Жеке шеше және әкелік: Себептері мен статистикасы

Кіріспе

Ата-ананың түрі

Жалғыз ата-ана – баласы немесе балалары бар, бірақ баланың тәрбиесі мен күтіміне көмектесетін жұбайы немесе өмірлік серігі жоқ адам. Жалғыз ата-ана болуға себептер: қайтыс болу, ажырасу, қарым-қатынасты үзгендік, тастап кету, жесірлік, отбасылық зорлық-зомбылық, зорлау, жалғыз адамның бала тууы немесе жалғыз адамның бала асырауы. Жалғыз ата-ана отбасы – жалғыз ата-ана басқаратын балалы отбасы.

Тарих

Жалғыз ата-ана болу тарихи түрде ата-аналардың ауру, соғыс, кісі өлтіру, еңбек апаттары және аналардың өлімінен туындаған жоғары өлім-жітім көрсеткіштеріне байланысты жиі кездесетін. Тарихи деректерге сәйкес, 17-18 ғасырлардағы француз, ағылшын және испан ауылдарындағы балалардың кем дегенде үштен бірі бала кезінде біреуінен айырылған; 19 ғасырдағы Милан қаласында балалардың шамамен жартысы 20 жасқа дейін біреуінен айырылған; ал 19 ғасырғы Қытайда ұлдардың үштен бірі 15 жасқа дейін біреуінен немесе екеуінен айырылған. Мұндай жағдайдағы жалғыз ата-ана болу көбінесе қысқа мерзімді болды, себебі қайта үйлену жиі кездесетін. Тарихи тұрғыдан ажырасу сирек болған (бірақ бұл мәдениет пен дәуірге байланысты), әсіресе Рим империясы құлағаннан кейін, Орта ғасырлық Еуропада шіркеу соттарының отбасылық мәселелерге күшті араласуына байланысты ажырасу процесін өткізу өте қиын болды (бірақ неке жою және басқа да ажырасу түрлері жиі кездесетін).

Үй шаруашылықтары

2011 жылы ЭЫДҰ елдерінің барлық отбасыларында жалғыз басты ата-аналардың үлесі 3-11% аралығында, орташа есеппен 7,5%-ды құрады. Бұл көрсеткіш Австралияда (10%), Канадада (10%), Мексикада (10%), АҚШ-та (10%), Литвада (10%), Коста-Рикада (11%), Латвияда (11%) және Жаңа Зеландияда (11%) ең жоғары болды, ал Жапонияда (3%), Грецияда (4%), Швейцарияда (4%), Болгарияда (5%), Хорватияда (5%), Германияда (5%), Италияда (5%) және Кипрде (5%) ең төмен болды. Ирландия мен Ұлыбританияда бұл көрсеткіш 9% құрады. 2005-2009 жылдары балалы отбасылардың ішінде жалғыз басты ата-аналардың үлесі Жапонияда 10%, Нидерландыда 16%, Швецияда 19%, Францияда 20%, Данияда 22%, Германияда 22%, Ирландияда 23%, Канадада 25%, Ұлыбританияда 25% және АҚШ-та 30% құрады. АҚШ-тағы үлес 1980 жылы 20%-дан 2008 жылы 30%-ға дейін өсті. ЭЫДҰ елдерінің барлығында жалғыз басты ата-аналы отбасылардың басым көпшілігін аналар басқарады. Әкелердің үлесі 9%-дан 25%-ға дейін өзгерді. Ең төменгі көрсеткіш Эстонияда (9%), Коста-Рикада (10%), Кипрде (10%), Жапонияда (10%), Ирландияда (10%) және Ұлыбританияда (12%), ал ең жоғары көрсеткіш Норвегияда (22%), Испанияда (23%), Швецияда (24%), Румынияда (25%) және АҚШ-та (25%) тіркелді. Бұл деректер Канада, Австралия және Жаңа Зеландия үшін ұсынылмаған. Жалғыз ата-аналы отбасында тұратын балалардың көпшілігі негізінен анасымен, ал қалғандары әкесімен тұрады, сондай-ақ балалардың кейбірі ата-аналарымен тең уақыт өткізетін ортақ тәрбие келісіміне ие. Бір ата-анамен тұратын балалардың көпшілігі аналарымен бірге тұрады. 2016 жылы (немесе соңғы қол жетімді жылғы деректер бойынша) 6-12 жастағы балалардың жалғыз басты әкесімен бірге тұру үлесі ЭЫДҰ елдерінде 5%-тан 36%-ға дейін ауқымда болды. Бұл көрсеткіш Бельгияда (17%), Исландияда (19%), Словенияда (20%), Францияда (22%), Норвегияда (23%) және Швецияда (36%) ең жоғары болды, ал Литвада (4%), Ирландияда (5%), Польшада (5%), Эстонияда (7%), Австрияда (7%) және Ұлыбританияда (8%) ең төмен болды. АҚШ-та бұл көрсеткіш 15% құрады. 2005-2006 жылдары 11-15 жастағы балалардың үлесі, тек бір ата-анасымен тұратындарымен салыстырғанда, 1%-дан 17%-ға дейін өзгерді, бұл көрсеткіш Швецияда ең жоғары болды. Ирландия мен АҚШ-та бұл көрсеткіш 5%, ал Канада мен Ұлыбританияда 7% құрады. 2016-2017 жылдары Швециядағы көрсеткіш 28%-ға дейін өсті.

