Кіріспе

Солтүстік Американың ашық дөңгелекті автожарыстар ұйымы Championship Auto Racing Teams (CART) – 1979 жылдан бастап 2003 жылғы маусымнан кейін тарағанға дейін жұмыс істеген американдық ашық дөңгелекті автожарыстарға санкция беретін орган. CART 1979 жылы АҚШ Автоклуб чемпионатының (USAC) команда иелері құрды, олар USAC-тың бағыты мен басшылығына келіспеді. Олар команда иелерінің бейтарап органға тәуелділіктің орнына өз серияларын бірлесіп санкциялап, насихаттауды ұсынды – бұл сол кездегі жаңа идея еді. 1980-жылдары CART-тың Indy Car World Series Солтүстік Америкадағы ашық дөңгелекті автожарыстардың ең басты сериясына айналды, онда көшелік трассалар, жол трассалары және овалды жарыстар өткізілді. CART командалары USAC санкциялаған Индианаполис 500 жарысына қатыса берді, ол серия кестесіне енгізілді. Серия дамып келе жатқанмен, шығындар, бәсекеге қабілеттілік және кіріс бөлісіне қатысты алаңдаушылықтар CART ұйымдық құрылымына қарсылық тудырды. 1992 жылы компанияны IndyCar деп қайта атау және келісімдік кеңес құруға жасалған реформалық әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1996 жылы ашық дөңгелекті жарыстарда "бөлініс" болды, нәтижесінде жаңа құрылған Indy Racing League (IRL) Индианаполис 500 жарысына толық бақылау жасады және овалды трассалардағы ашық дөңгелекті жарыстар сериясын бастады. CART IndyCar атауын қолдануын тоқтатты, бірақ Indianapolis 500 жарысына қатыспай, сериясын жалғастырды. Бұл "бөлініс" АҚШ-та ашық дөңгелекті жарыстарға деген қызығушылықты күрт төмендетті, сонымен қатар NASCAR-дың танымалдылығының артуы демеушілікке және жол трассаларындағы қатысушылар санының азаюына себеп болды. 2000-жылдардың басындағы бірқатар сәтсіздіктерден кейін, ірі жарыс командалары мен қозғалтқыш өндірушілері IRL-ге көшті, нәтижесінде CART 2003 жылғы маусымның соңында банкротқа ұшырады. 2004 жылы үш команда иесі серия активтерін банкроттан сатып алып, оны Champ Car World Series (CCWS) деп атады. Champ Car қаржылық қиындықтарға тап болды және 2008 жылғы жоспарланған маусымнан бұрын банкротқа өтініш берді. CART және CCWS активтері мен тарихы IRL-дің IndyCar Series сериясына біріктірілді.

Көлік құралдары

Champ Cars (1997 жылға дейін IndyCars деп жарнамаланған) – ортада орналасқан қозғалтқышы бар, ашық дөңгелекті, бір орындық жарыс машиналары. Champ Cars машиналарының төменгі бөлігі жер әсерін тудыру үшін жасалған, ал үстінде жоғары көтерілген қанаттары бар еді. Бұл автомобильдер овал трассада немесе жол трассасында жарысқа қатысқандарына байланысты әртүрлі аэродинамикалық жиынтықтарды қолданды. Командалар көбінесе Lola, Swift, Reynard және March сияқты тәуелсіз өндірушілерден шасси сатып алатын, ал Ден Гурни және Роджер Пенске сияқты кейбір команда иелері өздері құрастыратын. 1995 жылға дейін серияда Goodyear шиналары ғана қолданылды, бірақ Firestone компаниясы қатысқаннан кейін, бәсекелестік күшейді. 2000 жылы Firestone эксклюзивті жеткізуші болды, ал 2002 жылы оның қарамасты компаниясы Bridgestone осы рөлді иеленді. Champ Cars машиналары метанол отынымен жұмыс істейтін турбокомпрессорлы қозғалтқыштарды пайдаланды. 1990 жылдардың ортасына дейін Cosworth (Ford Cosworth деп танымал), Ilmor (Chevrolet деп танымал) және Buick қозғалтқыштары жиі қолданылды, содан кейін Mercedes Benz Ilmor брендінің иесі болды, ал Honda және Toyota зауыттық командалар құрды. Қозғалтқыштар көбінесе өндірушілерден жалға алынып, жарыс маусымында зерттеу және әзірлеме жұмыстары жүргізілетін. Бір қозғалтқыш маусымның басында бәсекеде үстемдік танытуы мүмкін, бірақ кейін артта қалуы ықтимал. 1990 жылдардың басындағы командаларға арналған жаңартылған қозғалтқыштардың эксклюзивті қолжетімділігі ұйым ішіндегі негізгі даудың себебіне айналды, ал өндірушілер командалардың қозғалтқыштарды сатып алу туралы ұсыныстарына қарсы тұрды. 2003 жылы Honda және Toyota компаниялары шыққаннан кейін CART 2.65 литрлік V8 турбокомпрессорлы Cosworth қозғалтқыштарының сериясын сатып алып, оларды Ford брендімен командаларға жалға берді. Champ Cars машиналары Formula 1 машиналарымен салыстырылатын, олар да қанаттары, ортада орналасқан қозғалтқыштары және ашық дөңгелектерімен ерекшеленетін. Овал трассаларда пайдаланылуына байланысты Champ Cars машиналары салмағы ауыр, көлемі үлкен, жылдамдыққа ие болуы баяу болғанмен, ең жоғары жылдамдығы жоғары еді. Екі серия да коммерциялық себептермен тікелей салыстырудан қашып, бірақ 2002 жылы екі серия да Монреальдегі Гилль Вильнёв трассасында бір ай ішінде жарыс өткізді. Бұрынғы Chip Ganassi Racing жүргізушісі Хуан Пабло Монтоя Формула 1 жарысында 1'12.836 уақытпен pole позициясын жеңіп алды, ал ең баяу уақыт Алекс Юнгтың 1'17.34 уақыты болды. Бірнеше аптадан кейін Криштиану да Матта Champ Car жарысында 1'18.959 уақытпен pole позициясын жеңіп алды.

