Кіріспе
АҚШ армиясының зымырандық бағдарламасы
Nike жобасы (грекше Νίκη, "Жеңіс") – 1945 жылдың мамыр айында Bell Laboratories ұсынған, тікелей көру шегіндегі әуе шабуылына қарсы зымырандық жүйені әзірлеу мақсатындағы АҚШ армиясының жобасы. Жоба 1953 жылы АҚШ-тың алғашқы операциялық әуе шабуылына қарсы зымырандық жүйесі – Nike Ajax-ты жасады. Nike Ajax-ты әзірлеу үшін қолданылған көптеген технологиялар мен зымырандық жүйелер көптеген функциялар үшін қайта қолданылды, олардың көпшілігі грек мифологиясындағы жеңіс құдайы Nike-дан кейін "Nike" деп аталды. Зымыранның бірінші сатыдағы қатты отынды күшейткіші көптеген зымыран түрлерінің, соның ішінде Nike Hercules зымыранының және NASA-ның жоғарғы атмосфераны зерттеу үшін қолданылған Nike Smoke зымыранының негізі болды.
Тарих
"Nike" жобасы 1944 жылы Соғыс министрлігі жаңа реактивті ұшақтарға қарсы күрес үшін жаңа әуе қорғанысы жүйесін қажет еткенде басталды, себебі қолданыстағы зениттік артиллериялық жүйелер реактивті ұшақтардың жылдамдығы мен биіктігіне қарсы тиімді болмады. Екі ұсыныс қабылданды. Bell Laboratories "Nike" жобасын ұсынды, ал General Electric "Thumper" деп аталатын ұшырасу курсы жүйесін ұсынды, ол ақырында BOMARC зымыранын жасады. Bell Labs ұсынысы 500 миль/сағ (800 км/сағ) немесе одан да жоғары жылдамдықпен ұшатын бомбалаушы ұшақтармен күресуді қамтамасыз етуі керек болды, олардың биіктігі 60 000 футқа (20 000 м) дейін жетеді. Мұндай жылдамдықтарда тіпті дыбыстан жылдам зымыран да нысанаға тікелей бағытталмайды. Зымыран отыны таусылмас бұрын нысанаға тиюі үшін нысанадан озып ұшуы керек. Бұл зымыран мен нысананы бір радармен қадағалау мүмкін емес екенін білдіреді, бұл жүйенің күрделілігін арттырады. Осы кезде АҚШ британдық Kerrison Predictor және бірқатар жетілдірілген американдық үлгілерден бастап, жетекшілік есептеуіш аналогты компьютерлерді пайдалануда мол тәжірибе жинақтады. Әрбір ұшыру алаңы кемінде 1000 ярд (914 м) арақашықтықта орналасқан үш бөлімнен тұрады. Шамамен алты акр (24 000 м²) жерді алып жатқан C бөлігінде кіретін нысаналарды анықтау (табу және нысананы қадағалау) және зымырандарды бағыттау (ракеталарды қадағалау) үшін IFC (Integrated Fire Control) радиолокациялық жүйелері мен есептеу жүйелері орналастырылды. Екінші L бөлігі, шамамен 40 акр (160 000 м²) жерді алып жатқан, әрқайсысы төрт ұшыру құрылымын қамтитын 1-3 жер асты зымыран қоймаларын және қауіпсіздік аймағын қамтыды. Алаңда 109 офицер мен сарбаз жұмыс істеді, олар алаңды үздіріссіз басқарды. Бір ұшыру құрылымы 15 минуттік дайындықпен, екеуі 30 минуттік, ал біреуі 2 сағаттық дайындықпен болды. Үшінші