Кіріспе

XVII ғасырдағы голланд суретшісі, бу кемесі Ян Хавиксзон Стин (шамамен 1626 жылы туған, 3 ақпан 1679 жылы қайтыс болған) – Голландияның Алтын ғасырындағы суретші, XVII ғасырдың маңызды жанрлық суретшілерінің бірі. Оның туындылары психологиялық тереңдігімен, юмор сезімімен және бояулардың көптігімен ерекшеленеді.

Өмір

Стин Оңтүстік Голландияның Лейден қаласында дүниеге келді. Оның жақсы жағдайдағы католик отбасы екі буын бойы «Қызыл Халберт» тавернасын басқарған сыра қайнатушылар болды. Стиннің әкесі тіпті 1654 жылдан 1657 жылға дейін Делфт қаласында оған жеке сыра қайнату зауытын жалға берді. Ол сегіз не одан да көп баланың ағасы еді. Өзінің одан да белгілі замандасы Рембрандт ван Рейн сияқты Ян Стин латын мектебінде оқып, Лейденде студент болды. Стиннің көркемдік білімі туралы ресми жазбалар сақталмағанмен, замандас дереккөздер оның сурет салу шеберлігін үш адамнан – Николаес Кнупферден (1603–1660), Утрехтте тарихи және фигуративті суреттер салған неміс суретшісінен, Адриан ван Остадеден және кейіннен оның қайын атасы болған Ян ван Гойеннен алғанын көрсетеді. Кнупфердің ықпалы Стиннің композиция және түс қолдануында байқалады. Оған шабыттанған тағы бір суретші – Харлемде тұрған ауылдық көріністерді суреттеген Исаак ван Остаде болды. 1648 жылы Ян Стин мен Габриэль Метсу Лейденде Әулие Луканның суретшілер гильдиясын құрды. Одан кейін ол танымал пейзаж суретшісі Ян ван Гойеннің (1596–1656) көмекшісі болды және Гаагадағы Биеркадедегі үйіне көшіп барды. 1649 жылдың 3 қазанында ол ван Гойеннің қызына үйленді. 1654 жылы Делфтте болған жарылыстан кейін өнер нарығы құлдырады, бірақ Стин «Делфт бургомистрі мен оның қызы» атты суретін салды. Бұл суретті портрет немесе жанрлық туынды деп атау керек пе, әлі де белгісіз. Стин 1656 жылдан 1660 жылға дейін Лейденнің солтүстігіндегі Вармондта, ал 1660 жылдан 1670 жылға дейін Харлемде тұрды. Екі кезеңде де ол өте жемісті болды. 1670 жылы әйелі 1669 жылы, ал әкесі 1670 жылы қайтыс болғаннан кейін Стин Лейденге қайтып келді және өмірінің соңына дейін сонда тұрды. 1672 жылы өнер нарығы құлағанда, «Апат жылы» деп аталған кезде, Стин таверна ашты. 1673 жылдың сәуір айында ол Мария ван Эгмонтқа үйленді, одан оған тағы бір бала дүниеге келді. 1674 жылы ол Әулие Лукан гильдиясының президенті болды. Франс ван Миэрис (1635–1681) оның ішімдік әріптестерінің бірі болды. Стин 1679 жылы Лейденде қайтыс болды және Питерскерктегі отбасылық қабірге жерленді.

Редерикерлермен байланысы

1945 жылы голландиялық XVII ғасырдағы сурет өнері мен иконография саласындағы маман, Нидерланд өнер тарихы институтының және Гаагадағы Маурицхуйс мұражайының директоры Стурла Гудлаугссон «Ян Стиннің және оның замандастарының шығармаларындағы комедияшылар» деген еңбегін жазды. Бұл еңбек Ян Стиннің шығармаларына Реториктер немесе Редерикерлер гильдиясы мен олардың театрлық іс-қимылдарының зор әсер еткенін көрсетті. Ян Стиннің суреттері голландиялық XVII ғасыр өмірін шынайы бейнелейді деп жиі айтылады. Дегенмен, оның барлық туындылары күнделікті өмірді толыққанды реалистік тұрғыдан көрсете бермейді. Оның көптеген суреттерінде идилликалық және пасторальдық қиялдар мен театрға тән сөздік өрнектер кездеседі. Ян Стиннің театрмен байланысы Редерикерлермен байланысы арқылы анық көрінеді. Бұл байланыстың екі дәлелі бар. Біріншіден, Ян Стиннің туған ағасы Стин Лейден қаласындағы Реториктер қауымының мүшесі болған, ал Стин өмірінің көп бөлігін осы қалада өткізген. Екіншіден, Ян Стин Редерикерлер өмірінен көптеген көріністерді бейнелеген, мысалы, 1658–1665 жылдардағы «Терезедегі Реториктер» картинасы. Бұл туынды қазіргі уақытта 1876 жылдың ақпанында құрылған Филадельфия өнер мұражайында сақталуда. Суреттегі адамдардың мейірімділігі, юморі мен оптимизмі Ян Стиннің осы адамдарды жақсы білгенін және оларды жағымды жарықтан көрсеткісі келгенін көрсетеді.

