Кіріспе

Италиялық жарыс жүргізушісі және қол велосипедшісі (1966 жылы туған)

Алессандро "Алекс" Занарди (; 1966 жылдың 23 қазанында туған) – итальяндық кәсіби жарыс жүргізушісі және парациклші. Ол 1997 және 1998 жылдары CART чемпионатында жеңіске жетті және осы серияда 15 рет жеңіске ие болды. Сондай-ақ ол 1991 жылдан 1994 жылға дейін және 1999 жылы Formula One жарыстарында қатысты; оның ең жақсы нәтижесі 1993 жылғы Бразилия Гран-приінде алтыншы орынды алу болды. 2001 жылы CART-ке қайта оралды, бірақ 2001 жылғы Америкалық мемориал жарысындағы ауыр апат салдарынан аяқтары ампутацияланды. Ол апаттан кейін екі жылдан аспайтын уақыт ішінде жарысқа оралды, 2003–2004 жылдары Еуропалық Туристік Автомобиль Чемпионатында, ал 2005–2009 жылдары Дүниежүзілік Туристік Автомобиль Чемпионатында өнер көрсетті; ол төрт жеңіске қол жеткізді. Автокөлікпен жарысқа қатысумен қатар, Занарди паралимпиадалық велосипед спортының бір түрі – қолмен велосипедпен жарысқа қатысып, 2012 жылғы жазғы Паралимпиада ойындарында Италияны өкілдік етуді мақсат етті. 2011 жылдың қыркүйегінде Занарди өзінің алғашқы халықаралық қолмен велосипед тебу медалін жеңіп алды – UCI Жолдық Паравелосипед Чемпионатында H4 санатындағы уақыт сынағында күміс медаль. 2012 жылдың қыркүйегінде Лондондағы Паралимпиадада жеке H4 уақыт сынағында және жеке H4 жол жарысында алтын медальдарды жеңіп алды, содан кейін аралас H1 4 командалық эстафетасында күміс медаль алды, ал 2016 жылдың қыркүйегінде Рио-де-Жанейродағы 2016 жылғы Паралимпиадада алтын және күміс медальдарды жеңіп алды. 2020 жылдың 19 маусымында Занарди Сиена қаласының жанындағы Obiettivo tricolore қолмен велосипед жарысында қатысып жатқанда ауыр жол апатына ұшырады. Ауруханаға жеткізілгеннен кейін, Занарди үш сағатқа созылған нейрохирургиялық және жақ-бет хирургиясынан өтті, содан кейін медициналық комаға енгізілді.