Қор

1905 жылы AAA ұлттық жүргізушілер чемпионатын құрып, Америка Құрама Штаттарында автожарыстарды санкциялауға алғашқы ресми орган болды. AAA 1955 жылы Ле-Ман трагедиясынан кейін автожарыстар қауіпсіздігіне байланысты туған жалпы наразылыққа байланысты автожарыстарды санкциялауды тоқтатты. Оған жауап ретінде Индианаполис моторлы трассасының президенті Тони Хулман «Америка Авто Клубын» (USAC) құрды, ол «чемпионат» автожарыстарын, яғни ашық дөңгелекті жарыстарды санкциялауды өз міндетіне алды. Осы жарыстардың ең маңызды оқиғасы – Индианаполис моторлы трассасында жыл сайын өткізілетін Индианаполис 500 жарысы болды. USAC 1978 жылға дейін чемпионатты эксклюзивті түрде санкциялады және Халықаралық Автомобиль Федирациясының (FIA) ашық дөңгелекті жарыстар бойынша танылған американдық өкілі болды. Чемпионатқа қатысушылар, Дэн Гурнидің жетекшілігімен, 1970-ші жылдарда USAC санкциялау саясатына сын көзбен қарастыра бастады. Ерекше оқиғаларға 1971 жылы Marlboro компаниясының үлкен демеушілік келісімінен айырылуы кірді, себебі USAC брендтің эксклюзивтілігін іс-шараларда сақтауға қол жеткізе алмады. Сонымен қатар, кірлі трассалардың болуы, командалардың мәлімдеуінше, подиумға шыққан жағдайда да шығынға ұшырауы мүмкін болған жүлде қоры, және сериядағы Индианаполис жарысынан басқа жарыстарды тиісті деңгейде жарнамалаудың жетіспеуі де сынға түсті. 1978 жылдың басында Гурни «Гурнидің Ақ парағы» деп белгілі болған, «Чемпионат Автожарыс Топтары» ұйымын құруға арналған жобаны жазды. Гурни шабытты Берни Экклстоунның Формула-1 құрылысшылар қауымдастығын құру арқылы Формула-1 жарыстарындағы жақсартуларды енгізуінен алды. Ақ парақта команда иелері USAC ұлттық чемпионатында өз мүдделерін қорғау үшін CART-ті адвокаттық топ ретінде құруға шақырылды. Топ теледидар құқықтарын, демеушілік келісімдерін және жарыс жүлделерін келіссөздер жүргізу үшін де жұмыс істейтін болады, сондай-ақ USAC басқару органында орын алуға ұмтылатын еді. 1978 жылы, USAC Чемпионат жарыстарын санкциялаушы бірінші және жалғыз орган болған соңғы маусымда, олардың 18 жарыстық кестесінде 4 жол жарысы және 14 овал жарысы болды. 1978 жылдың 23 сәуірінде USAC-тің сегіз жоғары лауазымды шенеунігі ұшақ апатында қаза тапты, бұл 1978 жылғы маусымды қатты қиындатқан ұйымдық дағдарысқа әкелді. 1978 жылдың қарашасында Гурни, Роджер Пенске және Пат Патрик сияқты басқа да жетекші команда иелерімен бірге өз өтініштерін USAC басқармасына жеткізді, бірақ ұсыныс қабылданбады, нәтижесінде жаңа, тәуелсіз жарыс сериясы құрылды. CART-тің алғашқы жарысы 1979 жылдың 11 наурызында өтті, ал жарыс Sports Car Club of America (SCCA) санкциялады. USAC бастапқыда 1979 жылғы Индианаполис 500 жарысына барлық CART жүргізушілерін қатысудан тыйым салуға тырысты, CART командаларына Атланта моторлы трассасындағы жарыс кезінде телеграмма арқылы хабарлады. Бірақ CART сотқа шағымданып, өз машиналарына қатысуға рұқсат алды. 1979 жылы өткен 20 жарыстың 13-і 1979 жылғы CART чемпионатының бөлігі болды. 1980 жылы USAC және CART Чемпионат жарыстары лигасы ретінде жарыстарды бірлесіп санкциялауға тырысты, бірақ USAC 5 жарыстан кейін бас тартты. 1981 жылдың соңында USAC санкциялаған жалғыз асфальт жабынды трассадағы чемпионат жарысы – Индианаполис 500 болды.

