Кіріспе

1053 жылы нормандықтар мен шваб, итальян және ломбард күштерінің одағы арасындағы шайқас 1053 жылғы 18 маусымда Оңтүстік Италияда, Апулия графы Гумфри де Отвиль басшылығымен нормандықтар мен Папа Лео IX ұйымдастырған шваб-итальян-ломбард әскері арасында өтті. Шайқаста Жерар, Лотарингия герцогы, және Рудольф, Беневенто князі басшылық етті. Нормандықтардың одақтас папалық әскерге қарсы жеңісі – 11 ғасырда Оңтүстік Италияға келген нормандық жалдамалы әскерлер, де Отвиль әулеті мен жергілікті ломбард князьдері арасындағы қақтығыстың шегі болды. 1059 жылы нормандықтар папамен одақ құрды, оның аясында Папа Николай II Оңтүстік Италиядағы нормандық жаулап алуды ресми мойындады, Роберт Гискарды Апулия және Калабрия герцогы, ал Сицилия графы етіп бекітті.

Норманның Италияға келуі

Нормандар 1017 жылы Оңтүстік Италияға Монте-Сант-Анжело-суль-Гарганодағы (Апулия) Қасиетті Михаил Архангелдің қасиетті орнына қажылық сапарымен келді. Бұл жауынгерлер Сицилиядағы базаларынан Оңтүстік Италияға шабуыл жасаған сарацендердің қатеріне қарсы тұру үшін пайдаланылды, олар Ломбардтар мен Византия билеушілерінің әсеріне түскен аймақтарда көп қарсылық көрмеді. Осы жалдамалы әскердің болуы (нормандықтар militariter lucrum quaerens, яғни "әскери қызмет арқылы табыс табу" ретінде белгілі болды) Оңтүстік Италияның христиан билеушілерінің назарынан қашқан жоқ, олар нормандықтарды өздерінің ішкі соғыстарында пайдаланды. Нормандар осы аласапыранды жағдайды өз пайдасына қолданды; 1030 жылы Рейнулф Дренгот Аверса графтығын иеленді. Осы алғашқы жетістіктен кейін көптеген нормандықтар Оңтүстік Италияны кеңейтуге ұмтылды. Олардың ең маңызды басшыларының арасында Гаутвиль әулетінің мүшелері болды. Ұзақ уақыт өтпей, Гаутвильдер өз мемлекетін құрды: 1042 жылы Вильгельм Темірқол Апулия графы атанды.

