Кіріспе
1053 жылы нормандықтар мен шваб, итальян және ломбард күштерінің одағы арасындағы шайқас 1053 жылғы 18 маусымда Оңтүстік Италияда, Апулия графы Гумфри де Отвиль басшылығымен нормандықтар мен Папа Лео IX ұйымдастырған шваб-итальян-ломбард әскері арасында өтті. Шайқаста Жерар, Лотарингия герцогы, және Рудольф, Беневенто князі басшылық етті. Нормандықтардың одақтас папалық әскерге қарсы жеңісі – 11 ғасырда Оңтүстік Италияға келген нормандық жалдамалы әскерлер, де Отвиль әулеті мен жергілікті ломбард князьдері арасындағы қақтығыстың шегі болды. 1059 жылы нормандықтар папамен одақ құрды, оның аясында Папа Николай II Оңтүстік Италиядағы нормандық жаулап алуды ресми мойындады, Роберт Гискарды Апулия және Калабрия герцогы, ал Сицилия графы етіп бекітті.
The Battle of Civitate was fought on 18 June 1053 in southern Italy, between the Normans, led by the Count of Apulia Humphrey of Hauteville, and a Swabian Italian Lombard army, organised by Pope Leo IX and led on the battlefield by Gerard, Duke of Lorraine, and Rudolf, Prince of Benevento. The Norman victory over the allied papal army marked the climax of a conflict between the Norman mercenaries who came to southern Italy in the eleventh century, the de Hauteville family, and the local Lombard princes. By 1059 the Normans would create an alliance with the papacy, which included a formal recognition by Pope Nicholas II of the Norman conquest in south Italy, investing Robert Guiscard as Duke of Apulia and Calabria, and Count of Sicily.
Норманның Италияға келуі
Нормандар 1017 жылы Оңтүстік Италияға Монте-Сант-Анжело-суль-Гарганодағы (Апулия) Қасиетті Михаил Архангелдің қасиетті орнына қажылық сапарымен келді. Бұл жауынгерлер Сицилиядағы базаларынан Оңтүстік Италияға шабуыл жасаған сарацендердің қатеріне қарсы тұру үшін пайдаланылды, олар Ломбардтар мен Византия билеушілерінің әсеріне түскен аймақтарда көп қарсылық көрмеді. Осы жалдамалы әскердің болуы (нормандықтар militariter lucrum quaerens, яғни "әскери қызмет арқылы табыс табу" ретінде белгілі болды) Оңтүстік Италияның христиан билеушілерінің назарынан қашқан жоқ, олар нормандықтарды өздерінің ішкі соғыстарында пайдаланды. Нормандар осы аласапыранды жағдайды өз пайдасына қолданды; 1030 жылы Рейнулф Дренгот Аверса графтығын иеленді. Осы алғашқы жетістіктен кейін көптеген нормандықтар Оңтүстік Италияны кеңейтуге ұмтылды. Олардың ең маңызды басшыларының арасында Гаутвиль әулетінің мүшелері болды. Ұзақ уақыт өтпей, Гаутвильдер өз мемлекетін құрды: 1042 жылы Вильгельм Темірқол Апулия графы атанды.
Норманға қарсы коалиция
Норманның оңтүстік Италияға жасаған шабуылдары көптеген жылдар бойы папалық билікті алаңдатты, бірақ шайқасқа себеп болған факторлар бірнеше болды. Біріншіден, Норманның Италияда болуы тек билік тепе-теңдігін бұзумен ғана шектелмеді, себебі көптеген итальяндықтар Норманның шабуылдарына жағымсыз қарайтын және оларға тиісінше жауап беруді қалаған, оларды қарақшылардан да артық санамайтын. Мысалы, Нормандиялық аббат Джон Фэкамп папа Леоға жазған хатында осындай жергілікті сезімдерді былай сипаттады: Норманның зұлматтық әрекеттері Беневенто епископтығында да орын алды, бұл факті Норман жылнамаларында айтылмаған, бірақ папа Лео үшін бұл аймақтың саяси тұрақсыздығының ең маңызды мәселесі болды. Шындығында, Грэм Лаудтың сөзіне сүйенсек, бұрын Германия императоры Генрих III және папа тарапынан адалдыққа ант беруге шақырылған Беневентиандықтар, ақыры 1051 жылы Леоға қаланың бақылауын жеке өз қолына алуын сұрап, шағымданды (сондай-ақ бұрынғы айыптаудан бас тартты). Дегенмен, Дрогоның өліміне күшті реакция болды, оның інісі Хамфри басшылықты өз қолына алып, жауларын іздеп елді шарлады: ол Дрогоның өлімі үшін жазасын өтеді деп белдеді және ұзақ қоршаудан кейін ағасы өлтірілген қамалға ие болды. Ол ағасын өлтірген адамды және оның серіктерін түрлі жазаларға ұшыратты, ал кейін олардың қанымен ашу-ызасы мен қайғысы басылды. Швабия герцогтігі сол кездегі Швейцарияның неміс тілді кантондарының көп бөлігін қамтыды. Бірақ Норман билігінен, әсіресе оңтүстіктегі итальяндық және ломбард билеушілері алаңдады. Беневенто князі Рудольф, Гаета герцогы, Аквино және Теано графтары, архиепископ және Амальфи азаматтары, Апулия, Молизе, Кампания, Абруццо