Among all households in OECD countries in 2011, the proportion of single parent households was in 3 11% the range, with an average of 7.5%. It was highest in Australia (10%), Canada (10%), Mexico (10%), United States (10%), Lithuania (10%), Costa Rica (11%), Latvia (11%) and New Zealand (11%), while it was lowest in Japan (3%), Greece (4%), Switzerland (4%), Bulgaria (5), Croatia (5%), Germany (5%), Italy (5%) and Cyprus (5%). The proportion was 9% in both Ireland and the United Kingdom. Among households with children in 2005/09, the proportion of single parent households was 10% in Japan, 16% in the Netherlands, 19% in Sweden, 20% in France, 22% in Denmark, 22% in Germany, 23% in Ireland, 25% in Canada, 25% in the United Kingdom, and 30% in the United States. The U. S. proportion increased from 20% in 1980 to 30% in 2008. In all OECD countries, most single parent households were headed by a mother. The proportion headed by a father varied between 9% and 25%. It was lowest in Estonia (9%), Costa Rica (10%), Cyprus (10%), Japan (10%), Ireland (10%) and the United Kingdom (12%), while it was highest in Norway (22%), Spain (23%), Sweden (24%), Romania (25%) and the United States (25%). These numbers were not provided for Canada, Australia or New Zealand. Among children living in a single parent household, most live primarily with their mother, others primarily with their father, while other children have a shared parenting arrangement where they spend an approximately equal amount of time with their two parents. Among those living primarily with one single parent, most live with their mother. In 2016 (or latest year available), the proportion of 6 12 year olds living primarily with their single father ranged between 5% and 36% among the different OECD countries. It was highest in Belgium (17%), Iceland (19%), Slovenia (20%), France (22%), Norway (23%) and Sweden (36%), while it was lowest in Lithuania (4%), Ireland (5%), Poland (5%), Estonia (7%), Austria (7%) and the United Kingdom (8%). It was 15% in the United States. In 2005/06, the proportion of 11 to 15 year old children living in a shared parenting arrangement versus with only one of their parents varied between 1% and 17%, being the highest in Sweden. It was 5% in Ireland and the United States, and 7% in Canada and the United Kingdom. By 2016/17, the percentage in Sweden had increased to 28%.