A бөлігі әкімшілік аймақ болды, ол әдетте IFC-мен бірге орналастырылды және батарея штабы, казарма, асхана, демалыс залы және автопаркті қамтыды. "Nike" алаңдарының нақты конфигурациясы географиялық жағдайларға байланысты өзгеретін. Мүмкіндігінше, алаңдар қолданыстағы әскери базаларға немесе Ұлттық гвардияның қару-жарақ қоймаларына орналастырылды, әйтпесе жер сатып алу қажет болды. Ол қатты отынмен жұмыс істейтін бустерлік және тұрақты қозғалтқыштарға ие болды. Бустерлік фазада Nike Ajax бустерлерінің төртеуі біріктірілген. Электроникада кейбір вакуумдық түтіктер сенімдірек қатты күйдегі элементтермен ауыстырылды. Зымыранның тиімділігін арттыру үшін оған опциялық ядролық бас бөлігі де қосылды. W 31 бас бөлігінің төрт нұсқасы бар: 2, 10, 20 және 30 килотонналық қуаттылық. 20 кт нұсқасы "Hercules" жүйесінде қолданылды. АҚШ-тағы нысандарда зымыран көбінесе ядролық бас бөлігімен жарақтандырылды. Шетелдегі нысандарда әдетте жарылғыш және ядролық бас бөліктерінің қосымшасы болды. "Hercules" жүйесімен бірге "Nike" жүйесінің отты басқаруы да жақсартылды, сондай-ақ Аляскада сәтті сынақтан өткен жерден жерге басқару режимі енгізілді. Режимді ауыстыру бас бөлігіндегі "Қауіпсіз тығыннан" "Жерден ауаға" немесе "Жерден жерге" тығынына ауыстыру арқылы жүзеге асырылды. Жаңа 400 000 фунт күшпен (1.78 МН) қатты отын бустерімен жабдықталған "Zeus" 1959 жылдың тамызында алғаш рет сынақтан өтті және 8000 миль/сағ (12 875 км/сағ) ең жоғары жылдамдыққа жетті. "Nike Zeus" жүйесі жерде орналасқан "Zeus Acquisition Radar" (ZAR) радарынан пайдаланды, бұл "Nike Hercules" HIPAR басқару жүйесінен айтарлықтай жақсарту болды. Пирамида тәрізді пішіндес ZAR шамамен 1000 тонна салмақтағы Лунберг линзасы бар қабылдағыш антеннасын қамтыды. "Zeus" жүйесінің ICBM-ді алғаш рет сәтті тосқауылдауы 1962 жылы Маршалл аралдарындағы Кваджалейн қаласында болды. Технологиялық жетістіктеріне қарамастан, Қорғаныс министрлігі 1963 жылы "Zeus" әзірлеуін тоқтатты. Шамамен 15 миллиард долларға бағаланған "Zeus" жүйесі әлі де бірнеше техникалық кемшіліктерге тап болды, оларды жоюдың экономикалық тұрғыдан тиімді емес екеніне сенді. Дегенмен, армия "Nike X" деп аталатын ICBM-ге қарсы қару жүйесін әзірлеуді жалғастырды, ол негізінен "Zeus" жүйесінің технологиялық жетістіктеріне негізделген. "Nike X" фазалық массивті радарлармен, компьютерлік жетістіктермен және "Zeus"-тен үш есе жоғары температураға төзімді зымыранмен жабдықталды. 1967 жылдың қыркүйегінде Қорғаныс министрлігі LIM 49A "Spartan" зымыран жүйесін орналастыруды жариялады, оның негізгі элементтері "Nike X" дамуынан алынған.
