Тобиас Смолетт: Шотландиялық жазушы, хирург және драматург
Tobias Smollett
Тобиас Смолетт (1721-1771) – шотланд жазушысы, хирург, сыншы және драматур. «Родерик Рэндом» романымен танымал, кейінгі жазушыларға әсер етті. Биографиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд жазушысы, хирург, сыншы және драматург, 1721–1771.
Scottish novelist, surgeon, critic and playwright, 1721–1771
Тобиас Джордж Смоллетт (19 наурыз 1721-де крещені болған – 17 қыркүйек 1771) – шотланд жазушысы, хирург, сыншы және драматург. Ол "Родерик Рэндомның басынан өткендері" (1748), "Перегрин Пиклдің басынан өткендері" (1751) және "Хамфри Клинкердің саяхаты" (1771) сияқты авантюралық романдарымен әйгілі болды, олар кейінгі жазушыларға, соның ішінде Чарльз Диккенске әсер етті. Оның романдары замандас баспагерлер тарапынан көп өзгертілді; әр романның толыққанды басылымын доктор О. М. Брак-кіші және басқалар редакциялады.
Tobias George Smollett (baptised 19 March 1721 – 17 September 1771) was a Scottish novelist, surgeon, critic and playwright. He was best known for picaresque novels such as The Adventures of Roderick Random (1748), The Adventures of Peregrine Pickle (1751) and The Expedition of Humphry Clinker (1771), which influenced later novelists, including Charles Dickens. His novels were liberally altered by contemporary printers; an authoritative edition of each was edited by Dr O. M. Brack Jr and others.
Жас шағы мен отбасы
Смоллетт қазіргі Шотландияның Батыс Данбартонширдегі Рентонның бір бөлігі болып табылатын Далкуернде дүниеге келді және 1721 жылғы 19 наурызда крещениеден өтті (оның туған күні 3 күн бұрын деп есептеледі). Оның әкесі, Ливен өзенінің жанында тұрған, шамамен 1726 жылы, Смолетт бес жаста болғанда қайтыс болды. Оның анасы Барбара Смоллетт (құрметті Куннингэм) отбасын сол жерде тәрбиеледі, ол 1766 жылға дейін қайтыс болғанға дейін. Оның ағасы капитан Джеймс Смоллетт және әпкесі Жан Смоллетт болды, ол Айрширдегі Саймингтоннан Александр Телфэрге үйленді. Жан өзінің туысы, комиссар Смоллетттің қайтысынан кейін Бонхиллге ие болды және 1780 жылы Smollett деген бойына қайта оралды. Олар Эдинбургтегі Канонгейттен жақын жердегі Сент-Джон көшесінде тұрды және әскери қызметте болған ұлы болды.
Smollett was born at Dalquhurn, now part of Renton in present day West Dunbartonshire, Scotland, and baptised on 19 March 1721 (his birth date is estimated as 3 days previously). on the River Leven, who died about 1726, when Smollett was just five years old. His mother Barbara Smollett née Cunningham brought the family up there, until she died about 1766. He had a brother, Captain James Smollett, and a sister, Jean Smollett, who married Alexander Telfair of Symington, Ayrshire. Jean succeeded to Bonhill after the death of her cousin german, Mr Commissary Smollett, and resumed her maiden name of Smollett in 1780. They lived in St John Street off Canongate, Edinburgh, and had a son who was in the military.
Білім және мансап
Смолетт Думбартон грамматикалық мектебінде оқыды, содан кейін Глазго университетіне түсіп, онда медицинаны оқыды және ақырында хирург дипломын алды. «Родерик Рэндомның оқиғалары» Ле Саждің «Жил Блас» ромасына негізделген. Онда «әукескерлік, жезөкшелік, қарыз және гомосексуализмге ишаралар» сияқты жанжалды мәселелер көтерілгеніне қарамастан, ол жарияланды және Смолетт «әдебиет адамы» деп есептелді.