Ата-аналарға әсері

9,5 миллионнан астам американдық отбасы бір әйелдің күтімінде. Жалғыз аналардың психикалық денсаулық мәселелері, қаржылық қиындықтарға тап болуы, кірісі төмен аймақтарда тұруы және әлеуметтік қолдаудың жеткіліксіз болуы ықтимал. Жалғыз аналардың психикалық денсаулығын бағалау кезінде осы факторлардың барлығы ескеріледі. Жалғыз аналардың арасындағы орташа және ауыр психикалық денсаулық проблемаларының көрсеткіші 28,7% құрады, ал жұбайлы аналар арасында бұл көрсеткіш 15,7% болды. Бұл психикалық денсаулық проблемаларының қатарында алаңдаушылық пен депрессия да бар, бірақ олармен ғана шектелмейді. Қаржылық қиындықтар жалғыз аналардың психикалық денсаулығына да әсер етеді. 15-24 жас аралығындағы әйелдер кірісі төмен әлеуметтік-экономикалық аймақтарда тұруы, бір баласы болуы және жоғары мектепті бітірмеуі мүмкін. Бұл әйелдер ең төменгі екі кіріс деңгейіндегі аймақтарда тұратындарын және олардың психикалық денсаулығы жоғары кіріс деңгейіндегі әйелдерге қарағанда нашар екенін хабарлады. Отбасылық құрылым жалғыз аналардың психикалық денсаулық мәселелерін тудыруы мүмкін. Олар депрессиялық белгілердің жоғары деңгейіне ұшырау қаупіне бар. 1970 жылдардағы зерттеулер көрсеткендей, қаржылық тұрақтылығы жоқ жалғыз аналар депрессияға бейім. Соңғы зерттеулерде қаржылық қиындықтардың депрессия деңгейімен тікелей байланысты екені дәлелденді. Кедей әйелдердің арасында психикалық денсаулық сақтау қызметтеріне қол жеткізу жеткіліксіз. Кірісі төмен әйелдер көптеген себептермен психикалық денсаулық сақтау көмегін алуға құлықсыз. Психикалық денсаулық сақтау қызметтері кірісі төмен адамдар үшін әділ емес, одан да көп, кірісі төмен жалғыз әйелдер депрессия, алаңдаушылық және басқа да психикалық денсаулық проблемаларына бейім. Зерттеушілер Копланд және Снайдер (2011) кірісі төмен жалғыз аналардың психикалық денсаулық сақтау қызметтерін алуына кедергі келтіретін факторларды қарастырды: "Көрінетін кедергілерге көбінесе қоғамдық ресурстардың, көліктің, бала күтімінің, ыңғайлы кестесінің және қаржылық ресурстардың жетіспеуі жатады". Сонымен қатар, кірісі төмен жалғыз аналар өздеріне қарағанда балаларына психикалық денсаулық сақтау қызметтерін алуға көбірек бейім. Копланд және Снайдер зерттеушілері балаларын психикалық денсаулық сақтауға әкелген 64 афроамерикандық ананы зерттеді. Осы аналарға жеңіл, орташа және ауыр депрессия және/немесе алаңдаушылық белгілері бойынша тексеру жүргізілді. Үш айдан кейін зерттеушілер қатысушылардың психикалық денсаулық сақтау қызметтерін пайдаланғандарын немесе пайдаланбағандарын анықтау үшін этнографиялық әңгімелесу жүргізді. Нәтижелер көрсеткендей, қатысушылардың көпшілігі ұсынылған психикалық денсаулық сақтау қызметтерін пайдаланбаған, себебі: балаларынан айырылып қалудан, ауруханаға жатудан және/немесе қоғамдық қорлаудан қорқыпты.

Over 9.5 million American families are run by one woman. Single mothers are likely to have mental health issues, financial hardships, live in a low income area, and receive low levels of social support. All of these factors are taken into consideration when evaluating the mental health of single mothers. The occurrence of moderate to severe mental disability was more pronounced among single mothers at 28.7% compared to partnered mothers at 15.7%. These mental disabilities include but are not limited to anxiety and depression. Financial hardships also affect the mental health of single mothers. Women, ages 15–24, were more likely to live in a low socio economic area, have one child, and not to have completed their senior year of high school. These women reported to be in the two lowest income areas, and their mental health was much poorer than those in higher income areas. The family structure can become a trigger for mental health issues in single mothers. They are especially at risk for having higher levels of depressive symptoms. Studies from the 1970s showed that single mothers who are not financially stable are more likely to experience depression. In a more current study it was proven that financial strain was directly correlated with high levels of depression. Inadequate access to mental health care services is prevalent amongst impoverished women. Low income women are less likely to receive mental health care for numerous reasons. Mental health services remain inequitable for low income, more so, low income single women are more likely to suffer from depression, anxiety, and other poor mental health outcomes. Researchers Copeland and Snyder (2011) addressed the barriers low income single mothers have on receiving mental health care, "Visible barriers often include the lack of community resources, transportation, child care, convenient hours, and financial resources." Meanwhile, low income single mothers are more likely to bring their children in for mental health treatment than themselves. Researchers Copeland and Snyder analyzed sixty four African American mothers who brought their children in for mental health treatment. These mothers were then screened for mild, moderate, and severe depression and/or anxiety. After three months the researchers used an ethnographic interview to address whether or not the participants used mental health services that were referred to them. Results indicated that the majority of the participants did not use the referred mental health care services for reasons that included: fear of losing their children, being hospitalized and/or stigmatized by their community counterparts.