Ерте өмір

Алекс Занарди 1966 жылғы 23 қазанда Италияның Болония қаласында Дино мен Анна Занардидің ұлы болып дүниеге келді. Оның отбасы төрт жасында қала шетіндегі Кастель-Маджоре қаласына көшіп келді. Оның әпкесі Кристина 1979 жылы автокөлік апатында қаза болғанға дейін үміт беруші жүзуші болған. Занарди 13 жасында картпен жарыса бастады. Ол өзінің картын қоқыс жәшігінің дөңгелектерімен және әкесінен алған құбырлармен жасады. 1988 жылы ол Италия Формула-3 сериясына қосылды, ең жоғары нәтижесі – бесінші орын. 1989 жылы Занарди командасының қорғасынсыз жанармайға ауысқанына қарамастан, екі поул-позицияны және үш подиумды иеленді, бірақ бұл оның машинасының қозғалтқышының қуатын азайтты. 1991 жылы ол «Формула-3000» сериясына Il Barone Rampante командасымен қосылды, олар серияға жаңа келгендер еді. Ол өзінің «Формула-3000» дебюттік жарысында жеңіске жетіп, сол маусымда тағы екі рет жеңіске жетіп, чемпионатта екінші орынды иеленді. 1993 жылы Занарди командаласы Джонни Гербертпен салыстырғанда, команданың белсенді жүйесін жақсы реттеуге көмектесті, Бразилия Гран-присінде жалғыз F1 ұпайын алды. Ол велосипедімен келе жатқанда қарт жүргізушінің соғып, құлатып, сол аяғын басып кеткенінен жарақат алды. Бірнеше сүйек сынғанына қарамастан, Занарди Германияда жарысқа қатысты, бірақ айналып шығып, жарысты аяқтамады. Бірақ ол Испания Гран-присінде Педро Ламидің орнына оралды, ол сынақ кезінде жарақат алған еді. Алайда, Lotus F1-дегі соңғы маусымында қиындықтарға тап болды және Занарди бірде-бір ұпай жинамады немесе 13-тен жоғары орынға ие бола алмады. Бельгия мен Португалиядағы жарыстарда Занардидің орнына бельгиялық жүргізуші Филипп Адамс келді. Занарди «Жылдың жаңашылы» атанды. 1997 жылы CART-те өзінің көрсеткіштерін жақсартты, он жеті жарыстың бесеуінде жеңіске жетті, оның ішінде үш рет қатарынан және маусымның ортасынан соңғы бөлігіне дейін өткен бес жарыстың төртеуінде жеңіске жетіп, Жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті. 1998 жылы Занарди Ganassi Reynard Honda-да одан да үлкен табысқа жетті, 19 жарыстың 7-інде жеңіске жетіп, сол 19 жарыста 15 рет подиумға шықты. Ол маусым мен шілдеде төрт жарыста қатарынан жеңіске жетіп, екінші рет CART титулына ие болды, бұл Ганасси мен Хонда үшін үшінші рет, ал Рейнард үшін төртінші рет еді. Сол жылдың соңында ол Хуан Пабло Монтойямен бірге сынақ жүргізуге кірісті. Занарди сонымен қатар BAR және Honda компанияларынан ұсыныстар алды. Австралияда Занарди бірінші еркін жаттығу сессиясында 9-шы орынды иеленді, бірақ сенімділік мәселелеріне байланысты және біліктіліктегі қозғалыс кесірінен трассада аз уақыт өткізді, сондықтан ол 15-ші орыннан бастады. Жылыну кезінде 6-шы орынды көрсетті, бірақ жарыста 21-ші айналымда құлап кетті. Бразилияға келгенде, Занарди тағы да трассада аз уақыт өткізді, бұл негізінен қозғалтқыш мәселелеріне байланысты болды. Ол 16-шы орыннан бастап, дифференциалдың бұзылуына байланысты жарыстан шықты. Сонымен қатар, Занарди бокс алаңында жылдамдықпен жүргені үшін 5000 доллар айыппұл төледі. Апат кезінде Занарди екі аяғын (біреуін тізеден жоғары, екіншісін тізеден төмен) және қан көлемінің үштен бірін жоғалтты, бірақ жедел медициналық көмек оның өмірін сақтап қалды. Жаралған жараларды тазалап, жабылуын жеңілдету үшін үш сағаттық операция кезінде аяқтарының қалған бөліктері ампутацияланды.

