Кіріспе
Құс түрлері
Америкалық уигюн (Mareca americana), сондай-ақ ақбас қаз деп те аталады, Солтүстік Америкада таралған суға батып жейтін үйрек түрі. Бұрын Anas туысына жатқызылған, қазір бұл түр Mareca туысына жататын басқа уигюндармен бірге жіктеледі. Ол – Еуразиялық уигюнның Жаңа дүниедегі түрі.
Таксономия
Америкалық вигеонды 1789 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің «Жаратылыстың жүйесі» еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген нұсқасында ресми түрде сипаттады. Ол оны анас туысына жататын басқа да үйректер, қаздар мен аққулармен бірге орналастырды және *Anas americana* есімді екі атауын берді. Гмелин өзінің сипаттамасын Эдме Луи Добентонның «Ле Канард Дженсен, де ла Луизиана» қолмен боялған суретіне және Томас Пеннанттың «Америкалық вигеон» туралы «Арктикалық зоология» еңбегіндегі сипаттамасына негіздеді. Пеннантқа Нью-Йорктан бір үлгі жіберілген еді. Америкалық вигеон қазір еуразиялық вигеонмен және 1824 жылы ағылшын натуралисі Джеймс Фрэнсис Стивенс енгізген *Mareca* туысына жататын тағы үш үйрекпен бірге жіктеледі. Туыстың атауы португал тіліндегі *Marréco* сөзінен алынған, ол кішкентай үйрек деген мағынаны білдіреді. Бұл түр монотипті саналады: кез келген түршелер танылмайды.
Сипаттама
Америкалық вигеон – орташа мөлшердегі құс; ол терекке қарағанда ірілеу, бірақ қазтұмсықтан кіші. Көрінісінде вигеонды басқа су құстарынан дөңгелек басы, қысқа мойны және кішкентай тұмсығымен ажыратуға болады. Оның қанаттарының ұзындығы және салмағы белгілі. Бұл вигеон жылына екі рет ересек құсқа толыққандай жаңадан өсу және бірінші жылы жас құсқа толыққандай жаңадан өсу процесінен өтеді. Оның қарны да ақ. Бұл құстың қорғау статусы – ең аз қызығушылық тудыратын деңгейде. Ол Батыс Еуропаға сирек, бірақ тұрақты түрде келіп тұрады.
2009 жылы дәстүрлі зерттеу аймағында шамамен 2,5 миллион жұптасқан вигеондар тіркелді – бұл 1955–2009 жылдар аралығындағы орташа көрсеткіштен сәл төмен. Соңғы онжылдықтарда вигеондардың саны Канаданың Прерия-Шұңқыр аймағында азайды, ал Алясканың ішкі және батыс жағалауында көбейді. Америкалық вигеон АҚШ-та көбінесе ең көп ауланатын бесінші қаз болып табылады, одан бұрын – үйрек, жасыл қанатты үйрек, гадвалл және ағаш қазы тұрады.
Мінез-құлық
Америкалық вигеон – ашық ылғалды жерлерде, мысалы, ылғалды шалғынды жерлерде немесе биік өсімдіктер өсетін батпақтарда қоныстайтын құс. Ол көбінесе суда жүзіп өсімдіктерді жеу арқылы немесе жайылым жасау арқылы қоректенеді, және мұны жақсы жасайды. Суда жүргенде вигеондар көбінесе тамақтанатын су құстарымен және суға шомылатындармен бірігеді, сондай-ақ суға түсетін құстар су бетіне көтеріп әкелген өсімдіктердің бөліктерін ұстап алады, сондықтан оларды кейде "жалақысы" немесе "тоналған" қаздар деп атайды. Вигеондар құрлықта да жиі тамақтанады, егістік қалдықтарын жейді, жайылымдық шөптер, қысқы бидай, кондық және салатпен қоректенеді. Көбінесе өсімдіктермен қоректенетін вигеондардың көпшілігі күзде, солтүстік батпақтар қатып қалмас бұрын көшіп кетеді. Америкалық вигеон көбею маусымынан басқа уақытта өте әлеуметтік және үлкен топтарды құрайды.
Өсіру
Ұрықтану сәуір-мамыр айларында басталады. Ұясы құрғақ жердегі шұңқыр болып келеді, көбінесе судан біршама қашықтықта орналасады. Оның іші шөп пен қауырсынмен төселген және өсімдіктер арасында жасырынып жатады. Бір жұбында 7–9, қаймақ түсті жұмыртқа болады, олардың орташа өлшемі және салмағы тиісті. Жұмыртқаларды аналығы ғана 23–25 күндей басып шығарады. Еркегі көбінесе инкубация кезеңінің соңына дейін анасын тастап кетеді. Балапандар ерте жетіледі және шайқасынан 24 сағат ішінде шығып кетеді. Олар өздеріне жем табуға қабілетті. Жас құстар шамамен 47 күндік болғанда ұша бастайды.