Балаларға әсері

Дэвид Бланкенхорн, Патрик Фаган, Митч Перлштейн, Дэвид Попеноу және Барбара Дафоу Уайтхедтің айтуынша, жалғыз ата-аналық отбасында өмір сүру АҚШ-та мектепте оқудан қалдырумен, жасөспірімдердің қылмыскерлік әрекеттерімен, есірткі қолданумен, жүктілікпен, кедейлікпен және мемлекеттік жәрдемеге тәуелділікпен тығыз байланысты. Көп деңгейлі модельдеуді пайдалана отырып, Suet Ling Pong американдық балалардың көп бөлігінің математика және оқу бойынша нәтижелері нашар екенін көрсетті. Швецияда Эмма Франссон және оның әріптестері бір ата-анамен тұратын балалардың физикалық денсаулық сақтау әдеттері, психикалық денсаулық, достармен қарым-қатынас, зорлық-зомбылыққа ұшырау, мәдени шараларға қатысу, спортпен айналысу және отбасылық қарым-қатынастар тұрғысынан толық отбасыдағы балаларға қарағанда жағдайы нашар екенін анықтады. Ал, ажырасқан ата-анасымен шамамен тең уақыт өткізетін ортақ тәрбиеленудегі балалар толық отбасыдағы балалармен салыстырығанда жақсы жағдайға ие және тек бір ата-анасы бар балаларға қарағанда жақсы нәтижелер көрсетеді. Ұлыбританияның Ұлттық статистика басқармасы жалғыз ата-аналардың балалары, отбасылық табыс сияқты басқа факторларды ескергенде, проблемаларға бейім екенін, оның ішінде психикалық ауруларға шалдығу ықтималдығы екі есе жоғары екенін хабарлады. Британдық және американдық зерттеушілер әкесіз өскен балалардың бақытсыз болу ықтималдығы үш есе жоғары екенін, сондай-ақ олардың антиәлеуметтік мінез-құлыққа, есірткіге құмар болуға және жасөспірімдер арасындағы қылмыстық әрекеттерге қатысу ықтималдығы да жоғары екенін көрсетті.

Америка қоғамында

2017 жылы АҚШ Халық санағы бюросы отбасының нәсіліне қарай, жалғыз ата-ана отбасында тұратын балалардың санын көрсететін есеп жариялады. Есепте қарастырылған нәсілдер арасында жалғыз ата-ана отбасылардың көрсеткіштерінде үлкен айырмашылықтар анықталды.

Мәдени нормалар мен көзқарастар

Сарапшылар арасында отбасы құрылымының маңызды компоненті қандай екендігі туралы, әсіресе АҚШ-та, толық отбасы немесе балалардың ата-аналарының махаббаты мен қамқорлығы маңыздырақ па, деген мәселе бойынша пікірталас жүріп жатыр. Тіпті кейбіреулер жалғыз ата-аналы отбасыны мүлдем отбасы деп санамайды. Жалпы алғанда, тұрмыс деңгейі жоғары АҚШ-та жалғыз ата-аналы отбасылардың орташа табысы төмендеу, бұл көбінесе отбасында екінші табыс көзінің болмауымен түсіндіріледі. Осыған байланысты, соңғы уақыттағы мемлекеттік саясаттағы талқылаулар үкіметтің жалғыз ата-аналы отбасыларға көмек көрсетуі керек пе, бұл шара кедейлікті азайтып, олардың жағдайын жақсарта ма, әлде жұмыспен қамтуды қорғау сияқты кең ауқымды мәселелерге назар аудару қажет пе, деген сауалдар төңірегінде өрбиді. Сонымен қатар, түрмеде отырған ата-аналары бар балалардың мінез-құлқына тигізетін әсер және ата-аналарының біреуі немесе екеуінің де түрмеге түсуі олардың оқу жетістіктері мен әлеуметтік тұрмысына қалай әсер ететіні туралы пікірталас бар. Ата-аналардың баланың көз алдында бір-біріне құрметпен қарауы және ажырасып немесе некеде тұрмаған жағдайда, негізгі күтушіге бала асырау төлемі жасауы қажет. Ажырасқан ата-аналардың азаматтық мінез-құлқы баланың жағдайға бейімделуіне тікелей әсер етеді, бұл әсіресе отбасылық ажырасуды толық түсінбейтін кішкентай балаларда көрінеді, сондықтан екі ата-ана да баланың тәрбиесін қолдау үшін белгілі бір деңгейде достық қарым-қатынас орнатуы керек. Нәтижесінде, сол жылы шамамен 1,5% (1 миллионға жуық) бала жаңадан ажырасқан ата-анасымен бірге тұрды. Сонымен қатар, соңғы 10 жылдың ішінде алғашқы некелердің 40% ажырасумен аяқталады екені анықталды. Ал, алғашқы ажырасқаннан кейінгі келесі некелерде ажырасу ықтималдығы одан да артады. 2003 жылы жүргізілген зерттеу көрсеткендей, американдық балалардың 69% дәстүрлі ядролық отбасыдан өзгеше құрылымдағы отбасыда тұрады. Оның ішінде 30% өгей ата-анасымен, 23% анасымен, 6% әже-шешесінің қамқорлығында, 4% әкесімен, 4% туыс емес адаммен және 1% асырап алушы отбасымен бірге өмір сүреді. 1990 жылдардың ортасында АҚШ-та 1,3 миллион жалғыз әке және 7,6 миллион жалғыз ана бар еді, олар балаларын тәрбиелеп отырды. Дегенмен, көптеген ата-аналар жалғыз қамқорлық алуға тырысады, бұл оларды жалғыз ата-анаға айналдырады, бірақ сот процесінде сәтті бола алмайды. Көптеген ата-аналар ресми қамқорлықсыз жалғыз ата-ана рөлін атқаруы мүмкін, бұл статистикалық мәліметтерді бұрмалайды.

