Кранфорд: Элизабет Гаскеллдің 1853 жылғы романы. Шағын қала өмірі, әйелдер тағдыры мен Англияның өткені жайлы көркем шығарма. Кітап, радио, ТВ адаптациялары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1851–1853 жылдары жазылған Элизабет Гаскелдің романы.
1851–1853 novel by Elizabeth Gaskell
Кранфорд – ағылшын жазушысы Элизабет Гаскелдің эпизодтық романы. Ол алғаш рет «Үй ішіндегі сөздер» журналында бөлім-бөлім жарияланды, содан кейін 1853 жылы шағын түзетулермен «Кранфорд» деген атпен кітап ретінде басылды. Бұл туынды бірте-бірте танымал болды және 20 ғасырдың басынан бастап сахна, радио және теледидарда бірнеше драмалық қойылымдарға бейімделді.
Cranford is an episodic novel by English author Elizabeth Gaskell. It first appeared in instalments in the magazine Household Words, then was published with minor revisions as a book with the title Cranford in 1853. The work slowly became popular and from the start of the 20th century it saw a number of dramatic treatments for the stage, the radio and TV.
Өмірбаян
Шығармашылық Кранфорд Элизабет Гаскелл өскен Кеширдің Кнутсфорд деген шағын қалашығының негізінде жазылған. Ол балалық шағындағы естеліктерін Америкада жарияланған «Ағылшыстағы соңғы буын» (1849) мақаласы үшін және «Мистер Харрисонның жасырын айтуы» (1851) ұзақ әңгімесінде кездесетін Данкомб қаласы туралы жазба үшін пайдаланған. Ауылдық өмір мен ондағы ескіше кластық снобизм туралы осы әңгімелер бастапқыда тағы бір әңгіме ретінде жоспарланған, ол 1851 жылдың желтоқсан айында «Хаусехолд Вордс» журналында «Кранфордтағы қоғам» деген атпен жарияланды. Журнал редакторы Чарльз Диккенс, шығармадағы ұзақ жұмыс мүмкіндігін көріп, оның романының алғашқы екі тарауын құрағандықтан, авторды көбірек эпизодтар жазуға ынталандырды. Содан кейін Гаскелл ханым келесі 18 айда тағы жеті эпизод қосты, қазіргі 8-тараумен аяқталатын бөлімдер арасында сегіз ай үзіліс болды (1851 жылдың желтоқсаны мен 1852 жылдың сәуірі аралығында жазылған), ал кейінгі бөлімдер (1853 жылдың қаңтары мен мамыры аралығында жазылған). Осы кезеңде ол 1853 жылдың қаңтарында жарық көрген үш томдық «Рут» романын жазумен де айналысты. «Кранфорд» 1853 жылдың маусым айында Chapman & Hall баспасында том ретінде серияландырылып шықты, тамыз айында екінші басылымы және сол айда АҚШ-тағы басылымы жарық көрді. 1855 жылы Ұлыбританияда үшінші басылымнан кейін 1856 жылы француз тілінде, ал 1867 жылы неміс тілінде аудармасы шықты. Кітап Ұлыбританияда кеңінен талданбады және 1890 жылдарға дейін ғана кеңінен танымал болды. Романның танымалдылығын арттырудың бір жолы – баспагерлердің төмен бағалы, суреттері бар басылымдарды ұсыну арқылы сатуды көбейту саясаты болды. «Кранфорд» романы үшін алғашқысы 1864 жылы Джордж дю Мориердің суреттерімен Smith, Elder & Co компаниясынан шықты, ол көріністерді заманауи түсініктермен бейнелеуге ұмтылды. Хью Томсонның 1891 жылғы суреттерінде басымдық өзгерді, онда Кранфордтың интерьері мен киім үлгілері Элизабет Гаскелл естеліктеріндегі өнеркәсіптік революцияға дейінгі Регенттік кезеңге жақын бейнеленді. Сондай-ақ, Ду Мориердің шектеулі жағдайлардағы адамдарды психологиялық, бірақ мейірімділікпен бейнелеуден, юмор мен сезімталдыққа көбірек назар аударуға эмоционалдық ауытқу болды, бұл тәсілдің өзгеруі келесі ондаған жылдар бойы басқа суретшілерге де үлкен әсер етті.