және Лациумнан келген ломбардтар папаның шақыруына жауап беріп, Норманға қарсы коалиция құрды. Алайда, бұл күштерге Италияның ірі магнаттарының әскерлері кіргенімен, Норман жеңілісінен ең көп пайда көретін Салерно князінің әскерлері қосылмады. Папаның тағы бір досы болды – Константин IX билеген Византия империясы. Бастапқыда Апулияда орналасқан Византиялықтар Норманды сатып алып, оларды өздерінің жалдамалы әскерлеріне қосуға тырысты, себебі Нормандықтар ашкөздігімен танымал болды. Сондықтан Византиялық қолбасшы, Италияның ломбард катепаны Аргирус, оларды империяның шығыс шекарасына жалдамалы әскер ретінде тарату үшін ақша ұсынды, бірақ Нормандықтар бұл ұсынысты қабылдамады, олардың мақсаты оңтүстік Италияны жаулау екенін ашық айтты. Осылайша, Аргирус папамен байланысқа түсті, ал Лео әскерімен Римнен Апулияға Норманмен шайқасуға аттанғанда, Аргирус басқарған Византия әскері де Апулиядан сол мақсатпен жолға шықты, Нормандықтарды қиын жағдайға түсірді. Нормандықтар қауіпті сезіп, барлық қол жетімді күштерін жинап, жаңа Апулия графы және Дрогоның ең үлкен ағасы Гумфри де Отвиль, сондай-ақ Аверса графы Ричард Дренгот және де Отвиль отбасының басқа мүшелерінің басшылығымен біріктірілген әскер құрды, олардың арасында кейін Роберт Гвискар деген атпен танылған Роберт те болды.
The raiding activities which brought about such hatred also occurred in the see of Benevento, a deed not emphasized in the Norman chronicles, but for Pope Leo this was the more significant concern in the political instability of the region. In fact, according to Graham Loud, the Beneventians, who previously had been approached by both the German Emperor Henry III and by the Pope previously to swear fealty, finally appealed and submitted to Leo to personally take over the control of the city (as well as lifting a previous excommunication) in 1051. Nevertheless, there was certainly a strong reaction to Drogo's death, with his brother Humphrey taking over the leadership position and in response scoured the countryside for his enemies:
bquote|He set off to exact punishment for Drogo's death, and after a lengthy siege he finally captured the castrum at which his brother had been killed. He inflicted all sorts of tortures on his brother's murderer and his accomplices, and after a while the anger and grief he felt in his heart were quenched by their blood. The Duchy of Swabia, at the time, included most modern day German speaking Cantons of Switzerland. But there were others worried about the Norman power, in particular the Italian and Lombard rulers in the south. The Prince of Benevento, Rudolf, the Duke of Gaeta, the Counts of Aquino and Teano, the Archbishop and the citizens of Amalfi — together with Lombards from Apulia, Molise, Campania, Abruzzo and Latium — answered the call of the Pope, and formed a coalition that moved against the Normans. However, while these forces included troops from almost every great Italian magnate, they did not include forces from Prince of Salerno, who would have gained more than the others from a Norman defeat. The Pope had also another friendly power, the Byzantine Empire ruled by Constantine IX. At first, the Byzantines, established in Apulia, had tried to buy off the Normans and press them into service within their own largely mercenary army; since the Normans were famous for their avarice. So, the Byzantine commander, the Lombard Catepan of Italy Argyrus, offered money to disperse as mercenaries to the Eastern frontiers of the Empire, but the Normans rejected the proposal, explicitly stating that their aim was the conquest of southern Italy. Thus spurned, Argyrus contacted the Pope, and when Leo and his army moved from Rome to Apulia to engage the Normans in battle, a Byzantine army personally led by Argyrus moved from Apulia with the same plan, catching the Normans in a pinch. The Normans understood the danger and collected all available men and formed a single army under the command of the new Count of Apulia and Drogo's eldest surviving brother, Humphrey of Hauteville, as well as the Count of Aversa, Richard Drengot, and others of the de Hauteville family, amongst which was Robert, later known under the name of Robert Guiscard.