There is some debate among experts as to what the important component of the family structure is, particularly in the US, centring on whether or not a complete family or the love and affection of the children's parents is more important. There are even some that argue that a single parent family is not even really a family. In the United States, where living standards are generally high, single parent households are on average much poorer, a pattern largely explained by the lack of a second source of income in the home itself. With respect to this, recent public policy debates have centered on whether or not government should give aid to single parent households, which some believe will reduce poverty and improve their situation, or instead focus on wider issues like protecting employment. In addition, there is a debate on the behavioral effects of children with incarcerated parents, and how losing one or both parents to incarceration affects their academic performance and social well being with others. It is encouraged that each parent respects the other, at least in the child's presence, and provide child support for the primary caregiver, when parents are not married or separated. The civil behaviour among separated parents has a direct effect on how the child copes with their situation; this is especially seen in younger children who do not yet understand their familial separation, requiring both parents to establish a limited friendship to support the upbringing of their child. This resulted in about 1.5% (around 1 million) children living in the house of a recently divorced parent in the same year. Along with this, it has been shown that for the past 10 years or so, first marriages have a 40% chance of ending in divorce. And, for other marriages after a first divorce, the chance of another divorce increases. In 2003, a study showed that about 69% of children in American living in a household that was a different structure than the typical nuclear family. This was broken down into about 30% living with a stepparent, 23% living with a biological mother, 6% with grandparents as caregivers, 4% with a biological father, 4% with someone who was not a direct relative, and a small 1% living with a foster family. Around the mid 1990s, there was a significant number of single parents raising children, with 1.3 million single fathers and 7.6 million single mothers in the United States alone. However, many parents desire, or attempt, to get sole custody, which would make them a single parent, but are unsuccessful in the court process. There are many parents who may single parent, but do so without official custody, further biasing statistics.

Балалар мен ажырасу

Ажырасу кезінде балаларға қатысты қамқорлық мәселесінде қай ата-ананың балалар туралы маңызды шешімдер қабылдауына рұқсат етіледі. Физикалық қамқорлық баланың қай ата-анасымен бірге тұратынын білдіреді. Ажырасқан ата-аналар арасында "параллель тәрбиелеу" – ажырасқаннан кейін әр ата-ананың дербес тәрбиелеуі; бұл ең көп кездесетін жағдай. Ал, ынтымақтастық тәрбиелеуге келсек, онда баланың өміріне қатысы бар ата-аналар барлық тараптардың кестесі мен іс-шараларын ескере отырып, бірлесіп жұмыс істейді, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Белгілі бір "дағдарыстық кезеңнен" кейін көптеген балалар қалыпты дамуына оралады; алайда, болашақ қарым-қатынастарына әсер етеді, себебі олар ұзақ мерзімді, салауатты қарым-қатынастың үлгісін көре алмайды. Дегенмен, ересек болғанда ажырасқан ата-аналардың балалары өзгерістерге оңай бейімделеді. Ажырасу балаларға әртүрлі әсер етеді, бұл баланың жағдайы мен жасына байланысты. Екі жастан алты жасқа дейінгі кішкентай балалар көбінесе ата-аналарының ажырасуынан қорқады және тасталып қалған немесе шатасқан сезімде болуы мүмкін. Ұлдар да, қыздар да осы қиындыққа бірдей төтеп береді, бірақ көбінесе оны әртүрлі түрде көрсетеді. Дегенмен, осы жас тобы жағдайға ең жақсы бейімделеді, себебі олар әдетте қорғаншылыққа ие емес ата-анасын жақсы есте сақтамайды. Жетіден он екі жасқа дейінгі балалар эмоцияларын жақсы жеткізеді және ата-аналарының ажырасуын қабылдайды, бірақ көбінесе ата-аналарына сенімсіздікпен қарайды, көмек пен қолдау үшін сыртқы көздерге сенеді және әлеуметтік және оқудағы проблемалар пайда болуы мүмкін. Жасөспірімдер ажырасуды ең ауыр сезінеді; олар өзгеріске төтеп беруге тырысады және тіпті өз жағдайларын өздері шешу үшін отбасынан толығымен бас тартуы мүмкін. Олар сезімдерін жеткізуде қиындыққа тап болады, бұл кішкентай балаларға тән және осы сезімдердің салдарынан ұзақ мерзімді қарым-қатынастарға бейімделуде мәселелер туындауы мүмкін. Екі ата-анамен де байланыста болу және анасымен де, әкесімен де жақсы қарым-қатынас жасау баланың мінез-құлқына ең көп әсер етеді, бұл ажырасуды жеңілдетіп, баланың өмір бойы дамуына көмектеседі. Балалар ата-аналарының ажырасуына оңай бейімделу кезеңін өткерсе, жақсырақ көтеріледі. Осы бейімделуді жеңілдетудің бір жолы – балаларға ажырасқаннан кейін де сол аудандарда және мектептерде оқуға мүмкіндік беру.