The fictional Cranford is based on the small Cheshire town of Knutsford in which Elizabeth Gaskell grew up. She had already drawn on her childhood memories for an article published in America, "The Last Generation in England" (1849), and for the town of Duncombe which featured in her extended story "Mr. Harrison's Confessions" (1851). These accounts of life in a country town and the old fashioned class snobbery prevailing there were carried over into what was originally intended simply as another story, published as "Our Society in Cranford" in the magazine Household Words in December 1851. Seeing the possibilities of a longer work in the piece, which eventually formed the first two chapters of her novel, Charles Dickens, the magazine's editor, encouraged the author to write more episodes. Thereafter Mrs Gaskell added seven more episodes over the next 18 months, with an eight month gap between the sections ending at what is now chapter 8 (written between December 1851 and April 1852) and the later sections (written between January and May 1853). During this period, she was also engaged in writing the three volume novel Ruth, which was published in January 1853. Cranford soon followed its serialisation as a volume published by Chapman & Hall in June 1853, with a second printing in August and a US edition that month. Following a third UK printing in 1855 came a French translation in 1856 and a German translation in 1867. The book was not widely reviewed in Britain and it was not until the 1890s that it became really popular. One of the routes to the novel's growth in popularity was the policy of publishers to increase sales by providing lower priced illustrated editions. The first of these in Cranford's case was issued by Smith, Elder & Co in 1864 with illustrations by George du Maurier, whose approach was to interpret scenes in contemporary terms. There was a change of emphasis in Hugh Thomson's 1891 illustrations, where the Cranford interiors and styles of dress are pictured as closer to the pre industrial Regency period of Elizabeth Gaskell's memories. There was also an emotional shift from Du Maurier's psychological but compassionate depiction of people in limited circumstances to a greater emphasis on humour and sentimentality, a change of approach which was to prove influential on other illustrators for decades to come.
Құрылымы
Бұл шығарманың нақты сюжеті жоқ, бірақ «Афинеум» журналы оны «эскиздер жинағы» деп сипаттаған, ол адамдар мен әдет-ғұрыптарды мейіріммен бейнелейді, олардың көптегені енді өткеннің құрамына енген. Мұндағы бірлік сызықтық баяндама емес, кейіпкерлердің тұрақтылығы арқасында сақталады. Шындығында, перспектива уақыт бойынша алға-артқа жылжиды, өйткені өткен естеліктер қазіргі жағдайды түсіндіру үшін пайдаланылады. Баяндаушы Мэри Смит қажетті қашықтықты қамтамасыз етеді, оның көзқарасы – өте ерекше өмір салтынан келген жас әйелдің өз тәжірибесін баяндауы. Ол Манчестерде (романда Драмбл деп аталады) тұратын кәсіпкердің қызы болғандықтан, Кранфордқа тек қана келіп тұрады, бұл баяндаманың эпизодтық сипатын түсіндіруге мүмкіндік береді. Манчестер Гассел ханымның күйеуге шыққаннан кейін тұратын жеріне айналды. Ауылдық қала мен өнеркәсіптік қала арасындағы айырмашылық уақыт пен қашықтықтың бірдей нәтижесі болып табылады. Фланель киген сиыр туралы оқиға сияқты көптеген жеке есімдер мен оқиғалар жылдар бұрын болған нақты оқиғаларға негізделген. Джон Раскинге жазған хатында Гассел ханым осы туралы айта келіп, тым асыраған деп ойламау үшін өзі білетінінен аз жазғанын мойындады. Автордың әдебиеттегі тапқа деген қызығушылығы оның шекарасынан тыс дамып жатқан қала арқылы көрінеді. Кранфордта «өсіп келе жатқан өнеркәсіптік және қалалық экономиканың нәтижесінде дәстүрлі әлеуметтік жағдайды алмастыратын жүйе» теміржолдан да кешірек келді. Джени Углоу пікірінше, роман әлеуметтік өзгерістерді көрсетеді, онда әлеуметтік мінез-құлық пен қарым-қатынастарды реттеудегі басты фактор дәреже емес, жеке қажеттіліктерге жауап беруге көбірек мән беріледі. «Әлеуметтік топтың құрамына бұрын сыныптық белгілер бойынша тыйым салынған адамдар да еніп бастайды», ал қоғамның әйел арбитрлері бастапқыда консервативті құндылықтарының мейірімділіктің тиімді қорғаушысы екендігіне сенген иллюзияларынан «бір-біріне мейірімділік пен қамқорлық» өзара қолдаудың тиімді негізі екендігіне көшеді.