Nike-X
Nike X – АҚШ армиясының баллистикалық зымыранға қарсы (АЗР) жүйесі, АҚШ-тың ірі қалаларын Кеңес Одағының стратегиялық зымырандарының шабуылынан қорғау мақсатымен жобаланған. Атау жүйенің тәжірибелік сипатын көрсетеді, өндіріске енгізілген кезде оған тиістірек ат берілмек болған. Бірақ бұл орындалмады; бастапқы Nike X тұжырымдамасы Sentinel бағдарламасы деп аталған, әлдеқайда шектеулі қорғаныс жүйесімен алмастырылды, ол кейбір осы құрал-жабдықтарды пайдаланды. Nike X – бұрынғы Nike Zeus жүйесінің сәтсіздігіне жауап ретінде әзірленген. Zeus 1950 жылдары ондаған кеңестік стратегиялық зымырандарына қарсы тұру үшін жоспарланған, бірақ оның конструкциясы 1960 жылдардың ортасында жүздеген зымыранға қарсы тиімсіз болар еді. Есептеулерге сәйкес, төрт стратегиялық зымыраннан тұратын бір залптың Zeus базасына тию ықтималдығы 90% құрады, себебі радарлары бір уақытта бірнеше оқ-дәріні қадағалай алмады. Жағдайды уақытша нашарлататын фактор – шабуылшы радарды жаңылыстыратын құрылғыларды немесе жоғары биіктіктегі ядролық жарылыстарды пайдаланып, оқ-дәрілерді шабуылға жақын келгенше жасыра алатындығы еді, бұл бір оқ-дәрінің сәтті шабуыл жасау мүмкіндігін арттырады. Nike X бұл мәселелерді Sprint деп аталатын өте жылдам, аз қашықтықтағы зымыранға негізделген қорғаныс жүйесі арқылы шешуге тырысты. Көптеген зымырандар ықтимал нысандардың жанына орналастырылып, оқ-дәрінің қайта кіру кезеңінің соңғы секундтарында да сәтті жоюға мүмкіндік беретін еді. Олар қаптамалардың немесе жарылыстардың әсеріне ұшырамайтын биіктікте жұмыс істейтін. Nike X сонымен қатар бір уақытта жүздеген нысандарды қадағалай алатын жаңа радар жүйесін де пайдаланды, бұл көптеген Sprint зымырандарынан тұратын залптарды ұшыруға мүмкіндік берді. Жүйені жеңіп шығу үшін ондаған зымырандар қажет болатын. Nike X ұзын қашықтықтағы Zeus зымыранын сақтап қалуды қарастырды және кейіннен Zeus EX деп аталған, ұзартылған қашықтықтағы нұсқасын жасады. Ол Nike X жүйесінде екінші деңгейлі рөл атқарды, негізінен Sprint қорғаныс аймақтарынан тыс жерлерде қолдануға арналған. Nike X әр келген оқ-дәріні жою үшін кемінде бір жойғыш зымыранды қажет етті. КСРО-ның зымыран паркінің өсуімен қатар, Nike X жүйесін іске асыру құны да артты. Төмен құнды нұсқаларды іздеу мақсатымен 1965 және 1967 жылдар аралығында бірқатар зерттеулер жүргізілді, олар шектеулі сандағы жойғыштардың әскери тұрғыдан пайдалы болуы мүмкін әртүрлі сценарийлерді қарастырды. Олардың ішінде I67 тұжырымы өте шектеулі шабуылдарға қарсы жеңіл қорғаныс құруды ұсынды. Қытай 1967 жылы алғашқы сутегі бомбасын сынаған кезде I67 қытайлық шабуылға қарсы қорғаныс ретінде жаңартылды, ал бұл жүйе қазан айында Sentinel болып өзгертілді. Nike X-тің бастапқы түрін жасау жұмысы аяқталды.