Child custody in reference to divorce refers to which parent is allowed to make important decisions about the children involved. Physical custody refers to which parent the child lives with. Among divorced parents, "parallel parenting" refers to parenting after divorce in which each parent does so independently; this is most common. In comparison, cooperative parenting occurs when the parents involved in the child's life work together around all involved parties' schedules and activities, and this is far less common. After a certain "crisis period," most children resume normal development; however, their future relationships are often affected, as they lack a model upon which to base a healthy long term relationship. Nonetheless, as adults children of divorcees cope better with change. Children are affected by divorce in many different ways, varying by the circumstances and age of the child. Young children ages two to six are generally the most fearful of parental separation, and often feel abandoned or confused. Both boys and girls have the same amount of trouble coping, but often show this in different ways. Nonetheless this age group adapts best to their situations, as they are often too young to remember their non custodial parent vividly. Children ages seven to twelve are much better at expressing emotions and accepting parentage breakage, but often distrust their parents, rely on outside help and support for encouragement, and may manifest social and academic problems. Adolescents cope the worst with divorce; they often struggle most with the change, and may even turn away from their family entirely, dealing with their situation on their own. They often have problems expressing feelings, similar to far younger children, and may have adjustment issues with long term relationships due to these feelings. Keeping in touch with both parents and having a healthy relationship with both mother and father appears to have the most effect on a child's behavior; which leads to an easier time coping with the divorce as well as development through the child's life. Children will do better with their parents divorce if they have a smooth adjustment period. One way to make this adjustment easier on children is to let them "remain in the same neighborhoods and schools following divorce."

Қаламаған жүктілік

Көптеген некеден тыс туған балалар жоспарланбаған болып келеді. Некеден тыс туу көбінесе қоғам тарапынан қабылданбайды және жиі жалғыз ата-ана болуға әкеп соқтырады. Әке бала тәрбиелеу жауапкершілігінен қашып құтылуы үшін серігін тастап кетуі мүмкін. Бұл балаға да зиян келтіруі мүмкін. Мұндай жағдайлар қабылданбаған жерлерде мәжбүрлі некеге соқтыруы мүмкін, бірақ мұндай некелер басқаларына қарағанда жиірек ажырасады. АҚШ-та, үйленбеген жұбайлар арасындағы жоспарланбаған жүктілік көрсеткіші үйленген жұбайларға қарағанда жоғары. 1990 жылы үйленбеген әйелдердің 73% жүктілік кезінде бала көтеруді жоспарламаған, ал жалпы туған балалардың арасында бұл көрсеткіш шамамен 44% болды. Жоспарланбаған жүктілікпен күресіп жатқан аналар мен олардың балалары зорлық-зомбылық және өлім қаупінің артуы сияқты көптеген денсаулық проблемаларына ұшырайды, сондай-ақ балалар мектепте үлгерім жағынан қалып қоюы және кедейлікте өмір сүруі және қылмысқа қатысуы ықтимал. "На fragile отбасылар" көбінесе жоспарланбаған некеден тыс жүктіліктің салдарынан туындайды. Мұндай жағдайларда әке көбінесе толыққанды қатыспайды және ана, әке және бала арасындағы қарым-қатынас тұрақсыз болады. Тұрақсыздықтан басқа, "на fragile отбасыларда" адами капитал мен қаржы сияқты ресурстар да шектеулі болады. Мұндай отбасылардан шыққан балалар мектепте қиындықтарға ұшырауы және жалғыз ата-анасы немесе екі ата-анасы бар балаларға қарағанда жақсы нәтижелерге жете алмайды. Көбінесе мұндай отбасыларда әке бала тәрбиелеуге көмектесуді жоспарлайды, бірақ бала туғаннан кейін көп ұзамай кетеді, ал бала туылғаннан кейін бес жыл өткен соң үштен бірі ғана қалады. Мұндай "на fragile отбасылардың" көпшілігі бастапқыда төмен экономикалық жағдайда болады және бұл цикл жалғасатын сияқты; бала өскеннен кейін де кедей болуы мүмкін. Көптеген "на fragile отбасылар" анасының жалғыз ата-ана болуымен аяқталады, бұл кедейлік шеңберінен шығуды одан да қиындатады. Баланың жынысы әке бала туған кезде анасымен бірге тұрмаса, ешқандай әсер етпейді, яғни ол бала туылғаннан кейін бір жыл өткен соң да кете алуы мүмкін. Дегенмен, әке бала туған кезде анасымен бірге тұрса, бала ұл болған жағдайда қызға қарағанда бір жылдан кейін де қалуы ықтимал дегенге дәлелдер бар.