Шайқас
Соғыстың себептері мен басталуына қатысты бірнеше заманауи дереккөздер болғанымен, шайқас туралы ең толық мәліметтерді Вильгельм Апулияның "Геста Вискарди" еңбегі береді. Алдымен, Лео Апулияға көшіп, Цивитате (немесе Цивителла) қаласының жанындағы Форторе өзеніне жетті. Нормандықтар Папаның әскерін Цивителла маңында тосқауылдап, Аргирус басқаратын Византия әскерімен бірігуіне кедергі келтіру үшін аттанды. Нормандықтар егін жинау маусымының аяқталуына байланысты азық-түлік тапшылығына тап болды, сондай-ақ қарсыластарынан кем күшті болды: 6000 атты және жаяу әскерге қарсы 3000 атты және 500 жаяу әскері ғана болды. Аматтың және Вильгельм Апулияның еңбектерінде нормандықтар аштық пен дұрыс тамақтанудың жетіспеуінен зардап шеккендігі айтылады. Екеуі де нормандық әскердің тым нашар жағдайда болғандықтан, "Апостолдардың үлгісі бойынша астық дәндерін жинап, қолдарында үйкеп, жегендерін" жазады, ал кейбіреулері оларды отқа пісірген болуы мүмкін. Осы себепті нормандықтар бітім туралы келісімге келуге тырысты, бірақ оларға бас тартты. Келіссөздерден бас тартуда кімнің жауы екені туралы дау болды – ломбардтар, немістер немесе Папа Леоның кеңесі, өйткені нормандықтар оларға адалдық серт беруге ниеттенген. Екі әскердің арасында кішкентай төбе орналасқан. Нормандықтар атты әскерін үш топқа бөлді: оң жақта Рихард Аверскийдің ауыр атты әскері, ортада Хамфридің жаяу әскері, аттан түскен сарбаздары мен садақшылары, ал сол жақта Роберт Гискардың атты және жаяу әскері (славян жаяу әскері – sclavos) болды. Ол одақтас әскерімен бірге болды. Шайқас Рихард Аверскийдің италиялықтарға қарсы сол жақтан жасаған шабуылымен басталды. Жазықты кесіп өткен соң, олар қарсыластарының алдына жетті, олар тіпті қарсы тұруға да тырыспастан қашқа бас салды. Нормандықтар оларды қуғанда көптегендерін өлтірді және Папаның лагеріне қарай жылжыды, содан кейін негізгі шайқасқа оралуға тырысты. Ал швабтар төбеге көшіп, Норман орталығымен және Хамфри күштерімен кездесті, жалпы шайқасқа түсер алдында жебелермен және садақшылармен шайқасты. Бұл шайқас көбінесе жаяу өтті, өйткені немістер "қылы мен қалқандарын көтеріп алды" деп айтылады. Вильгельм Апулия бұл олардың неміс мінезінің бір бөлігі екенін қосты. Швабтармен болған шайқас шайқастың басты бөлігі болды, нормандықтар швабтарды қоршауға тырысты, ал Хамфри олармен шайқасты. Роберт Гискар ағасының қауіпте екенін көріп, сол қанатын төбеге жылжытты, швабтардың қысымын жеңілдетті және граф Герард басқаратын калабриялықтардың көмегімен жеке батылдығын көрсетті. Алайда, орталықтағы жағдай теңгерімді қалды. Бірақ швабтарға қарсы тұрудағы нормандықтардың тұрақтылығының арқасында, Рихардтың күштері итальяндықтарды қуғаннан кейін күні шешілді, нәтижесінде Папалық коалиция жеңіліске ұшырады.
The fight with the Swabians was the main focus of much of the battle, with the Normans attempting to flank the Swabians while Humphrey engaged them. Robert Guiscard, seeing his brother in danger, moved with the left wing to the hill, and succeeded in easing the Swabian pressure, and also displayed his personal bravery with the aid of the Calabrians under the command of Count Gerard. The situation on the center however, remained balanced. Yet thanks to the continued Norman discipline in holding the line against the Swabians, the day was at last decided by the return of Richard's forces from pursuing the Italians, which resulted in the defeat of the Papal coalition.