Ампутациядан кейінгі жарыстар

Занардиге екі жасанды аяқ-қол орнатылып, оңалту курсын бастады. 2003 жылы Занарди қолмен басқарылатын тежегіш және газ педалінің көмегімен тағы да жарыс жолына дайын болды. 2003 жылғы Германия 500 жарысы басталар алдында, Занарди 2001 жылы Лаузицрингте аяқтамаған 13 айналымды салтанатты түрде жүргізіп өтті. Оның ең жылдам айналым уақыты – 37,487 секунд, бұл нақты жарыста оған бесінші орынға таласуға мүмкіндік берген еді. Занарди Италияның Монца қаласында 2003 жылғы Еуропалық Туристік Автомобильдер Чемпионатының кезеңінде жарысты. Бұл жасанды аяқтарын пайдалануға мүмкіндік беретіндей етіп өзгертілген, жарыс машинасымен оның апаттан кейінгі алғашқы жарысы болды. 2004 жылы Занарди толық уақытты жарысқа оралды, Роберто Раваглианың BMW Team Italy Spain командасының құрамында FIA Еуропалық Туристік Автомобильдер Чемпионатында өнер көрсетті. 2005 жылы серияға еуропалық емес екі жарыс қосылып, World Touring Car Championship (Әлемдік жүгіру автокөліктері чемпионаты) атауын алды. 2005 жылдың 24 тамызында Занарди өзінің алғашқы әлемдік сериядағы жарысын жеңіп алды, бұл жеңісін өзінің әдеттегі «донат» айналымдарымен тойлады. 2006 жылы Стамбулда, ал 2008 және 2009 жылдары Брнода тағы да жеңіске жетті. 2009 жылғы маусымның соңында ол WTCC-ден зейнетке шығуын жариялады. 2005 жылы Италияның Супертуризм чемпионатында жеңіске жетті, он екі жарыстан сегізін жеңіп алды. Занарди 2006 жылдың қараша айының соңында Испанияның Валенсия қаласында BMW Sauber командасы үшін тесттен өтіп, Формула-1 машинасына қайта оралды. Машинаға рульге қолмен басқару құрылғысы орнатылған еді. Тесттен кейін Занарди өзінің басты қиындығының бұрыштарда оң қолын ғана рульге пайдалану екенін, ал сол қолы газды басқаратынын айтты. "Әрине, мен Формула-1 командасымен келісімшартқа отыра алмайтынымды білемін, бірақ тағы да F1 машинасына отыру мүмкіндігі – керемет нәрсе", деді Занарди. 2004 жылдан бері CRG компаниясы Занарди есімімен бірнеше карт шассилерін жасап, сатуда. Zanardi шассилері Еуропа KF1 Чемпионатында және Әлем Чемпионатында, сондай-ақ әлемнің көптеген басқа жарыстарында қолданылып келеді. Голландиялық жүргізуші Ник де Врис 2010 және 2011 жылдары Zanardi карттарымен CIK FIA Картинг Әлем Чемпионатында жеңіске жетті. 2012 жылдың қараша айында Занарди BMW DTM жарыс машинасымен тесттен өтіп, Нюрбургрингте 32 айналым жасады. Кейін ол бұл тест автожарыстарға деген қызығушылығын қайта оятқанын айтты, ал 2014 жылдың қаңтарында 2014 Blancpain Sprint Series маусымында автоспортқа қайта оралатыны жарияланды. Ол Ravaglia-ның ROAL Motorsport командасы үшін BMW Z4 GT3 машинасымен жарысты. 2018 жылы ол Deutsche Tourenwagen Masters жарысында BMW M4 DTM машинасымен Мисано кезеңінде бір рет қатысты. Екі жарыста да соңғы орынға ие болғаннан кейін, бірінші жарыста 13 финишердің 12-і болды, ал екінші жарыста ауа райы қолайсыз болғандықтан бесінші орынды иеленді. Жарыстан кейін ол DTM жарыстарында жүргізушілер мен пит-лейн арасындағы радиобайланысқа тыйым салынғандықтан, командасы оған бесінші орын туралы айтқанда, ол бастапқыда бұл оның есебінен жасалған әзіл деп ойлағанын айтты. Занарди 2019 жылдың қаңтарында Дейтонаның 24 сағаттық жарысына қатысып, американдық автожарыстарға қайта оралды. DTM сериясында қолданған BMW M4 сияқты басқару элементтерінің жиынтығын пайдаланып, GTLM спецификациясындағы BMW M8 GTE машинасына арнайы руль орнатылды, ол оған сол қолымен газды басқаруға және оң қолымен жылдамдықты өзгертуге мүмкіндік берді. Оң қолымен үлкен тұтқамен тежегіштерді басқарды. Тежегіш тұтқасында төменгі жылдамдыққа ауысу құрылғысы да болды, сондықтан ол командаластары Джон Эдвардс, Джесси Крон және Чез Мостерт сияқты «моторлық тежеу» режимін де пайдалана алды. Команда жалпы есепте 32-орынды, ал GTLM санатында 9-орынды иеленді.