Many out of wedlock births are unintentional. Out of wedlock births are frequently not acceptable to society, and they often result in single parenting. A partner may also leave as he or she may want to shirk responsibility of bringing up the child. This also may harm the child. Where they are not acceptable, they sometimes result in forced marriage, however such marriages fail more often than others. In the United States, the rate of unintended pregnancy is higher among unmarried couples than among married ones. In 1990, 73% of births to unmarried women were unintended at the time of conception, compared to about 44% of births overall. Mothers with unintended pregnancies, and their children, are subject to numerous adverse health effects, including increased risk of violence and death, and the children are less likely to succeed in school and are more likely to live in poverty and be involved in crime. "Fragile families" are usually caused by an unintended pregnancy out of wedlock. Usually in this situation the father is not completely in the picture and the relationship between the mother, father, and child is consistently unstable. As well as instability, "fragile families" are often limited in resources such as human capital and money. The kids that come from these families are more likely to be hindered within school and don't succeed as well as kids who have strictly single parents or two parent homes. Usually within these families the father plans to stick around and help raise the child but once the child is born the fathers do not stay for much longer and only one third stay after five years of the child's birth. Most of these fragile families come from low economic status to begin with and the cycle appears to continue; once the child grows up they are just as likely to still be poor. Most fragile families end with the mother becoming a single parent, leaving it even more difficult to come out of the poverty cycle. The gender of the baby seems to have no effect if the father is not living with the mother at the time of the birth, meaning they are still likely to leave after one year of the child's birth. Yet there is some evidence that suggests that if the father is living with the mother at the time of the birth he is more likely to stay after one year if the child is a son rather than a daughter.

Таңдау

Кейбір адамдар жүктілікті және бала тәрбиелеуді өздерінің қалауымен жүзеге асырады. Басқалары бала асырап алуды таңдайды. Батыста мұндай жағдайларды әдетте "өз қалауымен жалғыз аналар" немесе "қалаулы аналар" деп атайды, бірақ әкелер де (сирек болса да) асырап алу немесе көтергіш ана арқылы жалғыз ата-ана болуға шешім қабылдауы мүмкін. Көптеген адамдар бала тәрбиелеуге лайықты серік таппағандықтан өз қалауымен жалғыз ата-ана болуға бейімделеді, ал әйелдер үшін бұл көбінесе биологиялық балаларды өмірге келтіруге деген ұмтылыстан туындайды, осы мүмкіндікке ие болу үшін уақыт шектеулі болғандықтан.

Тарих

Жалғыз ата-ананың бала асырап алуы 19 ғасырдың ортасынан бері кездеседі. Ер адамдар асырап алушы ата-ана ретінде сирек қарастырылып, оларға деген сұраныс төмен болған. Көп жағдайда жалғыз адам асыраған балалар жеке емес, жұп болып тәрбиеленген, сондай-ақ көптеген лесбиянкалар мен гейлердің асырап алуы жалғыз ата-ана ретінде жүзеге асырылған. 19 ғасырдың ортасында мемлекеттік әлеуметтік қызметкерлердің көптеген өкілдері жалғыз адамдарға бала асырап алуды қиындатып, тіпті мүмкін емес етіп қойды, себебі агенттіктер үйленген ерлер мен әйелдерден тұратын «нормалды» отбасыларды іздеді. 1965 жылы Лос-Анджелес асырап алу бюросы үйленген отбасылары табылмай қалған африкалық-американдық жетімдерді іздеді. 1968 жылы Американың балалар әл-ауқаты лигасы үйленген жұптарға басымдық берілетінін, бірақ жалғыз ата-ананың бала асырап алуына рұқсат етілген «ерекше жағдайлар» бар екенін мәлімдеді. 1960 жылдардан бері асырап алу процесінде көп өзгеріс болған жоқ. Дегенмен, бүгінде көптеген елдерде әйелдерге ғана жалғыз ата-ана ретінде бала асырап алуға рұқсат беріледі, ал кейбіреулері ер адамдарға тек ұл балаларды ғана асырап алуға мүмкіндік береді.

