Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ескі әдеби жанр
Old Literary Genre
Ғылыми романс – қазіргі кезде ғылыми фантастика деп аталатын көркем әдебиет жанрының көне, көбінесе британдық термині. Бұл термин 1850 жылдары фантастикалық шығармалар мен ғылыми жазбалардың элементтерін сипаттау үшін қолданылған, бірақ кейіннен ол негізінен Жюль Верн, Г.Ж. Уэллс және Артур Конан Дойлдің туындыларымен байланыстырылды – 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы ғылыми фантастиканы білдіреді. Соңғы жылдары бұл термин түпнұсқа ғылыми романстарға құрмет ретінде немесе олардың пародиі ретінде, қасақана көне стильде жазылған ғылыми фантастикаға да қолданыла бастады.
Scientific romance is an archaic, mainly British term for the genre of fiction now commonly known as science fiction. The term originated in the 1850s to describe both fiction and elements of scientific writing, but it has since come to refer to the science fiction of the late nineteenth and early twentieth centuries, primarily that of Jules Verne, H. G. Wells and Arthur Conan Doyle. In recent years the term has come to be applied to science fiction written in a deliberately anachronistic style as a homage to or pastiche of the original scientific romances.
Ертедегі қолданысы
"Ғылыми роман" термині алғаш рет 1845 жылы қолданылған деп есептеледі, сол кезде сыншылар оны Роберт Чемберстің 1844 жылы жарық көрген "Жаратылыстың табиғи тарихының іздері" еңбегіне қатысты қолданды, бұл – болжамдық табиғат тарихы. 1851 жылы Эдинбург шіркеу журналы мен әдеби шолуда Томас Ханттың "Пантея, немесе Табиғат рухы" еңбегіне сілтеме жасап, тағы да қолданылды. 1859 жылы Southern Literary Messenger Бальзақтың "Урсуле Мируэ" романын "мезмеризмнің ғылыми романы" деп атады. Бұған қоса, бұл термин кейде жазушы қиял деп санайтын ғылыми принципті жоққа шығару үшін қолданылды, мысалы, "Метафизикалық және этикалық ғылым қағидалары" (1855) кітабында былай делінген: "Милтонның ішкі жансыз, өзіне қалдырылған бейорганикалық материя туралы түсінігі ғылыми романнан гөрі поэтикалық қана емес, сонымен қатар философиялық және әділ, ал қазір барлық рационалды зерттеушілер оны ұйымдастыру мен өмірдің бастапқы қағидаларымен міндетті түрде толыққан және өз күшімен мәңгілік тыныштықтан мәңгілік қозғалысқа оянатын етіп көрсететін ғылыми романды жоққа шығарады". 1884 жылы Чарльз Говард Хинтон "Ғылыми романдар" деген атпен ғылыми және философиялық эсселер жинағын жариялады.
The earliest use of the term "scientific romance" is thought to have been in 1845, when critics applied it to Robert Chambers's Vestiges of the Natural History of Creation, a speculative natural history published in 1844. It was used again in 1851 by the Edinburgh Ecclesiastical Journal and Literary Review in reference to Thoman Hunt's Panthea, or the Spirit of Nature. In 1859 the Southern Literary Messenger referred to Balzac's Ursule Mirouët as "a scientific romance of mesmerism". In addition, the term was sometimes used to dismiss a scientific principle considered by the writer to be fanciful, as in The Principles of Metaphysical and Ethical Science (1855), which stated that "Milton's conception of inorganic matter left to itself, without an indwelling soul, is not merely more poetical, but more philosophical and just, than the scientific romance, now generally repudiated by all rational inquirers, which represents it as necessarily imbued with the seminal principles of organization and life, and waking up by its own force from eternal quietude to eternal motion." Then, in 1884, Charles Howard Hinton published a series of scientific and philosophical essays under the title Scientific Romances.