CART PPG Indy Car World Series (1982-1991) жарысы

1982 жылға қарай CART PPG Indy Car World Series ашық дөңгелекті жарыстардағы Американың ұлттық чемпионаты деп кеңінен мойындалды. 1983 жылы USAC CART-ке өз кестесіне Инди 500 жарысын қосуға келісім берді, сонымен бірге 500 жарысына санкция беру құқығын сақтап, жүргізушілерге CART чемпионатында ұпайлар берілді. Бұл серия, USAC-тің бұрынғы үлгісі сияқты, негізінен овалды тректерде басталып, Солтүстік Америкадағы Road America, Mid Ohio және Laguna Seca сияқты танымал жол жарыстарының өтетін жерлерінде төмендеп бара жатқан Can Am сериясын ығыстыра бастады. Марио Андретти, Бобби Рахал және Дэнни Салливан сияқты көптеген жарыс жұлдыздары CART-те табысқа жетті. 1980-ші жылдардың ортасына қарай серия көше жарыстарын санкциялау арқылы кеңейді, Формула 1-ден Детройт Гран-при және Лонг-Бич Гран-при жарыстарын қабылдап, Торонто мен Кливлендке дейін жетті. CART сериямен бірге саяхаттайтын, промоутерлер ұсынатын жергілікті персоналға тәуелді емес, бірінші толық штатты жүргізушілер қауіпсіздігін қамтамасыз ететін команданы құрды. Ашық дөңгелекті жарыстар Индианаполистен тыс тұрақты кестеге ие болды, бұл команда иелеріне жомарт демеушілік және теледидар мүмкіндіктерін ашты. Қатысушылар санының, теледидардан түскен табыстың және жүлде қорының өсуіне қарамастан, CART-тің теңдік принципіне негізделген басқару құрылымы өзімен бірге қиындықтарды әкелді. CART команда иелерінің арасында үлкен айырмашылықтар болды: мысалы, Карл Хаас және Роджер Пенске сияқты иелер жылдамдық тректеріне иелік етіп, дөңгелек, шасси және қозғалтқыш өндірушілерімен тиімді келісімшарттар жасады, ал басқа командалар ескі машиналарды сатып алып, қатыса алатын жарыстарға ғана баратын. Мүдделердің әртүрлілігі жыл сайынғы дау-дамаylarға және ережелерге, демеушілікке, жүргізушілердің қауіпсіздігіне, трасса таңдауына және басқа да мәселелерге қатысты мүдделердің қақтығысына алып келді. 1988 жылы CART ACCUS-ке қосылды, бұл шетелдік жүргізушілерге FIA Супер Лицензияларын жоғалту қаупінсіз жарысуға мүмкіндік берді. Бұрынғы F1 чемпионы Эмерсон Фиттипальдидің 1989 жылғы сериядағы жеңісімен бірге, Оңтүстік Америка мен Еуропадан келген жүргізушілер бұрынғысынан көбінесе американдықтар басымдығын көрсеткен серияға қосылуға ынталанды. Халықаралық жүргізушілердің санының артуы серияны әлемдік спорттық кабельдік телеарналар үшін құнды теледидар активіне айналдыруға көмектесті. CART 1991 жылы Австралиядағы Surfers Paradise-де Солтүстік Америкадан тыс алғашқы жарысын өткізді.

Индикарт және "Сплит" (1992-1996)