Театр

Оның зәулім және нұсқаулық стильімен, Стиннің өз мақсаттары үшін театрдан стратегияларды қолданғаны логикалық. Стиннің суреттеріндегі кейіпкерлердің басым бөлігі театрлық кейіпкерлер екеніне, шын өмірден алынған емес екеніне нақты дәлелдер бар. Стиннің "Дәрігердің келуі" тақырыбындағы көптеген суреттері, мысалы, Риксмузейдегі 1665–1670 жылдардағы композициясы, оның театрлық тәсілін көрсетеді. Оқиғаның мәні мынадай: жас бойжеткенді қарап тексерген дәрігер оның ауырмағанын, бірақ жүкті екенін анықтайды. Дәрігер – биретта, дублет және кішкентай плиселі руф киген комедиялық кейіпкер. Шындығында, ол 1670 емес, 1570 жылғы сәнді киімдермен киінген. Ал бойжеткен сурет салған кездегі сәнге сай, жапон стиліндегі кең кимоно киген. Бұл уақытқа қатысты қателік тек бір жолмен түсіндіріледі: бұл нағыз дәрігер емес, дәстүрлі театр костюмін киген актер. Гудлаугссонның айтуынша, "[Стиннің] жұмысындағы дәрігерлердегідей" соншалықты ерекше және толығымен қазіргі заманға жатпайтын киімдер ешқашан кездеспейді.

Шығармалары

Күнделікті өмір Ян Стиннің негізгі суретшілдік тақырыбы болды. Ол суреттеген жанрлық көріністердің көбісі, мысалы, "Святого Николая мерекесі", хаос пен құмарлық деңгейіне дейін жанды, тіпті "Ян Стиннің үйі" – яғни, үйдің ренжісіз, дүркіреп тұрған жағдайы голландтық мақал-мәтелге айналды (een huishouden van Jan Steen). Оның суреттеріндегі сырттай байқалатын ескертулер Стиннің көрерменді осы мінез-құлықты қайталауға шақырудың орнына ескертуге тырысқанын көрсетеді. Стиннің көптеген суреттерінде ежелгі голланд мақал-мәтелдері мен әдебиеттеріне сілтемелер кездеседі. Ол көбінесе отбасы мүшелерін модель ретінде пайдаланған және өзінің бірнеше автопортреттерін салған, онда әуесқойлыққа бейімділік танытпаған. Ян Стиннің туындылары "әр суретші өзін суреттейді" тақырыбын ұстанды, өзінің үйіне ұқсас жанды көріністерді бейнеледі. Жеке басының оқиғаларын шығармаларына енгізу арқасында бүгінге дейін қолданылып келе жатқан "Ян Стиннің үйі" деген голланд мақалы пайда болды, ол Стиннің суреттерінде бейнеленген үйлердің хаостық, жанды сипатын көрсетеді. Стин басқа тақырыптардан да қашқан жоқ: ол тарихи, мифологиялық және діни көріністерді, портреттерді, натюрморттарды және табиғат көріністерін суреттеді. Оның балалар портреттері әйгілі. Ол сонымен қатар жарық пен егжей-тегжейге, әсіресе парсы кілемдері мен басқа да маталарға назар аударуымен де танымал. Стин өте көп туынды жасады – шамамен 800 картина, олардың 350-ге жуығы бүгінге дейін сақталған. Оның еңбегі замандастары тарапынан жоғары бағаланды, нәтижесінде ол өз жұмысы үшін лайықты төленді. Оның шәкірттері көп болған жоқ – тек Ричард Брейкенбург туралы жазба бар, бірақ оның туындылары көптеген суретшілерге шабыт берді. "Қосылғандай естілгеніңізше" және "Қарлылар ән салса, балалар да ыңыршайды" деген екі картинасында алты адамның кейіпі мен позы бірдей, және олардың кеңістіктегі орналасуы да ұқсас.