Норманға қарсы коалиция

Норманның оңтүстік Италияға жасаған шабуылдары көптеген жылдар бойы папалық билікті алаңдатты, бірақ шайқасқа себеп болған факторлар бірнеше болды. Біріншіден, Норманның Италияда болуы тек билік тепе-теңдігін бұзумен ғана шектелмеді, себебі көптеген итальяндықтар Норманның шабуылдарына жағымсыз қарайтын және оларға тиісінше жауап беруді қалаған, оларды қарақшылардан да артық санамайтын. Мысалы, Нормандиялық аббат Джон Фэкамп папа Леоға жазған хатында осындай жергілікті сезімдерді былай сипаттады: Норманның зұлматтық әрекеттері Беневенто епископтығында да орын алды, бұл факті Норман жылнамаларында айтылмаған, бірақ папа Лео үшін бұл аймақтың саяси тұрақсыздығының ең маңызды мәселесі болды. Шындығында, Грэм Лаудтың сөзіне сүйенсек, бұрын Германия императоры Генрих III және папа тарапынан адалдыққа ант беруге шақырылған Беневентиандықтар, ақыры 1051 жылы Леоға қаланың бақылауын жеке өз қолына алуын сұрап, шағымданды (сондай-ақ бұрынғы айыптаудан бас тартты). Дегенмен, Дрогоның өліміне күшті реакция болды, оның інісі Хамфри басшылықты өз қолына алып, жауларын іздеп елді шарлады: ол Дрогоның өлімі үшін жазасын өтеді деп белдеді және ұзақ қоршаудан кейін ағасы өлтірілген қамалға ие болды. Ол ағасын өлтірген адамды және оның серіктерін түрлі жазаларға ұшыратты, ал кейін олардың қанымен ашу-ызасы мен қайғысы басылды. Швабия герцогтігі сол кездегі Швейцарияның неміс тілді кантондарының көп бөлігін қамтыды. Бірақ Норман билігінен, әсіресе оңтүстіктегі итальяндық және ломбард билеушілері алаңдады. Беневенто князі Рудольф, Гаета герцогы, Аквино және Теано графтары, архиепископ және Амальфи азаматтары, Апулия, Молизе, Кампания, Абруццо және Лациумнан келген ломбардтар папаның шақыруына жауап беріп, Норманға қарсы коалиция құрды. Алайда, бұл күштерге Италияның ірі магнаттарының әскерлері кіргенімен, Норман жеңілісінен ең көп пайда көретін Салерно князінің әскерлері қосылмады. Папаның тағы бір досы болды – Константин IX билеген Византия империясы. Бастапқыда Апулияда орналасқан Византиялықтар Норманды сатып алып, оларды өздерінің жалдамалы әскерлеріне қосуға тырысты, себебі Нормандықтар ашкөздігімен танымал болды. Сондықтан Византиялық қолбасшы, Италияның ломбард катепаны Аргирус, оларды империяның шығыс шекарасына жалдамалы әскер ретінде тарату үшін ақша ұсынды, бірақ Нормандықтар бұл ұсынысты қабылдамады, олардың мақсаты оңтүстік Италияны жаулау екенін ашық айтты. Осылайша, Аргирус папамен байланысқа түсті, ал Лео әскерімен Римнен Апулияға Норманмен шайқасуға аттанғанда, Аргирус басқарған Византия әскері де Апулиядан сол мақсатпен жолға шықты, Нормандықтарды қиын жағдайға түсірді. Нормандықтар қауіпті сезіп, барлық қол жетімді күштерін жинап, жаңа Апулия графы және Дрогоның ең үлкен ағасы Гумфри де Отвиль, сондай-ақ Аверса графы Ричард Дренгот және де Отвиль отбасының басқа мүшелерінің басшылығымен біріктірілген әскер құрды, олардың арасында кейін Роберт Гвискар деген атпен танылған Роберт те болды.