Үлкен командалар мен қозғалтқыш және шасси өндірушілер жеңістер үшін бәсекелескенде, шығындар тез өсіп, кіші командаларды бағадан шығарды. 1989 жылы Индианаполис моторлы трассасының (IMS) президенті Тони Джордж және басқалар шетелдік жүргізушілер мен көшелік трассаларды негізінен америкалық USAC спринт жарыстарының таланттарын, мысалы Джефф Гордонды, IndyCar-да бәсекелесуден алды қашуға себеп болды деп қарады. IndyCar-дың дәстүрлі орта батыс АҚШ нарығында NASCAR, негізінен овалдарда жарыс өткізе отырып, танымал бола бастады. CART команда иелерінің, әсіресе ең байларының мүдделерін ғана қорғайды, ал спорттың жалпы мүддесін емес деп үнемі айыпталып келді. CART иелері спорттың бағытын ең көп тәуекелге ұшыраған, жүргізушілерге жалақы төлеген және ең көп қаржы жұмсаған командалар бақылауға алуы керек деп мәлімдеді. CART иелері Джорджқа наразылық білдірді және оның USAC-пен тығыз байланысы серияның Индианаполис 500-ге қатысуына кез келген сәтте қауіп төндіре алады деп ойлады. Спортты қадағалаудың дұрыс механизмі туралы пікірталас бірнеше жылға созылды, IMS Индианаполистегі кірісті бөлісуге немесе бақылауға қарсылық көрсетті, ал иелері трасса промоутерлеріне тым көп билік беруге құлықсыз болды. Осы мәселелерді шешу үшін 1992 жылы CART IndyCar деп қайта аталды, ал кейін 1992 жылы иелері дауыс беру құқығы бар бес мүшені сайлайтын, IndyCar бас директоры (басқа иелерді білдіретін) және Джордж (IMS-ті білдіретін) дауыс беру құқығы жоқ орындықтармен келісім кеңесін құрды. 1993 жылы британдық жүргізуші Найджел Манселл, 1992 жылғы F1 жүргізушілер чемпионатының чемпионы, IndyCar-ға ауысып, Фиттипальдиді жеңіп, чемпионатты жеңді. Жаңа кеңес маусым соңында бірқатар даулы шешімдерден кейін құлдырады, олар жапондық өндірушілерді шеттету, Ұлыбританиядағы Брэндс Хэтч трассасында жоспарланған жарысты жою және кестесін өзгеріссіз қалдыру, бұл Джордж пен жаңа кеңеске сайланған бес иесінің мүдделер қақтығысынан туындады. 1994 жылдың наурыз айында Джордж IndyCar кеңесінен кетіп қалғанын жариялады. Сол жылы Team Penske командасы 1994 жылғы Индианаполис 500 үшін арнайы жасалған Mercedes Benz қозғалтқышын ұсынды, ол USAC мен IndyCar ережелеріндегі айырмашылықты пайдаланып, жарыста үстемдік құрды және шығындар бақылаудан шығады деген қорқыныш тудырды. Шілдеде IMS шығындарды бақылайтын, тек американдық овалдарда жарысатын және USAC санкциялайтын Indy Racing League құрылғанын жариялады. 1995 жылғы Индианаполис 500-дегі қателіктерден кейін жүргізушілер USAC қадағалауына шағымданғаннан кейін Джордж 1996 жылғы Индианаполис 500-де IRL ұпайлары бойынша ең үздік 25 жүргізушіге жарыста орын берілетінін мәлімдеді, бұл қалған 33 орынның сегізін ғана қалдырды. Бұл "25/8 ережесі" деп аталды және бұрын-соңды болмаған жағдай, өйткені 500-де әрқашан барлық орын ашық іріктеуге қойылатын. CART жарыстан тыс қалғанын және енді Индианаполисте жарыспайтынын мәлімдеді, ал Джордж CART бойкот жасайды деп мәлімдеді. Индианаполиске келу үшін келісімшарт бойынша үлкен контингенттерді орналастыруды талап ететін демеушілерді қанағаттандыру үшін CART 1996 жылы Инди 500-мен бірдей күні Мичиган халықаралық жылдамдық трассасында бәсекелес жарыс, АҚШ 500-ін ұйымдастырды. Наурыз айында Индианаполис моторлы трассасы CART-тің "IndyCar" сауда белгісіне лицензиясын тоқтатуға федералды сотқа талап қойды. 1996 жылғы Мемориал күніне дейін CART иелері мен жүргізушілерін Джордж пен IMS-ке қарсы қойып, жаһарлық соғыс болды, оған Unser және Andretti отбасылары сияқты Индианаполис аңыздары да қатысты. Олар жаңа ережелерді жария түрде сынға алды және жарысты тәжірибесі аз жүргізушілермен қауіпті деп атады. 1996 жылғы Индианаполис 500-де бірнеше апат болды, Бадди Лейзер өзінің алғашқы жарысында жеңіске жеткенге дейін жарыстың төрттен бір бөлігі сақтандырылды. АҚШ 500-і, Инди 500-дің жартысынан басталып, он екі көлік қақтығысынан кейін жарыс бір сағатқа кешіктірілді. 11 секунд айырмашылықпен жеңген Джимми Вассер тұғырға шығар алдында көлігінен шығып, "Кімге сүт керек?" деп әзілдеді, бұл Indy 500 жеңімпазының сүт ішу дәстүріне сілтеме жасады. Сол кезде де, кейіннен де, демалыс күндері ашық дөңгелекті жарыстардағы күрт құлдыраудың бастамасы болған фиаско ретінде қарастырылды, Инди 500 және басқа да Indycar жарыстары танымалдылығының, теледидар көрермендерінің және қатысушылардың күрт төмендеуін көрді.