Өндіріс
Келісім-шарт пирамидасы. Бұл сандарға Western Electric компаниясына ғылыми-зерттеу және әзірлеу жұмыстары үшін төленген шамамен 1 миллиард доллар кірмейді. Компания Өндіріс шығыны Өндірушінің пайдасы Дуглас қосалқы келісімшартының пайдасы Western Electric қосалқы келісімшартының пайдасы 3-деңгей, Дуглас әуе кемесінің қосалқы келісімшарт иелері Fruehauf Trailer Co. 49.3 4.5 3.7 3.3 Біріктірілген Батыс болат 146.2 9.3 10.4 9.8 Басқалары 286.6 23.2 16.3 2-деңгей, Western Electric қосалқы келісімшарт иелері Дуглас әуе кемесі 103 8.3 5.9 Басқалары 428.8 42 1-деңгей, Армияның мердігері Western Electric 359.3 35.2 Барлық сомасы 1,373.2 57.3 37.3 77.3 Армияға жалпы шығын: 1,545.1
Total cost to Army: 1,545.1
Пайдаланудан шығару
Кеңестік құрлық аралық баллистикалық зымырандардың (ICBM) дамуы Nike (ұшақ) әуе қорғанысы жүйесінің маңыздылығын азайтты. 1965 жылдан бастап Nike батареяларының саны азайтылды. 1965 жылы Тюле әуе қорғанысы, ал 1966 жылы SAC әуе базасының қорғанысы қысқартылды, нәтижесінде батареялардың саны 112-ге дейін төмендеді. Бюджеттік кесімдер осы санды 1968 жылы 87-ге, ал 1969 жылы 82-ге дейін азайтты. 1962 жылдан бастап, 1966 жылы Thor негізіндегі 437 бағдарламасының пайдасына жоба тоқтатылғанға дейін Nike Zeus жүйесін спутникке қарсы қару (ASAT) ретінде пайдалану бойынша шағын жұмыстар жүргізілді. Қорытындыда, ешбір жоба қолданысқа енгізілмеді. Дегенмен, Nike Zeus жүйесі 1960-шы жылдардың басында баллистикалық зымырандарды тікелей жою қабілетін көрсетті. Ұлттық зымыран қорғанысы және баллистикалық зымыранға қарсы жүйелер туралы көріңіз. Nike Hercules SALT I талқылауларында ABM ретінде қарастырылды. 1972 жылы қол қойылған шарттан және бюджеттің одан әрі қысқартылуынан кейін, 1974 жылдың сәуіріне дейін құрлықтағы АҚШ-тағы Nike нысандарының көбі жабылды. Кейбір бөлімшелер сол онжылдықтың соңына дейін жағалау қорғанысы рөлінде қолданыста болды.
Сипаттамалар
ЗымыранNike AjaxNike HerculesNike Zeus ANike Zeus B (XLIM 49A)Spartan (LIM 49A)Жалпы ұзындығыЕкінші кезеңнің жалпы ұзындығыЕкінші кезеңнің диаметріКөтерушінің диаметрі, екінші кезеңҚанаттың ұзындығы, екінші кезеңҚанаттың ұзындығы, екінші кезеңҰшыру кезіндегі массасыЕкінші кезеңнің ұшыру кезіндегі массасыМаксималды жылдамдықМах 2.25 (шамамен 1485 миль/сағ нақты әуе жылдамдығы @ 50 мың фут; 2390 км/сағ)Мах 3.65 (шамамен 2094 миль/сағ нақты әуе жылдамдығы @ 65 мың фут; 3877 км/сағ)Мах 4 > (шамамен 2800+ миль/сағ; 4900 км/сағ шартты)ҚашықтығыЖек?Бірінші кезеңҚатты отын(59 000 фунт/күш немесе 263 кН статикалық итерме 2,5 секунд)Hercules M42 қатты отынмен жабдықталған зымыран кластері(4x M5E1 Nike бустерлері)220 000 фунт/күш (978 кН) жалпыThiokol TX 135400 000 фунт/күш (1800 кН)Thiokol TX 135450 000 фунт/күш (2000 кН)Thiokol TX 500 000 фунт/күш (2200 кН)Екінші кезеңСұйық отын(2600 фунт/күш немесе 11,6 кН статикалық итерме 21 секунд)Thiokol M30 қатты отынмен жабдықталған зымыран10 000 фунт/күш (44,4 кН)?Thiokol TX 238Thiokol TX 454Үшінші кезеңЖоқЖоқЖоқThiokol TX 239Thiokol TX 