The work has no real plot, but is what The Athenaeum described as "a collection of sketches" on its appearance, affectionately delineating people and customs that were already becoming anachronisms. There it is the continuity of the characters involved that provides unity, rather than a linear narrative. Indeed, the perspective moves back and forth in time as past memories are introduced to account for the present. Necessary distancing is provided by the narrator, Mary Smith, whose point of view is that of a younger woman from a very different background simply reporting her experiences. As the daughter of a businessman living in Manchester (which she calls Drumble in the novel) she only visits Cranford occasionally, a device which is made to account for the episodic nature of the narration. Manchester was now Mrs Gaskell's place of residence after her marriage. The difference between country town and industrial city is as much a function of time as of distance. Many of the personal details and stories, including that of the cow dressed in flannel, are based on remembered fact that had taken place years before. Acknowledging this in a letter to John Ruskin, Mrs Gaskell commented that she had included less than she knew for fear of being thought to exaggerate. The author's preoccupation with class in her fiction is here refracted through the glass of a town out of step with what was developing beyond its parish boundaries. In Cranford "the system that, ushered in by the growing industrial and urban economy, was coming to replace the traditional system of rank", was slower to arrive than the railway. In the view of Jenny Uglow, the novel chronicles social change, moving from one where consideration of rank was the foremost regulator of behaviour and social relations to a more humane emphasis on responding to individual need. "The small social group begins to encompass those hitherto banned on grounds of class" as the female arbiters of society grow from their initial illusion that their conservative values are effective guardians of gentility to a realisation that "kindness and concern for each other" are a more effective basis of mutual support.
Кейіпкерлер
Мэри Смит – Дженкинстер отбасының және Мисс Поулдың жиі келетін қонағы, повествоші. Дебора Дженкинс мырза – Бұрынғы пастордың үстемдік танытатын үлкен қызы. Мэтти Дженкинс мырза – Пастордың кіші қызы. Питер Дженкинс – Отбасының ұлы, үйден қашып, соңында Үндістанда қоныс тапқан. Мисс Поул – Қалалық ақпарат тарататын, Мисс Мэттидің досы. Құрметті миссис Джеймисон – Губернатордың қызы және баронның жесір енесі ретінде, Кранфордтың әлеуметтік саясатын анықтаушы тұлға саналады. ФОРРЕСТЕР ханым – Тағы бір жесір, офицердің қызы және майордың жесірі ретінде Кранфордтың әлеуметтік ортасына қабылданған. Мисс Фиц Адам – Хоггинс мырзаның әпкесі, бай жесір, миссис Джеймисон оны әлеуметтік жағынан төмен санайды. Леди Гленмайр – Миссис Джеймисонның жесір қайын сіңлісі, ол оның әлеуметтік көзқарастарын бөліспейді. Бетти Баркер – Зейнеткерлікке шыққан, ақсүйектерге киім тіккен, бір кезде миссис Джеймисонның үй қызметшісі болған. Капитан Браун – Жартлай жалақы алатын армия капитаны, екі қызымен бірге Кранфордқа көшіп келді. Томас Холбрук – Мисс Поулдың туысы, сәтті фермер, бір кезде Мисс Мэттидің күйеуі болуға ниеттенген. Доктор Хоггинс – Кранфордтағы хирург ретінде әлеуметтік мәртебесі анық емес, "вульгарлық" тегі үшін кемсітіледі. Мистер Смит – Бай Драмбл қаласының кәсіпкері және Мэридің әкесі. Марта – Мисс Мэттидің адал қызметшісі. Джем Хёрн – Мартаның күйеуі. Мистер Муллинер – Миссис Джеймисонның үй басқарушысы. Синьор Брунони – Саяхатшы әуескердің сахналық аты, бұрынғы солдат. Синьора Брунони – Оның әйелі, оның полкі Үндістанға жіберілгенде онымен бірге келген.
Mary Smith – The narrator, a frequent visitor of the Jenkyns family and Miss Pole. Miss Deborah Jenkyns – The domineering elder daughter of the former rector. Miss Matty Jenkyns – The rector's younger daughter. Peter Jenkyns – The son of the family, who ran away from home and eventually settled in India. Miss Pole – The town gossip, Miss Matty's friend. The Honourable Mrs Jamieson – As daughter of a governor and the widowed daughter in law of a baron, she is considered Cranford's social arbiter. Mrs Forrester – Another widow who, as an officer's daughter and the widow of a major, is accepted into the Cranford social circle. Miss Fitz Adam – Mr Hoggins' sister, a wealthy widow who is regarded by Mrs Jamieson as her social inferior. Lady Glenmire – Mrs. Jamieson's widowed sister in law, who does not share her social prejudices. Betty Barker – A retired milliner to the gentry, once employed as a maid by Mrs Jamieson. Captain Brown – A half pay army captain, who comes to live at Cranford with his two daughters. Thomas Holbrook – Miss Pole's cousin, a successful farmer who was once Miss Matty's suitor. Dr Hoggins – As the Cranford surgeon he is of uncertain social status and is discriminated against because of his "vulgar" surname. Mr Smith – A wealthy Drumble businessman and Mary's father. Martha – Miss Matty's devoted maid. Jem Hearn – A joiner, Martha's fiancé. Mr Mulliner – Mrs. Jamieson's butler. Signor Brunoni – Stage name of the travelling magician, a former soldier. Signora Brunoni – His wife, who accompanied him when his regiment was sent to India.