Smollett attended Dumbarton Grammar School and then was educated at the University of Glasgow, where he studied medicine and eventually qualified as a surgeon. The Adventures of Roderick Random was modelled on Le Sage's Gil Blas and despite its scandalous content covering 'snobbery, prostitution, debt and hinting at homosexuality', it was published Smollett became considered as a 'man of letters'
1755 жылы ол Мигель де Сервантестің «Дон Кихот» ромасының ағылшын тіліне аудармасын жариялады, оны 1761 жылы қайта жөндеді. 1756 жылы ол 58 томдық «Жаһандық тарихтың» редакторы болып қысқа мерзімге тағайындалды, сондай-ақ «The Critical Review» журналын да басқарды. Кейін адмирал сэр Чарльз Ноулз оған қарсы қылмысты айыптау ісін ұтты, нәтижесінде Смолетт үш айға түрмеге жабылып, 100 фунт стерлинг айыппұл төледі. Шотландияға жасаған келесі сапары оның соңғы романы «Хамфри Клинкердің саяхаты» (1771) романына шабыттандырды, ол өлімінен кейін жарық көрді. Ол көптен бері ішек ауруынан зардап шегіп жүрген. Эмделу үшін Батқа барғаннан кейін Италияға көшіп, 1771 жылдың қыркүйегінде қайтыс болды және Ливорнодағы Ескі ағылшын зиратына жерленді. Эдинбургтегі, Корольдік мильден алыс емес, Сент-Джонс көшесінің басындағы уақытша тұратын жерінде де тақта орнатылған, онда оның әйелі күйеуінің өлімінен кейін кем дегенде 1785 жылға дейін тұрғандығы айтылады. Тақтада ол 1766 жылдың жазында әпкесі, Телфер ханымның үйінде тұрғаны жазылған. Екінші тақтада (ғимарат 1758 жылы салынғаны, сол кезде салыстырмалы түрде жаңа болғаны) ол «кейде мұнда тоқтаған» делінген, яғни бірнеше рет келгенін білдіреді. Смолетт – Эдинбургтегі Принс-стриттегі Скотт монументінің төменгі бөлігінде бейнеленген 16 шотланд жазушысы мен ақынының бірі. Ол шығыс жағының сол жақ шетінде бейнеленген.
In 1755 he published an English translation of Miguel de Cervantes' novel Don Quixote, which he revised in 1761. In 1756, he became briefly editor of the 58 volume Universal History, and editor of The Critical Review, from which later he had a successful libel case brought against him by Admiral Sir Charles Knowles, and a three month prison sentence, and fine of £100. A further visit to Scotland helped to inspire his last novel, The Expedition of Humphry Clinker (1771), published in the year of his death. He had for some time been suffering from an intestinal disorder. Having sought a cure at Bath, he retired to Italy, where he died in September 1771 and was buried in the Old English Cemetery, Livorno. There is also a plaque at his temporary residence in Edinburgh, just off the Royal Mile at the head of St John's Street, where his wife lived after his death until at least 1785. This states that he resided there in the house of his sister, Mrs. Telfer, for the summer of 1766. A second plaque (dating the building at 1758, making it relatively new at that time) states that he "stayed here occasionally," implying more than one visit. Smollett is one of the 16 Scottish writers and poets depicted on the lower section of the Scott Monument in Princes Street, Edinburgh. He appears on the far left side of the east face.