Салдары
Рим папасы Цивитате қаласын қоршауға дайындалғаннан кейін, жеңіске жеткен нормандықтар оны тұтқынға алды. Бұл қалай болғаны нақты белгісіз. Папалық дереккөздерде Лео одан әрі қан төгілмеуі үшін Цивитатеден кетіп, өз еркімен ұсталғаны айтылады. Басқа дереккөздер, соның ішінде Малатерра, Цивитате тұрғындарының папаны нормандықтарға тапсырғанын және оларды "қақпадан" қуғанын көрсетеді. Ол құрметпен қаралды, бірақ Беневентода шамамен тоғыз айға қамауға алынып, нормандықтарға тиімді келісімдерге қол қоюға мәжбүр болды. Дегенмен, нормандықтардың мәлімдемесіне сәйкес, Лео тұтқынға емес, құрметті қонақ ретінде қабылданды және ешқандай қиындық көрмеді. Аматтың сөзіне қарағанда, "олар оған үнемі шарап, нан және қажеттінің бәрін жеткізіп берді" және он айдан кейін Римге оралғанға дейін "қорғады". Джон Джулиус Норвичтің пікірінше, Лео нормандықтарға ешнәрсеге келіспеу үшін ұзақ және пассивті қарсылық көрсетті және Германиядан императорлық әскердің келуін күтті. Сонымен қатар, Норвич Лео кейінірек папалардың қолдауы болмаса да, бостандыққа шығу үшін нормандықтарды Оңтүстіктің билеушілері деп мойындағанын айтады. Темірде, Аргирос пен Византия армиясы күшін жоғалтып, папалық әскерлер жеңілгеннен кейін Бари арқылы Грекияға қайтуға мәжбүр болды, себебі нормандықтармен күресуге жеткілікті күштері болмады. Константин Аргиросты тіпті империядан қуған болуы мүмкін. Ең маңыздысы, Цивитате шайқасы Италиядағы нормандықтардың тағдырындағы шешуші кезең болды. Олар өзара келіспеушіліктеріне қарамастан жеңіске жетіп, өздерінің заңдылығын нығайта алды. Бұл Роберт Гвискардың алғашқы маңызды жеңісі болды, ол кейіннен нормандықтардың Оңтүстіктегі жетекшісі ретінде танылды. Салдарынан, Цивитате шайқасы Англия мен Солтүстік Еуропадағы Гастингс шайқасы сияқты ұзақ мерзімді саяси өзгерістерге әкелді, латын христиан әлемінде билік пен ықпалдың қайта бөлінуіне себеп болды. Сонымен қатар, Лео византиялықтармен одақ құрып, діни негізде оларды қууға тырысқанмен, папалық елшілердің грек сарайымен келісімге келе алмауы және Леоның ерте қайтысы византиялықтардан көмек алу үмітін жоққа шығарды, тек Шығыс императорының бұйрығымен ғана мүмкін болатын. Осы жағдайда, діни бөлініс нормандықтардың саяси мүддесіне оң әсер етті. Алты жылдан кейін тағы үш анти-нормандық папа сайланғаннан кейін, Мельфи келісімі (1059) Оңтүстік Италиядағы нормандық билікті мойындауды белгіледі. Папалық саясаттағы бұл өзгерістің екі себебі болды. Біріншіден, нормандықтар күшті (және жақын) жау екенін көрсетті, ал император әлсіз (және алыс) одақтас болды. Екіншіден, Папа Николай II Рим шіркеуі мен Киелі Рим императорлары арасындағы байланысты үзуді шешті, римдік кардиналдарға папаны сайлау құқығын қайтарды (Investiture Controversy қараңыз), императордың ықпалын азайтты. Империяға қарсы күресте күшті жаудан гөрі күшті одақтас қажет болды.
Екіншілік көздер
Браун, Гордон С. Норманның Оңтүстік Италия мен Сицилияны жаулап алуы. Джефферсон NC: McFarland & Company, 2003 жыл. Ейдс, Валери. "Civitate, шайқасы", "The Oxford Encyclopedia of Medieval Warfare and Military Technology" энциклопедиясынан. Клиффорд Дж. Роджерс редакциялаған. 1-том. Оксфорд: University Press, 2010. 402–403 беттер. Шаландон, Фердинанд. Италия мен Сицилиядағы Норман билігінің тарихы. Париж: 1907 жыл. Жорсон, Эйнар. "Италиядағы нормандық мансаптардың бастауы: аңыз және тарих". Speculum журналы, 23-том, 3-сан. (1948 жыл, шілде), 353–396 беттер. Ле Патурел, Джон. "Нормандықтар мен Нормандия", "Орта ғасырлар сөздігінен". Жозеф Р. Страйер редакциялаған. 9-том. Нью-Йорк: Charles Scribner's Sons, 1989. 159–170 беттер. Лауд, Грэм Александр. "Нормандық Италиядағы сабақтастық және өзгерістер: XI-XII ғасырлардағы Кампания". "Journal of Medieval History" журналы, 22-том, 4-сан (1996 жыл, желтоқсан), 313–343 беттер. Лауд, Грэм Александр. "Оңтүстік Италияны жаулап алу қаншалықты «нормандық» болды?". "Nottingham Medieval Studies" журналы, 25-том (1981), 13–34 беттер. Лауд, Грэм Александр. Роберт Гискард дәуірі: Оңтүстік Италия және Норман жаулап алуы. Нью-Йорк: Longman, 2000 жыл. Месчини, Марко. Battaglie Medievali, 13–36 беттер. Норвич, Джон Джулиус. Басқа жаулап алу. Нью-Йорк: Harper and Row, 1967 жыл.