CART FedEx Чемпионаты сериясы (19972000)

Бірнеше бәсекелестік сот процесінен кейін CART 1996 жылғы маусымнан кейін IRL 2002 жылғы маусым соңына дейін атауды пайдаланбау шартымен ресми аббревиатурасына оралуға келісті. CART өз машиналарына бұрын USAC чемпионатының бөлімшесі қолданған «чемпиондық машиналар» деген атауды берді. 1996 жылы IRL іске қосылғаннан кейінгі алғашқы жылдары CART әлдеқайда күшті жағдайда болды: ол ең беделді жарыстардың көп бөлігін, демеушілік ақшаны, «танымал» жүргізушілер мен командалардың көп бөлігін иеленді және IRL-дің қозғалтқыштарды жалға алуға тыйым салғандықтан өндірушілер үшін басымдық сериясы болды. IRL-дің негізгі активтері – Индианаполис моторлы трассасы және оның 500 мильдік жарысы болды. 1996 және 1997 жылдары Жимми Вассер, жаңа сенсация Алекс Занарди және Майкл Андретти сияқты жұлдыздар жарысқа қатысты, ал IRL өсу қиындықтарын бастан кешірді, соның ішінде 1997 жылғы Индианаполис 500 жаңбырға шалдықты, жаңа табиғи аспирациялық қозғалтқыштарынан шыққан жағымсыз дыбыстар және USAC санкциясын тиімсіздікке байланысты тоқтату. CART, IMS-тің IRL-ге толық иелігіне қарамастан, NASDAQ-та MPH таңбасымен акцияларды сату арқылы акция ұсынуға бел буды. Ұсынылған компанияның 35%-ын сату арқылы 100 миллион АҚШ доллары жиналды. Бұл CART-ке Indy Lights сериясын кеңейту және сатып алу үшін жеткілікті қаржылық резервтерге ие болуға мүмкіндік берді, бірақ сарапшылар автожарыс индустриясының құпия және өзгеретін қаржысын қоғамдық сауда талаптарына бағындырудың алдымен ойластырылмаған қадам екенін айтты. Көбінесе қозғалтқыш өндірушілері бастаған CART және IRL-ді кем дегенде бірыңғай қозғалтқыш стандарттарын қабылдауға қысым көрсету IRL-ден қысқа қайта бас тартумен кездесті, ол NASCAR-дың жаңа спецификациялық овалдарымен жақын қарым-қатынас орнату арқылы автоспорт ландшафтында өз орнын табуға кірісті, серияның айтарлықтай зияндары IMS-тің басқа кіріс ағындарымен жабылған. Бөлініске қарамастан, CART-тің жылдық кірісі 1995 жылы 38 миллион доллардан 1999 жылы 68,8 миллион долларға дейін өсті, көше жарыстары табысты болды және командалар демеушілік кірісінен пайда тапты. Дегенмен, нәтижелер әртүрлі болды, өйткені Мичиган мен Назареттегі серияның дәстүрлі жарыстарына келушілер саны күрт төмендеді, CART мұны нашар маркетингке байланыстырады. Телевизиялық рейтингтер мен кіріс өте төмен болды, серия теледидар пакетінің барлығы үшін жылына 5 миллион доллар алды, бұл кейбір жеке NASCAR жарыстарының бағасынан кем. CART акциялары жалпы алғанда жақсы деп есептелсе де, инвесторлар компанияның құны IRL-дің бірігу туралы келіссөздерінің сәттілігіне немесе сәтсіздігіне байланысты өзгеретінін атап өтті. 1999 жылы CART-тің жас жұлдыздары Хуан Пабло Монтойя мен Дарио Франчитти арасындағы чемпионат Хуан Пабло Монтойя мен Дарио Франчитти арасындағы чемпионат Гонсало Родригес пен Грег Мурдың екі айдың ішінде қайтыс болуымен көлеңкеленді. Мурдың 1999 жылғы Marlboro 500-де қайтыс болуы, әсіресе, Фонтана мен Мичиган қалаларында өткізілетін 500 мильдік жарыстардағы қауіпсіздік туралы үлкен алаңдаушылық тудырды, онда Champ Cars машиналарының орташа жылдамдығы 200 мильге жуық болды. 2000 жылы, жылдар бойы жиналған наразылықтан кейін, CART иелері Эндрю Крейгті CEO лауазымынан кетіруге мәжбүр етті, ал танымал жүргізуші/иеленуші Бобби Рахал оның уақытша орнын басты. Көше жарыстарының жалғасқан табысын және серияның овалдық жарыстарының төмендеуін көріп, басқарма дәстүрлі орындардан бас тартып, шетелдік овалдарға және көбірек көше жарыстарына көшу ниетін жариялады, бұл кейбір дәстүрлі иелері мен АҚШ-тағы демеушілердің наразылығын тудырды. Чип Ганасси өзінің негізгі демеушілерінің қысымымен, Мемориалдық күнді кестеде бос қалдыруға кеңеске көнді және Вассер мен Монтойямен Indy 500-ге оралды. Монтойя Indy-де үлкен көрсетілім жасап, 200 айналымның 167-ін жеңіс үшін жүргізді. Ганасси командасының басты артықшылығы – олардың IRL спецификациялық машинасына салған инженерлік еңбек болды. 2000 жылы Team Penske командасы қайтадан көзге түсті, өйткені Гил де Ферран жүргізуші титулын жеңді.