Әдебиеттегі сілтемелер
Лоренс Стерн өзінің «Франция мен Италия арқылы сезімтал саяхат» еңбегінде Смолеттті «Смельфунгус» лақап атымен атайды, себебі Смолетт өзінің «Франция мен Италия арқылы саяхат» еңбегінде баяндаған елдердің институттары мен әдет-ғұрыптарына қатты сын айтқан. Джордж Элиоттың «Миддлмарк» кітабындағы Брук мырза Касаубон мырзаға: «Немесе Доротеяға сізге жеңіл нәрселер оқып беруін сұраңыз, Смолетт – Родерик Рэндом, Хамфри Клинкер. Олар сәл-ақ кең, бірақ ол үйленгеннен кейін енді нәрсенің бәрін оқи алады. Мен есімде сақтаймын, олар мені қатты күлдірді, – постильонның шалбары туралы бір қызықты оқиға бар». В. М. Такеррейдің «Ванити-Фейр» романында Ребекка Шарп пен мисс Роуз Кроули «Хамфри Клинкерді» оқыды: «Бірде Мистер Кроули жастар не оқып жатыр деп сұрағанда, тәрбиеші «Смолетт» деп жауап берді. «О, Смолетт», – деді Мистер Кроули, толық қанағаттанған күйде. «Оның тарихы көбірек жалықтырады, бірақ Мырза Хьюмнің тарихынан гөрі ешқандай жағдайда қауіпті емес. Осы тарихты оқып жатырсыз ба?» «Иә», – деді мисс Роуз, бірақ бұл Мырза Хамфри Клинкердің тарихы екенін айтпады». Чарльз Диккенстің «Дэвид Копперфилд» кітабындағы жас кейіпкер бала кезінде Смолетттің шығармаларын өзінің сүйікті кітаптарының қатарына жатқызғанын айтады. Джон Беллерс өзінің «Джонни Диксон» сериясында Смолетттің шығармаларына сілтеме жасады, онда профессор Родерик Рэндом Чайлдермасс оның қайтыс болған әкесі Маркус, ағылшын тілінің профессоры, барлық ұлдарын Смолетттің шығармаларындағы кейіпкерлердің құрметіне ат қойғанын айтады: Родерик Рэндом, Перегрин Пикл, Хамфри Клинкер және тіпті «Фердинанд граф Фатхом», ол әдетте өзінің атына F. C. F. Чайлдермасс деп қол қоятын. Джордж Оруэлл оны «Шотландияның ең үздік романисі» деп бағалаған. Хью Уолполдың бесінші романы «Қайратта» басты кейіпкер Питер Перегрин Пиклді өзінің естеліктерін жазуға шабыттандырған мәтін деп атайды.
Laurence Sterne, in his A Sentimental Journey Through France and Italy, refers to Smollett under the nickname of Smelfungus, due to the snarling abuse Smollett heaped on the institutions and customs of the countries he visited and described in his Travels Through France and Italy. Mr Brooke in George Eliot's Middlemarch says to Mr Casaubon: "Or get Dorothea to read you light things, Smollett – Roderick Random, Humphry Clinker. They are a little broad, but she may read anything now she's married, you know. I remember they made me laugh uncommonly – there's a droll bit about a postillion's breeches." In W. M. Thackeray's novel Vanity Fair, Rebecca Sharp and Miss Rose Crawley read Humphry Clinker: "Once, when Mr. Crawley asked what the young people were reading, the governess replied 'Smollett'. 'Oh, Smollett,' said Mr. Crawley, quite satisfied. 'His history is more dull, but by no means so dangerous as that of Mr. Hume. It is history you are reading?' 'Yes,' said Miss Rose; without, however, adding that it was the history of Mr. Humphry Clinker." Charles Dickens's David Copperfield mentions that his young protagonist counted Smollett's works among his favourites as a child. John Bellairs referenced Smollett's works in his Johnny Dixon series, where Professor Roderick Random Childermass reveals that his late father Marcus, an English professor, had named all his sons after characters in Smollett's works: Roderick Random, Peregrine Pickle, Humphry Clinker, and even "Ferdinand Count Fathom", who usually signed his name F. C. F. Childermass. George Orwell praised him as "Scotland's best novelist". In Hugh Walpole's fifth novel Fortitude, the protagonist Peter refers to Peregrine Pickle as a text that inspired him to document his own memoirs.
Радио
"Хамфри Клинкердің саяхаты" 2008 жылдың тамызында радио үшін үш бір сағаттық бөлімге бейімделді. Оны Ивонн Антробус сахналық қойылымға айналдырды, Клинкер рөлінде Стюарт Маклаулин, ал Мэтью Брамбл рөлінде Найджел Энтони ойнады.
The Expedition of Humphry Clinker was adapted for radio in three one hour episodes in August 2008. It was dramatised by Yvonne Antrobus and starred Stuart McLoughlin as Clinker and Nigel Anthony as Matthew Bramble.