Zanardi Edition NSX (қазақша)

Алекс Занарди Edition Acura NSX 1999 жылы АҚШ нарығы үшін, 1997 және 1998 жылдары Honda үшін екі рет қатарынан CART чемпионатында жеңіске жеткен Алекс Занардиді еске алу мақсатында ұсынылды. Автомобиль өзгертілген шассиге, сондай-ақ тұрақты шатырға, жеңіл BBS доңғалектеріне, бір қабатты артқы шыныға, жеңіл артқы спойлерге, механикалық рульге және жеңіл аккумуляторға ие, бұл оны targa нұсқасынан жеңілдетеді. Барлығы 51 дана ғана жасалды, және барлығы жаңадан енгізілген Жаңа Формула Қызыл түс кодымен: R 510 боялды, ол кейіннен 2000 жылдан бастап барлық нарықтарда Формула Қызыл түс коды: R 77-ні алмастырды, бұл Chip Ganassi Racing үшін оның жүргізген көлігінің түсін көрсетеді.

Қолмен велосипедпен жүру және триатлон

2001 жылы жарыста алған жарақаттарынан кейін Занарди спортқа қайта оралуға шешім қабылдады, қолмен велосипедпен айналыса бастады. 2007 жылы төрт апталық жаттығудан кейін Нью-Йорк марафонында қолмен велосипедпен жарыста 4-орынды иеленді. Осыдан кейін ол қолмен велосипедпен белсенді түрде айналысып, 2009 жылы Паравелосипед жол чемпионатында өнер көрсетті. 2012 жылғы жазғы Паралимпиада ойындарына Италия құрамасына ілігуді мақсат еткенін айтты. 2009 жылы мүгедектер санатында Венеция марафонын бір сағат, он үш минут, 56 секундта, ал 2010 жылы Рим қалалық марафонын бір сағат, он бес минут, 53 секундта жеңіп алды. 2011 жылы төртінші әрекетімен Нью-Йорк марафонында қолмен велосипедпен жүгіру класында жеңіске жетті. 2012 жылдың 5 қыркүйегінде Занарди Лондондағы 2012 жылғы Паралимпиада ойындарында H4 ерлер жол сағаттық жарысында алтын медаль жеңіп алды, Brands Hatch трассасында Ноберт Мосандиден 27,14 секундқа озып кетті. Екі күннен кейін жеке H4 жол жарысында Оңтүстік Африканың Эрнст ван Дайк және Бельгияның Вим Деклерден озып алды, содан кейін 2012 жылдың 8 қыркүйегінде Италия үшін аралас командалық эстафетада күміс медальді жеңіп алды. Занарди қолданған велосипедті итальяндық Dallara автокөлік құрастырушысы жасаған. Осының нәтижесінде Занарди Top Gear журналының "Жыл адамы" деп танылды. Сондай-ақ 2012 жылғы Паралимпиаданың ең үздік ер спортшысы деп дауыс берілді. Лондон ойындарынан бұрын Занарди 2013 жылғы Индианаполис 500 автожарысына қайта оралуға қызығушылық танытты, бірақ бұл жоспар іске аспады. Бірақ шара кезінде Target Chip Ganassi Racing оған 1996 жылғы CART Laguna Seca жарысын жеңген көлігін сыйға тартты. Занарди 2014 жылы Ironman әлем чемпионатын 9:47'14 уақытпен аяқтады, жалпы есепте 272-ші орынды, ал 45-49 жас санатында 247 спортшының ішінде 19-шы орынды иеленді. Велосипед бөлімінде қолмен жүретін велосипедті, ал жүгіру бөлімінде мүгедектер арбасын пайдаланды. 2015 жылдың қыркүйегінде Занарди Берлин марафонына жатулы қол велосипедімен қатысатынын мәлімдеді. 2016 жылғы Рио-де-Жанейрода өткен жазғы Паралимпиада ойындарында H5 санатындағы жол велосипедтерінде ерлер арасындағы уақыт сынағы мен аралас командалық эстафетада алтын медальдар, сондай-ақ жол жарысында күміс медаль жеңіп алды. 2018 жылдың 22 қыркүйегінде Италияның Сервия қаласында өткен триатлон жарысында Занарди мүгедектер санатында Ironman әлемдік рекордын 8:26'6 уақытпен жаңартты. Осы уақытпен ол жарыста жалпы есепте бесінші орынды иеленді.