Оқиғалар және бейімделулер
Элизабет Гаскелл «Кранфорд» басылымымен Кнутсфорд қаласымен байланысын толықтай үзген жоқ. 18-ғасырдың қарақшысы, қаланың бұрынғы тұрғыны Томас Хиггинс «Сквайрдың әңгімесі» атты туындының тақырыбы болды, ол 1853 жылғы Рождестволық «Үй ішіндегі сөздер» санында жарияланды, бірақ оқиға Дербиширдегі Барфорд қалашығында өрбітеді. Кейін, жылдар өткен соң, ол дөңгелек юбканың пайда болуын 1863 жылғы қарашада Диккенстің жаңа журналы «Жыл бойы» басылымында жарық көрген «Кранфордтағы қоршау» атты қосымша сатиралық эпизодтың тақырыбы етті. Романның театрлық қойылымдары ғасыр басында басталды, алғашқылары АҚШ-та сахналанды. Олардың ішінде Элис Байнингтонның бес көрікті «Кранфорд әйелдері» (Нью-Йорк, 1900) және Маргарита Мерингтонның «Кранфорд: пьеса» (Нью-Йорк, 1905) – Вильгельм IV заманындағы үш актілі комедиясы бар. Кейінгі британдық үлгілердің кейбіреулері драмалық эпизодтар болды, мысалы, Артур Фосфор Малламның (1872–1948) 13–15-тарауларға негізделген «Банк жабылады» (1912); Гай Пертуидің «Кранфорд карталық ойыны» (1913); Гарри Бригхаустың «Кранфорд эскизі», «Жақтастар» (1915); және Эми М. Робертсонның 10-тарауға негізделген «Кранфордтан келген үрей» (1930). 1930 жылы Рональд Гоудың «Хиггинс, Кранфордтың қарақшысы» атты балаларға арналған пьесасы да қойылды. Америкада роман 1946 жылы NBC радиосы үшін бейімделді. Мартин Коулменнің үш актілі театрлық пьесасы 1951 жылы алғаш рет қойылды және сол жылы британдық теледидарда көрсетілді. Содан кейін, BBC 1972 жылы роман бойынша төрт бөлімді телесериалды көрсетті. 1975 жылы роман негізінде британдық мюзикл қойылды, ал 1976 жылы Thames Television тағы бір бағдарлама көрсетті. 2007 жылы «Кранфорд» деген атпен шыққан бес бөлімді телесериал шын мәнінде Гаскеллдің тағы үш туындысымен біріктірілді: «Мэри Лэдлоу», «Мистер Харрисонның жасырын сырлары» және «Англиядағы соңғы буын». «Кранфордқа оралу» атты жалғасы 2009 жылы Ұлыбританияда және 2010 жылы АҚШ-та көрсетілді.
Elizabeth Gaskell had not done entirely with Knutsford with the publication of Cranford. Thomas Higgins, an 18th century highwayman and former inhabitant of the town, was made the subject of "The Squire’s Story", published in the Christmas 1853 number of Household Words, although it was there set in the fictitious Derbyshire town of Barford. Then years later she made the arrival of the hoop skirt the subject of an additional farcical episode in "The Cage at Cranford", published by Dickens in his new magazine All the Year Round in November 1863. Theatrical adaptations of the novel began at the turn of the century, the first few of which were produced in the US. Among these were Alice Byington's Cranford Dames, a play in five scenes (New York, 1900), and Marguerite Merington's Cranford: A Play, a three act comedy set in the time of William IV, (New York 1905). Some of the later British examples were merely dramatic episodes and included "The Bank Breaks" by Arthur Phosphor Mallam (1872–1948), based on chapters 13–15 (1912); Guy Pertwee's "A Cranford Card Party" (1913); Harry Brighouse's 'Cranford sketch', "Followers" (1915); and Amy M. Robertson's "The Panic from Cranford" (1930), based on chapter 10. 1930 also saw the tangential 'play for boys', Higgins, the Highwayman of Cranford, by Ronald Gow. In America the novel was adapted for NBC radio in 1946. Martyn Coleman's three act play for theatre, first produced in 1951, was adapted for British television that year. Subsequently, a four part television adaptation from the novel was broadcast by BBC in 1972. There was also a British musical based on the novel staged in 1975 and another broadcast by Thames Television in 1976. In 2007 the five part television series that appeared under the title Cranford was in reality elided with three other works by Gaskell: My Lady Ludlow, Mr. Harrison's Confessions and The Last Generation in England. A sequel, Return to Cranford, was broadcast in 2009 in the UK and 2010 in the US.