Шайқас

Соғыстың себептері мен басталуына қатысты бірнеше заманауи дереккөздер болғанымен, шайқас туралы ең толық мәліметтерді Вильгельм Апулияның "Геста Вискарди" еңбегі береді. Алдымен, Лео Апулияға көшіп, Цивитате (немесе Цивителла) қаласының жанындағы Форторе өзеніне жетті. Нормандықтар Папаның әскерін Цивителла маңында тосқауылдап, Аргирус басқаратын Византия әскерімен бірігуіне кедергі келтіру үшін аттанды. Нормандықтар егін жинау маусымының аяқталуына байланысты азық-түлік тапшылығына тап болды, сондай-ақ қарсыластарынан кем күшті болды: 6000 атты және жаяу әскерге қарсы 3000 атты және 500 жаяу әскері ғана болды. Аматтың және Вильгельм Апулияның еңбектерінде нормандықтар аштық пен дұрыс тамақтанудың жетіспеуінен зардап шеккендігі айтылады. Екеуі де нормандық әскердің тым нашар жағдайда болғандықтан, "Апостолдардың үлгісі бойынша астық дәндерін жинап, қолдарында үйкеп, жегендерін" жазады, ал кейбіреулері оларды отқа пісірген болуы мүмкін. Осы себепті нормандықтар бітім туралы келісімге келуге тырысты, бірақ оларға бас тартты. Келіссөздерден бас тартуда кімнің жауы екені туралы дау болды – ломбардтар, немістер немесе Папа Леоның кеңесі, өйткені нормандықтар оларға адалдық серт беруге ниеттенген. Екі әскердің арасында кішкентай төбе орналасқан. Нормандықтар атты әскерін үш топқа бөлді: оң жақта Рихард Аверскийдің ауыр атты әскері, ортада Хамфридің жаяу әскері, аттан түскен сарбаздары мен садақшылары, ал сол жақта Роберт Гискардың атты және жаяу әскері (славян жаяу әскері – sclavos) болды. Ол одақтас әскерімен бірге болды. Шайқас Рихард Аверскийдің италиялықтарға қарсы сол жақтан жасаған шабуылымен басталды. Жазықты кесіп өткен соң, олар қарсыластарының алдына жетті, олар тіпті қарсы тұруға да тырыспастан қашқа бас салды. Нормандықтар оларды қуғанда көптегендерін өлтірді және Папаның лагеріне қарай жылжыды, содан кейін негізгі шайқасқа оралуға тырысты. Ал швабтар төбеге көшіп, Норман орталығымен және Хамфри күштерімен кездесті, жалпы шайқасқа түсер алдында жебелермен және садақшылармен шайқасты. Бұл шайқас көбінесе жаяу өтті, өйткені немістер "қылы мен қалқандарын көтеріп алды" деп айтылады. Вильгельм Апулия бұл олардың неміс мінезінің бір бөлігі екенін қосты. Швабтармен болған шайқас шайқастың басты бөлігі болды, нормандықтар швабтарды қоршауға тырысты, ал Хамфри олармен шайқасты. Роберт Гискар ағасының қауіпте екенін көріп, сол қанатын төбеге жылжытты, швабтардың қысымын жеңілдетті және граф Герард басқаратын калабриялықтардың көмегімен жеке батылдығын көрсетті. Алайда, орталықтағы жағдай теңгерімді қалды. Бірақ швабтарға қарсы тұрудағы нормандықтардың тұрақтылығының арқасында, Рихардтың күштері итальяндықтарды қуғаннан кейін күні шешілді, нәтижесінде Папалық коалиция жеңіліске ұшырады.