239Оқ-дәрінің түріКәдімгі3 оқ-дәрі, әрқайсысы 2 қабаттан 1/4 дюймдік (6 мм) қатайтылған болат текшелермен қоршалғанАлдыңғы бөлігі: M2: 2,0 кг (4,5 фунт) Composition B, жалпы 5,4 кг (12 фунт)Орта бөлігі: M3: 42 кг (92 фунт) Comp. B, жалпы 80,2 кг (176,8 фунт)Артқы бөлігі: M4: 27 кг (59 фунт) Comp B, жалпы 55,0 кг (121,3 фунт)T 45 HE оқ-дәрісінің салмағы 500 кг (1106 фунт) және құрамында 272 кг (600 фунт) HBX 6M17 жарылыс фрагменттеріЯдролық оқ-дәрі ғанаЯдролық оқ-дәрі ғанаЯдролық оқ-дәрі ғанаЯдролық оқ-дәрі ғанаКәдімгі оқ-дәрі ғанаW 31 ядролық 20 кт (M 22)W 31 ядролықW50 (400 кт) термоядролықW71 (5 Мт) термоядролық
Негізгі
Nike-ның ең жақсы сақталған нысаны – Сан-Франциско, Калифорния штатының солтүстігінде, Голден-Гейт көпірінің батысында орналасқан SF88L нысаны. Бұл нысан мұражай болып табылады және зымырандық бункерлерді, басқару аймағын, сондай-ақ сол жерде жұмыс істеген кезеңнің киімдері мен көліктерін қамтиды. Нысан 1974 жылы қолданыстан шығарылған кездегі күйінде сақталған. Бұл нысан Nike Ajax базасы ретінде құрылып, кейін Nike Hercules нысанына айналдырылды. Түпнұсқа бункерлерде үш Nike Hercules зымыраны қойылған. База жұртшылыққа ашық, соның ішінде бункерден жер бетіне зымыранды көтерудің операциялық көрсетілімдері де бар. Сағаттар мен экскурсиялар жыл бойы өзгеріп отырады, бірақ көбінесе сенбі күндері өтеді. Жаз және мереке күндері қосымша күндер қосылуы мүмкін. Nike-ның екінші ең жақсы сақталған нысаны – Нью-Джерси штатының Санди-Хук қаласындағы Форт-Хенкоктағы NY 56 нысаны. Бұл нысан қалпына келтірілген және түпнұсқа зымырандық бункерлерді, сондай-ақ үш Nike Ajax және бір Nike Hercules зымыранын көрсетеді. Әр жылдың күзінде базада «Суық соғыс күні» шарасы өткізіледі. Сәуірден қазанға дейін айына бір демалыс күні экскурсиялар ұйымдастырылады. Бұл нысан тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енген. Ол жұртшылыққа ашық. Экскурсияларды Форт Хэнкок Nike қауымдастығының мүшелері жүргізеді. Флорида штатындағы Эверглейдс ұлттық паркіндегі HM69 нысаны Джордж Т. Бейкер авиация мектебінің студенттері қалпына келтірген Nike Hercules зымыранына ие. Nike нысаны Ұлттық парктік қызмет тарапынан басқарылады және қыс айларында экскурсиялар үшін ашық. Сан-Висенте тау паркі – Калифорния штатының Санта-Моника тауларындағы Мулхолланд драйвында орналасқан бұрынғы Nike нысаны. Вирджиния штатының Уайт округіне қарасты Кароллтон қаласындағы Nike паркі – бұл ауданға тиесілі саябақ және демалыс аймағы, онда бұрынғы Nike зымыран базасы орналасқан. Бірнеше түпнұсқа ғимарат әлі де тұр және күнделікті пайдаланылады. Бір ғимарат әлі де тұрғындар үшін дауыс беру орны ретінде қолданылады. Жер астындағы зымырандық бөлімдер әлі де сақталған, зымыран сақтау шараларын жапқан бетон плиталармен бірге. Аудан 2000 жылдардың басында ғимараттарды жаңартылған ғимараттардың пайдасына бұзуды қарастырған, бірақ тарихшылардың қарсылығы құрылыстарды сақтап қалды. Хэмптон қаласы жақында өз Nike зымырандарын саябақта көрсету үшін ауданға сыйға тартуға келісті.