Кіріспе

Шотланд ғалымы, әдеби сыншы және тарихшы Дэвид Мазер Масон (2 желтоқсан 1822 – 26 қазан 1907) – шотланд ғалымы, әйелдердің сайлау құқығын қолдаушы, әдеби сыншы және тарихшы.

Өмірбаян

Массон Абердин қаласында Сара Мэзер мен Уильям Массонның ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Джеймс Мелвин басшылығымен Абердин грамматикалық мектебінде және Абердин университетінің Маришал колледжінде білім алды. Шіркеуге кіруді ниеттеніп, Эдинбург университетінде Томас Чалмерспен теологияны оқыды. Массон Чалмерспен 1847 жылы қайтыс болғанға дейін достық қарым-қатынаста болды. Дегенмен, дін қызметкері болу арманынан бас тартып, Абердинге оралып, «Баннер» газетінің редакторы болды – бұл газет «Еркін шіркеу» принциптерін жақтауға арналған еді. Екі жылдан кейін ол осы лауазымынан кетіп, әдеби мансабын жалғастыру үшін Эдинбургке қайтты. Ол онда көп жазды, «Фрейзер журналына», «Дублин университеті журналына» (онда Томас Чаттертон туралы мақалалары жарияланды) және басқа да мерзімді басылымдарға материалдар ұсынды. 1847 жылы ол Лондонға кетіп, өзінің күші мен білімін кеңінен пайдалану мүмкіндігіне ие болды. Ол Италияның достары қоғамының хатшысы болды (1851–1852). Флоренцияда Элизабет Барретт Браунингпен өткен әйгілі әңгімесінде ол оның Наполеон III-ке деген құрметіне қарсылық білдірді. Ол Томас де Квинсиді білген, оның өмірбаянын 1878 жылы «Англияның көрнекті тұлғалары» сериясына енгізген, сондай-ақ Томас Карлайлдың ықыласты досы және жақтаушысы болды. 1852 жылы ол Лондон университетінің колледжінде ағылшын әдебиеті профессоры болып тағайындалды, ал 1858 жылдан бастап бірнеше жыл бойы жаңадан құрылған «Макмиллан журналының» редакторы болды. 1865 жылы ол Эдинбургте риторика және ағылшын әдебиеті кафедрасына таңдалды және профессорлық қызметінің алғашқы жылдарында әйелдердің университеттік білім алуына белсенді түрде көмектесті. Ол сондай-ақ әйелі Эмили Розалин Орм мен олардың екі қызына әйелдердің сайлау құқығы үшін күресте қолдау көрсетті, Эдинбург пен Лондондағы шараларда сөз сөйледі. 1879 жылы ол Шотландияның құпия кеңесінің тіркелімінің редакторы болды, ал 1886 жылы осы тақырыпта Ринд лекцияларын оқыды. 1893 жылы Шотландияның корольдік тарихшысы болып тағайындалды. Екі жылдан кейін ол профессорлық лауазымынан қанағаттанды. 1896 жылы ол Эдинбургтегі Сэр Уолтер Скотт клубының президенті болды және клубтың жылдық кешкі асында Сэр Уолтерге арнап сөз сөйледі. 1900 жылы ол Шотландия тарих қоғамының төрағасы болды. Ол алғаш рет 1865 жылы Эдинбургке келгенде Розбери Кресцентінде тұрды, содан кейін 1869 жылдан 1882 жылға дейін 10 Регент террасасында тұрып, кейін Ұлы Кинг көшесіне көшіп кетті. Оны философияшы Джон Стюарт Милл және тарихшы Томас Карлайл сияқты достары жиі келіп көрді. 1897 жылы Массонның бюсті Эдинбург университетінің Сенатына сыйға тартылды. 1900–1901 жылдары Массон Эдинбургтің оңтүстік-батысындағы 2 Локхартон бағында (Сэр Джеймс Гованс жобалаған) тұрғандығы тіркелген. Ол Эдинбургте қайтыс болды және Эдинбургтегі Гранж зиратының солтүстік-батыс бөлігінде, солтүстікке қарай бағытталған негізгі жолдың жанына жерленді.

Отбасы

1854 жылы 17 тамызда Лондонда Массон Шотландиядағы әйелдердің сайлау құқығы үшін күрескен белгілі Эмили Розалин Ормге үйленді. Олардың ұлы Дэвид Орме Массон Мельбурн университетінің алғашқы химия профессоры атанды және КБЭ орденімен марапатталды. Олардың қызы Розалин жазушы және романист болды, ал үшінші қызы Хелен доктор Джордж Ловелл Гулландқа тұрмысқа шықты. Оның немерелері – химияшы Джон Масон Гулланд (1898–1947) және Джеймс И. О. Массон.

Тану

Гранждағы университеттің әйел студенттерге арналған алғашқы толыққанды жатақханасы – Массонның резиденциясы оның құрметіне аталған. Эдинбург университетінің Поллок жатақханасындағы ғимарат Массонның есімімен аталады. 1990 жылдары салынған Masson House студенттерге арналған жатақхана емес, жыл бойы жұмыс істейтін үш жұлдызды қонақ үй ретінде пайдаланылады.