Салдары

Рим папасы Цивитате қаласын қоршауға дайындалғаннан кейін, жеңіске жеткен нормандықтар оны тұтқынға алды. Бұл қалай болғаны нақты белгісіз. Папалық дереккөздерде Лео одан әрі қан төгілмеуі үшін Цивитатеден кетіп, өз еркімен ұсталғаны айтылады. Басқа дереккөздер, соның ішінде Малатерра, Цивитате тұрғындарының папаны нормандықтарға тапсырғанын және оларды "қақпадан" қуғанын көрсетеді. Ол құрметпен қаралды, бірақ Беневентода шамамен тоғыз айға қамауға алынып, нормандықтарға тиімді келісімдерге қол қоюға мәжбүр болды. Дегенмен, нормандықтардың мәлімдемесіне сәйкес, Лео тұтқынға емес, құрметті қонақ ретінде қабылданды және ешқандай қиындық көрмеді. Аматтың сөзіне қарағанда, "олар оған үнемі шарап, нан және қажеттінің бәрін жеткізіп берді" және он айдан кейін Римге оралғанға дейін "қорғады". Джон Джулиус Норвичтің пікірінше, Лео нормандықтарға ешнәрсеге келіспеу үшін ұзақ және пассивті қарсылық көрсетті және Германиядан императорлық әскердің келуін күтті. Сонымен қатар, Норвич Лео кейінірек папалардың қолдауы болмаса да, бостандыққа шығу үшін нормандықтарды Оңтүстіктің билеушілері деп мойындағанын айтады. Темірде, Аргирос пен Византия армиясы күшін жоғалтып, папалық әскерлер жеңілгеннен кейін Бари арқылы Грекияға қайтуға мәжбүр болды, себебі нормандықтармен күресуге жеткілікті күштері болмады. Константин Аргиросты тіпті империядан қуған болуы мүмкін. Ең маңыздысы, Цивитате шайқасы Италиядағы нормандықтардың тағдырындағы шешуші кезең болды. Олар өзара келіспеушіліктеріне қарамастан жеңіске жетіп, өздерінің заңдылығын нығайта алды. Бұл Роберт Гвискардың алғашқы маңызды жеңісі болды, ол кейіннен нормандықтардың Оңтүстіктегі жетекшісі ретінде танылды. Салдарынан, Цивитате шайқасы Англия мен Солтүстік Еуропадағы Гастингс шайқасы сияқты ұзақ мерзімді саяси өзгерістерге әкелді, латын христиан әлемінде билік пен ықпалдың қайта бөлінуіне себеп болды. Сонымен қатар, Лео византиялықтармен одақ құрып, діни негізде оларды қууға тырысқанмен, папалық елшілердің грек сарайымен келісімге келе алмауы және Леоның ерте қайтысы византиялықтардан көмек алу үмітін жоққа шығарды, тек Шығыс императорының бұйрығымен ғана мүмкін болатын. Осы жағдайда, діни бөлініс нормандықтардың саяси мүддесіне оң әсер етті. Алты жылдан кейін тағы үш анти-нормандық папа сайланғаннан кейін, Мельфи келісімі (1059) Оңтүстік Италиядағы нормандық билікті мойындауды белгіледі. Папалық саясаттағы бұл өзгерістің екі себебі болды. Біріншіден, нормандықтар күшті (және жақын) жау екенін көрсетті, ал император әлсіз (және алыс) одақтас болды. Екіншіден, Папа Николай II Рим шіркеуі мен Киелі Рим императорлары арасындағы байланысты үзуді шешті, римдік кардиналдарға папаны сайлау құқығын қайтарды (Investiture Controversy қараңыз), императордың ықпалын азайтты. Империяға қарсы күресте күшті жаудан гөрі күшті одақтас қажет болды.

Екіншілік көздер

Браун, Гордон С. Норманның Оңтүстік Италия мен Сицилияны жаулап алуы. Джефферсон NC: McFarland & Company, 2003 жыл. Ейдс, Валери. "Civitate, шайқасы", "The Oxford Encyclopedia of Medieval Warfare and Military Technology" энциклопедиясынан. Клиффорд Дж. Роджерс редакциялаған. 1-том. Оксфорд: University Press, 2010. 402–403 беттер. Шаландон, Фердинанд. Италия мен Сицилиядағы Норман билігінің тарихы. Париж: 1907 жыл. Жорсон, Эйнар. "Италиядағы нормандық мансаптардың бастауы: аңыз және тарих". Speculum журналы, 23-том, 3-сан. (1948 жыл, шілде), 353–396 беттер. Ле Патурел, Джон. "Нормандықтар мен Нормандия", "Орта ғасырлар сөздігінен". Жозеф Р. Страйер редакциялаған. 9-том. Нью-Йорк: Charles Scribner's Sons, 1989. 159–170 беттер. Лауд, Грэм Александр. "Нормандық Италиядағы сабақтастық және өзгерістер: XI-XII ғасырлардағы Кампания". "Journal of Medieval History" журналы, 22-том, 4-сан (1996 жыл, желтоқсан), 313–343 беттер. Лауд, Грэм Александр. "Оңтүстік Италияны жаулап алу қаншалықты «нормандық» болды?". "Nottingham Medieval Studies" журналы, 25-том (1981), 13–34 беттер. Лауд, Грэм Александр. Роберт Гискард дәуірі: Оңтүстік Италия және Норман жаулап алуы. Нью-Йорк: Longman, 2000 жыл. Месчини, Марко. Battaglie Medievali, 13–36 беттер. Норвич, Джон Джулиус. Басқа жаулап алу. Нью-Йорк: Harper and Row, 1967 жыл.