberg. Maria Lassnig, painter, born September 9, 1919, in Kappel am Krappfeld. Kathrin Glock, entrepreneur, born November 26, 1980, in Carinthia. Paul Watzlawick, psychologist, born July 25, 1921, in Villach, died March 31, 2007, in Palo Alto. Felix Ermacora, specialist in international law, born October 13, 1923, in Klagenfurt, died February 24, 1995, in Vienna. Ingeborg Bachmann, poet and writer, born June 25, 1926, in Klagenfurt, died October 17, 1973, in Rome. Gerhard Lampersberg, composer, born July 5, 1928, at Hermagor, died May 29, 2002, in Klagenfurt. Günther Domenig, architect, born July 6, 1934, in Klagenfurt, died 15 June 2012. Udo Jürgens, singer and composer, born September 30, 1934, in Klagenfurt, died December 21, 2014, in Münsterlingen, Switzerland. Kiki Kogelnik, painter, born January 22, 1935, at Bleiburg, died February 1, 1997, in Vienna. Bruno Gironcoli, sculptor, born September 27, 1936, at Villach, died February 19, 2010, in Vienna. Engelbert Obernosterer, writer, born December 28, 1936, at Sankt Lorenzen, Lesachtal. Dagmar Koller, actress and singer, born August 26, 1939, in Klagenfurt. Peter Handke, playwright and writer, born December 6, 1942, at Griffen. Arnulf Komposch, mirror artist, born 1942 in Klagenfurt. Peter Turrini, playwright, born September 26, 1944, at St. Margarethen im Lavanttal, Wolfsberg. Gert Jonke, playwright, born February 8, 1946, in Klagenfurt, died January 4, 2009. Werner Kofler, writer, born July 23, 1947, in Villach. Wolfgang Petritsch, diplomat, born August 26, 1947, in Klagenfurt. Erik Schinegger, intersexed alpine skier, born June 19, 1948, at Agsdorf, Sankt Urban. Wolfgang Puck, celebrity chef, born July 8, 1949, in Sankt Veit an der Glan. Josef Winkler, writer, born March 3, 1953, in Kamering. Franz Klammer, alpine skier, born December 3, 1953, at Mooswald, Fresach. Markus Müller, pharmacologist and rector of the Medical University of Vienna, born August 23, 1967, in Klagenfurt. Patrick Friesacher, Formula one driver, born September 26, 1980, in Wolfsberg.

Каринтияда қайтыс болды

Модест, миссионер, шамамен 720 жылы Ирландияда дүниеге келді, шамамен 772 жылы Мария Саалда қайтыс болды. Болеслав II Батыл, Польша королі, шамамен 1042 жылы туған; аңыз бойынша, Оссиахта 22 наурызда 1081 жылы қайтыс болған (?). Карл Ауер фон Велсбах, химик және ойлап табушы, 1858 жылы 1 қыркүйекте Венада дүниеге келді, 1929 жылы 4 тамызда Мёблингте қайтыс болды. Антон Колиг, суретші, 1886 жылы 1 шілдеде Нойтищенде (қазіргі Новый Йичин, Чехия) дүниеге келді, 1950 жылы 17 мамырда Нёч-им-Гайлталда қайтыс болды. Вернер Берг, суретші, 1911 жылы 4 сәуірде Эльберфельдте, қазіргі Вупперталда, Германияда дүниеге келді, 1981 жылы 7 қыркүйекте Санкт-Вейт-им-Яунтальда, Санкт-Канзиан-ам-Клопейнер-Зеде қайтыс болды. Миливой Ашнер, 1913 жылы 21 сәуірде Хорватияның Дарувар қаласында дүниеге келді, 2011 жылы 14 маусымда қайтыс болды, Усташе соғыс қылмыскері деп айыпталды.