20 ғасыр
"Ғылыми роман" термині қазір көбінесе 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы ғылыми фантастиканы атау үшін қолданылады, мысалы, "Марстың айлары астында: Мунси журналдарындағы "Ғылыми романның" тарихы мен антологиясы", 1912–1920 және "Ұлыбританиядағы ғылыми роман: 1890–1950". Осылайша сипатталған алғашқы жазушылардың бірі – француз астрономы және жазушысы Камиль Фламмарион, оның "Рецит де л'инфини" және "Ла фин ду мунде" шығармалары ғылыми роман ретінде танылған. Бұл термин ең көп Жюль Вернге, 1879 жылғы американдық энциклопедияда, және Г.Г. Уэллске қатысты қолданылады, оның тарихи қоғамы бүгінгі күнге дейін оның туындыларын "ғылыми роман" деп атайды. Эдгар Райс Берроуздың "Марстың ханшайымы" (1912) кейде ғылыми романның маңызды туындысы саналады, ал Сэм Московиц 1958 жылы оны "ғылыми романның мойындалған шебері" деп атады. Дегенмен, ғалым Э.Ф. Блейлер Берроузды 20-шы ғасырдың басында пайда болған таспалы ғылыми фантастиканың "жаңа дамуына" қатысқан жазушы деп санайды. "Марстың ханшайымы" шыққан жылдың өзінде сэр Артур Конан Дойл "Жоғалған әлемді" жариялады, ол да көбінесе ғылыми роман ретінде танылады. 1902 жылы Жорж Мелиестің "Айға саяхат" ("Le Voyage dans la Lune") фильмі көрсетілді; оның уақыт кезеңі және Верн мен Уэллстің шығармаларына ішінара негізделгендігі оның да ғылыми роман ретінде танылуына себеп болды.
"Scientific romance" is now commonly used to refer to science fiction of the late nineteenth and early twentieth centuries, as in the anthologies Under the Moons of Mars: A History and Anthology of "The Scientific Romance" in the Munsey Magazines, 1912–1920 and Scientific Romance in Britain: 1890–1950. One of the earliest writers to be described in this way was the French astronomer and writer Camille Flammarion, whose Recits de l'infini and La fin du monde have both been described as scientific romances. The term is most widely applied to Jules Verne, as in the 1879 edition of the American Cyclopædia, and H. G. Wells, whose historical society continues to refer to his work as "scientific romances" today. Edgar Rice Burroughs's A Princess of Mars (1912) is also sometimes seen as a major work of scientific romance, and Sam Moskowitz referred to him in 1958 as "the acknowledged master of the scientific romance," though the scholar E. F. Bleiler views Burroughs as a writer involved in the "new development" of pulp science fiction that arose in the early 20th century. The same year as A Princess of Mars, Sir Arthur Conan Doyle published The Lost World, which is also commonly referred to as a scientific romance. 1902 saw the cinematic release of Georges Méliès's film Le Voyage dans la Lune (A Trip to the Moon); the time period and the fact that it is based partially on works by Verne and Wells has led to its being labelled as a scientific romance as well.
Қазіргі жаңғыру
Соңғы жылдары "ғылыми романс" термині қайта жаңғырды, бұл термин бұрынғы стильдерді мақсатты түрде қайталайтын ғылыми фантастика туындыларында авторлардың өзі қолданады. Мысалдарға Кристофер Присттың 1976 жылы жарық көрген "Ғарыш машинасы: ғылыми романс", Рональд Райттың 1998 жылы жарық көрген Уэллстің пародисі "Ғылыми романс: роман" және 1993 жылғы "Естен кеткен болашақ" үстелдік ролдік ойыны жатады. Денис Овербайдың "Айнштейн ғашық: ғылыми романс" романы осы терминді пайдаланғанымен, басқа романдар сияқты бұрынғы ғылыми фантастиканы еліктемейді.
In recent years the term "scientific romance" has seen a revival, being self applied in works of science fiction that deliberately ape previous styles. Examples include Christopher Priest's The Space Machine: A Scientific Romance, published in 1976, Ronald Wright's Wells pastiche A Scientific Romance: A Novel, published in 1998, and the 1993 tabletop roleplaying game Forgotten Futures. Though it uses the term, Dennis Overbye's novel Einstein in Love: A Scientific Romance does not imitate science fiction of the past in the manner of the other novels mentioned.