Эдуард Ларте: Палеонтологияның негізін салушы және ежелгі адам тарихының зерттеушісі

Кіріспе

Француз палеонтологы Эдуард Ларте (15 сәуір 1801 – 28 қаңтар 1871) – француз геологы және палеонтологы, палеолит археологиясының негізін салушы. Ол сонымен қатар тарихтағы «Амфикьон» таксономиялық тобын енгізгенімен де белгілі, ол палеонтологиялық жазбадағы ең ерте сипатталған қазбалы жыртқыштардың бірі.

Өмірбаян

Лартет Франциядағы Герс департаменті Кастельнау Барбаренс маңында дүниеге келді, оның отбасы бес жүз жылдан астам уақыт осы жерде өмір сүрген. Ол Ауш және Тулузада заңгерлік білім алды, бірақ жеке қаражаты болғандықтан ғылымға өзін арнауды жөн көрді. Жорж Кувьердің қазба сүтқоректілер туралы жақында жарияланған еңбегі Лартетті қазба жұмыстарын жүргізуге ынталандырды, нәтижесінде 1834 жылы Ауш маңынан алғашқы қазба қалдықтары табылды. Сонымен қатар, ол 1836 жылы Amphicyon деп аталатын қазба таксонын уақытша атады, алайда бұл атау кейінірек басқа палеонтологтардың зерттеулерінде тұрақты туыс атауы ретінде қабылданады. Келесі он жарым жыл бойы ол Пиреней тауларының географиясы мен палеонтологиясын зерттеуді жалғастырды, Сансанда гоминидтерге жақын ата-бабалар маймылдарын тапты. Оның осы тақырыптағы алғашқы жарияланымдары «Батыс Еуропадағы адамның көнелігі» (1860) деп аталып, 1861 жылы «Адамның және соңғы геологиялық кезеңнің ірі қазба сүтқоректілерінің бірге өмір сүруі туралы жаңа зерттеулер» жарық көрді. Бұл еңбекте ол Ауриняк үңгіріндегі жаңа ашылымдарының нәтижелерін жариялап, адам мен жойылып кеткен сүтқоректілердің бір уақытта өмір сүргенін көрсетті. Олардың бірлескен жұмысы жаңа горизонттарды ашты және палеолиттік адамның қабатталған типологиясын құруға көмектесті, ол бүгінгі күнге дейін қолданылады. Абри-де-ла-Мадлен және Ле-Мустиердегі маңызды жаңалықтар ежелгі тас дәуірінің мәдениеттері үшін типтік орналасқан жерлерді ұсынды, оларды (қосаудағы фаунаға сүйене отырып) Лартет ерте «мамонт» фазасымен және кеш «бұғы» фазасымен байланыстырды, бұл ерте адам туралы қалыпты және кәсіби түсініктерді өзгертіп, жаңаша қарауға мүмкіндік берді. Сүйектерге ою-өрнек салу және мүсіндеу сияқты «үй» өнері Ауриняк және Магдален мәдениеттерімен байланысты болды. Олардың бірлескен зерттеулерінің есебі «Revue archéologique» журналында (1864) жарияланған Дордонь үңгірлері мен олардың ішіндегі заттарды сипаттау мақаласында жарияланды, ал ақырында Лартет пен Кристи оны «Reliquiae Aquitanicae» деген атпен жариялады, оның бірінші бөлігі 1865 жылы жарық көрді. Кристи өкінішке орай жұмысты аяқтамай дүниеден озды, бірақ Лартет 1870 жылы денсаулығы нашарлағанға дейін оны жалғастырды. Оның ұлы Луи Лартет әкесінің жолын жалғастырды. Қазіргі палеонтологияның негізін қалаушылардың ең қарапайым және ең көрнектілерінің бірі Лартеттің еңбегі оны Легион д'оңердің офицері етіп тағайындау арқылы мойындалды, ал 1848 жылы оған саяси лауазым ұсынылған еді. 1857 жылы ол Лондон геологиялық қоғамының шетелдік мүшесі болып сайланды, ал қайтыс болуына бірнеше апта бұрын Jardin des Plantes мұражайында палеонтология профессоры болып тағайындалды. Ол Сейсанда қайтыс болды.

Lartet was born near Castelnau Barbarens, département of Gers, France, where his family had lived for more than five hundred years. He was educated for the law at Auch and Toulouse, but having private means elected to devote himself to science. The then recent work of Georges Cuvier on fossil Mammalia encouraged Lartet in excavations which led in 1834 to his first discovery of fossil remains in the neighborhood of Auch. Additionally, he described a fossil carnivoran that had some anatomical relations to caniforms such as canids, provisionally naming the fossil taxon Amphicyon in 1836, although the name would be adopted as a permanent genus name in later studies by other palaeontologists. For the next decade and a half, he continued to explore the geography and palaeontology of the Pyrenees, uncovering ancestral apes close to the hominid line at Sansan. His first publication on the subject, The Antiquity of Man in Western Europe (1860), was followed in 1861 by New Researches on the Coexistence of Man and of the Great Fossil Mammifers characteristic of the Last Geological Period. Here he revealed the results of his discoveries in the Aurignac cave, demonstrating the contemporaneous existence of man and extinct mammals. Their conjoint work was immediately to open new horizons, and served to establish a basic stratified typology of Paleolithic man which still holds good today. The important discoveries in the Abri de la Madeleine and Le Moustier provided type sites for archaic stone age cultures, which (from the associated fauna) Lartet linked to an early 'mammoth' phase and a late 'reindeer' phase. further transforming the common and professional perception of early man. Such 'home' art, involving bone patternings and carvings, were associated with both the Aurignacian and the Magdalenean cultures. The account of their joint researches appeared in a paper descriptive of the Dordogne caves and contents published in Revue archéologique (1864); and would eventually be published by Lartet and Christy under the title Reliquiae Aquitanicae, the first part appearing in 1865. Christy unfortunately died before the completion of the work, but Lartet continued it until the breakdown of his health in 1870. His son Louis Lartet followed in his father's footsteps. The most modest and one of the most illustrious of the founders of modern palaeontology, Lartet's work was publicly recognized by his nomination as an officer of the Légion d'honneur; and in 1848 he had had the offer of a political post. In 1857 he had been elected a foreign member of the Geological Society of London, and a few weeks before his death he had been made professor of palaeontology at the museum of the Jardin des Plantes. He died at Séissan.