Төмендеу (2001-2003)

2001 жылы CART өзінің ең амбициялы кестесін ұсынды, АҚШ, Канада, Мексика, Бразилия, Жапония, Ұлыбритания, Германия және Австралияда 22 жарыс өткізілді. IRL-ге Homestead Miami және Gateway командаларының өтуі Texas Motor Speedway командасын қосу арқылы өтелді, ол өткен жылы IRL жарысын қызықты өткізген болатын. Рахал Формула 1 командасының басшысы болды, ал маркетинг сарапшысы Джозеф Хайцлер команданы басқарды. Бразилиядағы жарыс ұйымдастырушылардың қаржылық қиындықтарына байланысты тоқтатылды. Техас моторлы жылдамдық жолындағы жарыс, біліктілік кезінде Чемпион машиналарының жоғары G күштерінен туындаған салдарынан пилоттардың есінен қашуы мүмкін деген алаңдауларға байланысты жарыс күні тоқтатылды. Пилоттардың қауіпсіздігіне басымдық бергені үшін мақталып, жарыстың тоқтатылуы жарнамалық сәтсіздікке айналды, CART жол трегінде машиналарды ертерек сынамағаны үшін сынға ілікті. Соңынан туған сот процесі шешілгенімен, CART акциялары үшін тоқсандық шығынға әкелді және трек иесі Speedway Motorsports-пен қарым-қатынасына зиян келтірді. 2001 жылғы Индианаполис 500 жарысында CART командалары алғашқы 6 орынды бағындырды, Гил де Ферран, Кенни Брак, Хелио Кастроневес және Майкл Андретти арасындағы қызықты бәсеке болды, бірақ Honda және Ford әзірлеген турбо клапанға қатысты технологиялық дауларға байланысты назар Toyota компаниясының наразылығына ауды. CART бәсекелестікті теңестіру үшін клапанды өзгертуді талап еткенде, Honda өзгертуге тыйым салатын сот шешімін алды, бұл үш өндірушінің де наразылығына себеп болды. Toyota маусым соңында 2003 жылы IRL-ге көшетінін хабарлады. Серияның Еуропаға жасаған алғашқы сапары, неміс 500 жарысы, жарыс күнінен үш күн бұрын болған 11 қыркүйек шабуылымен көлеңкеленді. Әлемдік әуе кеңістігінің жабылуына байланысты командалар кете алмады, CART жарысты жоспарланғандай өткізуге шешім қабылдады, бірақ ESPN тікелей эфирде көрсетуден бас тартты. Жарыста бұрынғы чемпион Алекс Занарди апат салдарынан екі аяғынан айырылды. Ұлыбританиядағы серияның алғашқы жарысы трек жағдайларына байланысты тоқтатылуға жақын болды. Индианаполис 500 жарысын көрсету құқығын сақтау үшін ABC/ESPN 2002 жылдан бастап IRL-мен эксклюзивті теледидар келісіміне қол қойды, бұл CART-ті кабельдік телеарна Speed Channel-ге жүгінуге және CBS-те эфир уақытын сатып алуға мәжбүр етті. Team Penske маусымнан кейін 2002 жылы IRL-ге тұрақты қатысушы болатынын жариялады, себебі американдық темекі компанияларының келісімдерінен туындаған Marlboro спонсорының қысымы көптеген серияларда темекі жарнамасына тыйым салды. ESPN/ABC-нің көрсету мүмкіндігін жоғалту және қозғалтқыш өндірушісінің демеушілігінен айырылу серияның төмендеуіне әкелді, жарыс ұйымдастырушылары 2002 жылға арналған санкция ақысын төмендетуді талап етті және демеушілер өз келісімдерін қайта қарауға кірісті. CART басқармасы Гейцлерді маусымнан кейін жұмыстан босатып, Лонг-Бич Гран-придің танымал бас директоры Крис Пукпен алмастырды. Жағдайды одан әрі нашарлатқан нәрсе – CART-тің акциялық ұсынысқа байланысты меншіктік тұрақсыздығы: автомобиль иелеріне акцияның 65% -ын сақтауға келісім болғанымен, келісімдер иелеріне компаниядағы акцияларын сатуға мүмкіндік берді. Автомобиль иелері акцияларын сата бастаған кезде, кеңестің созылмалы мәселелері күрделіленіп, агрессивті акционерлер меншік иелерімен бірге кеңеске қысым жасады. 2002 жылғы маусымда Honda келесі жылы IRL-ге көшетінін хабарлады, бұл CART акцияларының күрт төмендеуіне әкелді және Cosworth/Ford-ты 2003 жылға арналған жалғыз қозғалтқыш өндірушісі ретінде қалдырды. Санкциялық келісімдерді бұзудан сақтау үшін жеткілікті көліктерді жарысқа шығару үшін командаларды субсидиялау әрекеттері ақшалай резервтердің және акция бағасының одан әрі төмендеуіне әкелді. Команда иесі Джеральд Форсайт басқармамен келісіп, дауыс беретін акцияның 22,5% -ын бақылауға жеткілікті акция сатып алды. Жұлдызды пилот Майкл Андретти танымал Team Green командасын сатып алып, Honda-ның қатты бағыттылығымен IRL-ге көшірді, ал Chip Ganassi Racing негізгі спонсоры Target-тың қысымына байланысты кетті. 2003 жылдан бастап, FedEx серияның спонсоры ретінде кеткеннен кейін, CART өзін "Bridgestone Presents The Champ Car World Series Powered by Ford" деп қайта брендтеді. Серияда өткен жылғы шассилерді пайдалана отырып, жол трассаларындағы жарыстар басым болды.