2020 ж. велосипедпен жол-көлік оқиғасы

2020 жылдың 19 маусымында Занарди паралимпиадалық спортшылар үшін өткен "Объектив триколор" Италия ұлттық жол жарысында ауыр апатқа ұшырады. Апат 146-шы мемлекеттік тас жолда Пьенца мен Сан-Квирико арасында болды. Gazzetta dello Sport басылымының хабарлауынша, Занарди төбеден түсіп бара жатқанда қол велосипедінің басқаруын жоғалтып, қарсы қозғалысқа шыққан жүк көлігіне соғылып, бет және бас сүйегіне ауыр жарақат алды. Басқа қатысушылар хабарлағаннан кейін жедел жәрдем қызметі оқиға орнына жетті, ал Занарди Сіенадағы Санта-Мария-алле-Скотте ауруханасына тікұшақпен жеткізілді. Ол бас жарақатының салдарынан жансақтау бөлімінде емделді. 2020 жылдың қыркүйегінде Занардидің әрекет ету белгілері байқалғаны, бірақ оның жағдайы "ауыр" болып қалғаны және бетін қайта жаңарту үшін бірнеше операция жасалғаны хабарланды. 2020 жылдың қарашасында Занарди үйіне жақын Падуадағы ауруханаға ауыстырылды, онда оңалтуын жалғастырды. 2020 жылдың желтоқсанында Занардидің көру және есту қабілеттері қалпына келгені хабарланды; ол сұрақтарға сөзсіз жауап бере алды және сұрағанда қол алысты. 2021 жылдың қаңтарында Занарди ояну операциясынан кейін қайтадан сөйлей алатыны хабарланды. 2021 жылдың желтоқсанында, апаттан кейін 18 ай өткен соң, ол оңалтуын жалғастыру үшін үйіне оралды.

Жеке өмір

1996 жылдан бері Дениэла Маннимен тұрмыс құрған, олардың Николо (1998 жылдың 7 қыркүйегінде туған) есімді ұлы бар. Занарди мен оның өмірі HBO телеарнасының "Real Sports with Bryant Gumbel" спорттық сериалында көрсетілген. Занарди, бұрынғы CART медициналық директоры Стив Ольвидің кітаптарының алғашқы тарауларын жазды, оның ішінде "Жылдам жауап: мотор спортында өмір сақтап қалу туралы менің ішкі тарихым" кітабы бар. Занарди көптеген наградаларға ие болды, соның ішінде 1998 және 2003 жылдары "Автоспорт Грегор Грант" сыйлығы, 2005 жылы "Жылдың қайта оралуы" үшін "Laureus World Sports" сыйлығы және 2015 жылы "Gazzetta Legend" сыйлығы. Ол 2013 жылы Америка Моторспорт Даңқына және 2022 жылы Лонг-Бич Моторспорт Даңқ залына енгізілді. 2022 жылдың шілдесінде Занарди Италиядағы үйінде күн панельдеріндегі ақаулықтан өрт шыққаннан кейін ауруханаға түсті, бұл оның қол велосипедінен жарақат алғаннан кейін сауығу кезінде қолданған медициналық құралдарын зақымдады. 76 күннен кейін ол қыркүйек айында үйіне қайта оралды.

Халықаралық жарыстар

(түйін) (Қалың – Бірінші орын. * – Көптеген айналымдарды жетекшілік етті.) Халықаралық жарыс чемпиондарының нәтижелері Жыл Марка 1 2 3 4 Орын. Ұпай Сілтеме 1997 Pontiac DAY CLT CAL MCH 12-шы 17

Бланкпайн Спринт Сериясының толық нәтижелері

Жыл командасы көлік класы 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Орын. Ұпайлар 2014 ROAL Motorsport BMW Z4 GT3 Pro NOGQR NOGCR BRHQR BRHCR ZANQR ZANCR SVKQR SVKCR ALGQR ALGCR ZOLQR ZOLCR BAKQR BAKCR 20-шы 12