Қарастырылатын мәселелер

Жалғыз ата-аналардың бала асырап алуы көкейкесті мәселе. Дегенмен, олар ажырасқан ата-аналардан әлі де артықшылыққа ие, себебі ажырасқан ата-аналар балаға қажетсіз стресс тудырады деп есептеледі. Бір зерттеуде сауалнама жүргізушілер балалардан жалғыз ата-ана отбасындағы жаңа өмір салты туралы сұрақтар қойды. Сауалнама жүргізуші қорқыныш туралы сұрағанда, балалардың көп бөлігі ата-анасының ауырып қалуынан немесе жарақат алуынан қорқатынын анықтады. Бақыт туралы сұрағанда, балалардың жартысы жалғыз асырап алған ата-анасымен бірге шығулары туралы айтты. Бала асырап алуға ниеттенген жалғыз адам туындауы мүмкін қиындықтарды ескеруі керек, сондай-ақ жалғыз асырап алушы ата-аналармен жұмыс істемейтін агенттіктер де бар. Жалғыз ата-аналардың көбінесе өз табысы ғана болады, сондықтан оларға бірдеңе болған жағдайда балалары үшін қосалқы жоспарлары болмауы мүмкін. Сонымен қатар, саяхаттау да қиындыққа толы, себебі баланы біреудің күтіміне қалдыруға тура келеді немесе оны бірге алып жүру керек.

Австралия

2003 жылы Австралиядағы барлық үй шаруашылықтарының 14%-ы жалғыз ата-ана отбасылары болды. 2011 жылы Австралиядағы барлық отбасылардың 15,9%-ы жалғыз ата-ана отбасыларынан тұрды. Осы отбасылардың ішінде жалғыз ата-аналардың 17,6%-ы ерлер, ал 82,4%-ы әйелдер еді. Жалғыз адамдар Квинсленд және Оңтүстік Австралия штаттарынан басқа Австралияның барлық штаттарында бала асырап алуға өтініш бере алады. Олар Австралияда және басқа елдерде туған балаларды асырап алуға өтініш бере алады, бірақ көптеген елдер жалғыз ата-аналарға бала асырап алуға рұқсат бермейді. Австралиядағы жалғыз ата-аналар үкіметтен қолдау төлемдеріне құқылы, бірақ олар сегіз жасқа дейінгі кем дегенде бір баланы тәрбиелеп отырса ғана.

Жаңа Зеландия

2013 жылғы халық санауы бойынша, Жаңа Зеландия отбасыларының 17,8% жалғыз ата-аналы отбасылар еді, олардың бес алты бөлігі әйелдер басқарады. Жаңа Зеландияда жалғыз ата-аналы отбасыларда екі ата-аналы отбасыларға қарағанда балалар саны аз: жалғыз ата-аналы отбасылардың 56%-ында бір бала, 29%-ында екі бала бар, ал екі ата-аналы отбасыларда бұл көрсеткіштер тиісінше 38% және 40% құрайды.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда балалары бар әр төрт отбасының бірі жалғыз ата-аналы отбасы болып табылады, олардың 8-11 пайызы жалғыз еркек ата-анадан тұрады. Ұлыбританиядағы кедейлік көрсеткіштері бойынша, жалғыз ата-аналы отбасылардың 52 пайызы үкімет белгілеген кедейлік шегінен төмен тұрады (тұрғын үй шығындары ескерілгеннен кейін). Ұлыбританияда жалғыз ата-аналардың жалақысы төмен жұмыстарда жұмыс істеу ықтималдығы басқа жұмыскерлерге қарағанда шамамен екі есе жоғары (жұмыс істейтін жалғыз ата-аналардың 39 пайызы, ал елі бойынша жұмыс істейтін адамдардың 21 пайызы). Бұл мәселе "Gingerbread" ұйымы жариялаған, "Trust for London" және "Barrow Cadbury Trust" қорынан қаржыландырылған баяндамада көрсетілген.

Үндістан

Үндістанның Жоғарғы Соты және түрлі Жоғары соттар жалғыз аналардың бала туып, оны өсіру құқығын мойындады. Керала Жоғары Соты, адвокат Аруна А. қорғайтын істе, бала тууды тіркеу органдары жалғыз анадан туған, ЭКО арқылы ұрықтанған баланың туу куәлігін тіркеу үшін әкенің деректерін талап ете алмайтынын мәлімдеді. Дели Жоғары Соты "кейбір жағдайларда, осы жағдай сияқты, жалғыз әйел табиғи қамқоршы және сонымен қатар ата-ана бола алатындықтан, анасының аты-жөні паспорт алу үшін жеткілікті" деп шешті. Осы әлеуметтік-құқықтық өзгерістерді ескере отырып, зерттеу көрсеткендей, көптеген қиындықтарға қарамастан, отбасы, қоғам немесе мемлекеттен аз қолдаумен балаларын өсіріп жатқан жалғыз аналар басым "еркек асыраушы және қамқоршы моделін" сынға алып, ата-аналықтың гетеронормативтік моделін қайта анықтап жатыр.