Реформация чемпиондық көлік ретінде

2003 жылғы маусымнан кейін ақша қоры таусылған CART банкротқа ұшырады және оның активтері сатылды. IRL серияны тоқтатпақ болып стратегиялық ұсыныс жасады, ал CART иелерінің үштігі (Форсайт, Пол Джентилоцци және Кевин Калховен) Дэн Петтитпен бірге CART активтерін Open Wheel Racing Series, LLC ретінде сатып алуға тырысты. Банкроттық соты OWRS ұсынымын IRL ұсынымынан кредиторлар үшін пайдалырақ деп шешті, тіпті ол ұсыныс кішкентай болғанымен. Champ Car 2008 жылдың ақпан айында IRL-мен "біріктірілгенге" дейін жарыстарды жалғастырды. IndyCar екі серияның да нәтижелерін және чемпиондарын тарихи деректерінде мойындайды.

Теледидар

Алғашқы жылдары CART жарыстарын теледидар арқылы NBC, ABC және ESPN телеарналары көрсетті. NBC 1990 жылғы маусымнан кейін кетіп, тек 1994 жылғы Торонтодағы жарысқа оралды. CBS 1989 жылдан 1991 жылға дейін жарыстарды және 1995 жылғы Назарет жарысын да көрсетті. ABC, ESPN және ESPN2 телеарналары 2001 жылға дейін көрсетуді жалғастырды. 2002 және 2003 жылғы Champ Car маусымдарында көрсету CBS және Speed Channel арасында бөлінді (Fox 2002 жылғы Toyota Grand Prix of Long Beach-ті эфирге шығарды). Сондай-ақ 2002 жылдан 2004 жылға дейін HDNet арнасында 2003 жылы Road America жарысы сияқты таңдаулы жарыстар көрсетілді. АҚШ-тан тыс жерлерде Screensport 1984-1992 жылдар аралығында Ұлыбритания, Ирландия, Скандинавия, Франция, Германия және Бенилюкс елдерінде CART көрсетті, соның ішінде Indy 500 жарысын да. Eurosport 1993 жылдан оның тоқтағанға дейін Еуропада CART және Champ Car телеарналарын көрсетті. Ұлыбританияда Sky Sports 1992 жылғы жарыстарды жазбадан кейін және Indy 500-ді тікелей эфирде көрсетті. ITV жарыстарды World of Sport бағдарламасында көрсетті, ал кейіннен 1988 жылы Night Time қызметіне сатып алынған бағдарлама ретінде, ал 1993 және 1994 жылдар аралығында басты оқиғаларды көрсетті. 1997 жылдан 2001 жылға дейін Channel 5 жарыстарды сәрсенбі күні таңертең ерте көрсетіп отырды, бірақ 1998 жылы оларды жексенбі күні кешке тікелей эфирде көрсетті. Бразилияда Rede Record 1984 жылы Indy 500 жарысын көрсетті. 1985 жылдан 1992 жылға дейін Rede Bandeirantes жарысты көрсетіп келді, ал 1989 жылдан бастап олар бүкіл маусымды теледидардан көрсетті. 1993 және 1994 жылдар аралығында CART маусымын Rede Manchete телеарнасы көрсетті. Бұрынғы хабар таратушының экономикалық қиындықтары мен Rede Globo-мен көрермендер үшін күрескеннен кейін SBT Manchete-ден хабар тарату құқығын алды, оның ішінде оның үштігі (Тео Хосе, Луис Карлос Азенха және Деде Гомес) және тіпті жарыстардан эксклюзивті суреттер алу үшін олардың тікұшақтарының біреуін жіберді. Олар бүкіл маусымды 1995 және 2000 жылдар аралығында тікелей эфирде көрсетті, бірақ 1999 жылдан бастап, Гугу Либератоның көрермендердің санынан шағымданғаннан кейін, жарыстар кешіктірілді және сағат 23:00-де, Programa Silvio Santos бағдарламасынан кейін көрсетілді, бірақ бірнеше жарыстар тікелей эфирде қалды, мысалы, Surfers' Paradise (уақыты түн ортасында болғандықтан) және Рио 200. 1997 жылдан бастап серия "Fórmula Mundial" (Дүниежүзілік формула) деп аталды, бұл CART пен Indy Racing League арасындағы бөлінуден кейін болды. Алғашқы жылдары бұл санат Глобо мен оның F1 трансляциясына қарсы шыға алды, бірақ жарыстардың көпшілігі түнгі уақытта жазбадан көрсетілгеннен кейін көрермендер тоқтау тапты. 2000 жылы келісімшарттың мерзімі аяқталғаннан кейін SBT оны жаңартпауды шешті. Record тағы да сериалды 2001 және 2002 жылдар аралығында көрсетті, көбінесе жазбадан (Оскар Улисс түсіндірмелерімен), бірақ трансляциялар түннің соңына дейін емес, кешкі 19:00-ге дейін кешіктірілді. 2002 жылы көрермен саны азайғаннан кейін телеарна келісімшартты жаңартқан жоқ. 2003 жылы RedeTV! Champ Car сериясын көрсетуге мүмкіндік алды, сонымен қатар тележүргізуші Тео Хосеге қайта оралуға мүмкіндік берді. Алайда, жарыстар тікелей эфирде көрсетілгенімен, көрермендер әлі де аз болды және санаттың төмендеуінен кейін олар 2004 жылғы маусым аяқталғаннан кейін келісімшартты жаңартпауды шешті. Глобоға тиесілі SporTV каналы 2004 жылғы маусымды IRL орнына көрсетті, бірақ келісімшарт аяқталғаннан кейін олар жаңартылмады, бұл Бразилиядағы CART/Champ Car трансляцияларының аяқталуын білдірді.

Чемпиондар

Маусым Жүргізуші Команда Шасси/Қозғалтқыш Джим ТруманЖыл жаңасы SCCA/CART Citicorp Кубогы 1979 Рик Мирс Penske Racing Penske/Ford Cosworth Билл АлсупCART PPG Indy Car Әлемдік сериясы 1980 Джонни Ратерфорд Chaparral Racing Chaparral/Ford Cosworth Деннис Файрстоун 1981 Рик Мирс Penske Racing Penske/Ford Cosworth Боб Лазье 1982 Рик Мирс Penske Racing Penske/Ford Cosworth Бобби Рахал 1983 Ал Ансер Penske Racing Penske/Ford Cosworth Тео Фаби 1984 Марио Андретти Newman/Haas Racing Lola/Ford Cosworth Роберто Герреро 1985 Ал Ансер Penske Racing March/Ford Cosworth Арие Люйендюк 1986 Бобби Рахал Truesports March/Ford Cosworth Доминик Добсон 1987 Бобби Рахал Truesports Lola/Ford Cosworth Фабрицио Барбацца 1988 Дэнни Салливан Penske Racing Penske/Ilmor–Chevrolet Джон Джонс 1989 Эмерсон Фиттипальди Patrick Racing Penske/Ilmor–Chevrolet Бернар Журден 1990 Ал Ансер кіші Galles Kraco Racing Lola/Ilmor–Chevrolet Эдди Чивер 1991 Майкл Андретти Newman/Haas Racing Lola/Ilmor–Chevrolet Джефф Андретти 1992 Бобби Рахал Rahal/Hogan Racing Lola/Ilmor–Chevrolet Стефан Йоханссон 1993 Найджел Мэнселл Newman/Haas Racing Lola/Cosworth–Ford Найджел Мэнселл 1994 Ал Ансер кіші Penske Racing Penske/Ilmor Жак Вильнёв 1995 Жак Вильнёв Team Green Racing Reynard/Cosworth–Ford Гил де Ферран 1996 Джимми Вассер Chip Ganassi Racing Reynard/Honda Алекс ЗанардиPPG CART Әлемдік сериясы 1997 Алекс Занарди Chip Ganassi Racing Reynard/Honda Патрик КарпентьеCART FedEx Чемпионат сериясы 1998 Алекс Занарди Chip Ganassi Racing Reynard/Honda Тони Канаан 1999 Хуан Пабло Монтойя Chip Ganassi Racing Reynard/Honda Хуан Пабло Монтойя 2000 Гил де Ферран Penske Racing Reynard/Honda Кенни Брэк 2001 Гил де Ферран Penske Racing Reynard/Honda Скотт Диксон 2002 Криштиану да Матта Newman/Haas Racing Lola/Toyota Марио ДомингесBridgestone Champ Car Әлемдік сериясын ұсынады Ford күшімен 2003 Пол Трейси Player's/Forsythe Racing Lola/Cosworth–Ford Себастьян Бурде