Кіріспе
Театрда физикалық күрестің иллюзиясын жасау үшін қолданылатын техника. Сахналық ұрыс, ұрыс өнері немесе ұрыс хореографиясы – орындаушыларға ешқандай зиян келтірмей, физикалық күрестің иллюзиясын тудыруға арналған театрдың мамандандырылған техникасы. Ол тікелей сахналық қойылымдарда, сондай-ақ опера және балет қойылымдарында қолданылады. Кино мен теледидардың дамуымен бұл термин сахнадағы бұрынғы тікелей эфирдегі қойылымдармен салыстырғанда, түсірілген жекпе-жек сахналарының хореографиясын да қамтиды. Бұл трюктермен тығыз байланысты және актерлер үшін маңызды оқу саласы болып табылады. Сахналық ұрыс шеберлігімен танымал актерлер көбінесе би, гимнастика немесе жекпе-жек өнерінде тәжірибелі болады.
Stage combat, fight craft or fight choreography is a specialised technique in theatre designed to create the illusion of physical combat without causing harm to the performers. It is employed in live stage plays as well as operatic and ballet productions. With the advent of cinema and television the term has widened to also include the choreography of filmed fighting sequences, as opposed to the earlier live performances on stage. It is closely related to the practice of stunts and is a common field of study for actors. Actors famous for their stage fighting skills frequently have backgrounds in dance, gymnastics or martial arts training.
Ежелгі
Сахналық жекпе-жек пен имитациялық айқастың тарихы ежелгі заманға дейін жетеді, Аристотель трагедияны адамдар арасындағы қақтығыс деп атаған, тіпті ол адамзаттың пайда болуына және приматтардың мінез-құлқына байланысты болуы мүмкін екенін айтқан. Жауынгерлік шеберлікті көрсету – жауынгерлік қоғамдардағы табиғи құбылыс, ал салтанатты имитациялық айқастар көбінесе соғыс билеріне айналады. Ежелгі Грекиядағы Аристофанның «Лизистрата» пьесасындағы ерлер мен әйелдер арасындағы күрес болсын, не ежелгі Египетте Геродоттың «Тарихында» айтылған, онда олар таяқтармен бірін-бірін ұрып-соққан, бірақ ешкім өлмеген діни мереке болсын, сахналық айқас әрқашан болған. Азаматтарды құрбандыққа шалудың мәні болмағандықтан, көптеген ежелгі өркениеттер би арқылы немесе біреудің мойнына қару бағыштап, нақты тигізбей, өлімді немесе зорлық-зомбылықты бейнелеу үшін символдық айқасқа көшкен.
Классикалықтан кейінгі
Көңіл көтеру үшін ұйымдастырылған жекпе-жектер, жауынгерлер үшін де маңызды болуы мүмкін, мысалы, римдік гладиаторлардың жағдайында немесе орта ғасырлардағы еуропалық соттық жекпе-жектер сияқты, кез келген қоғамдық дуэльде болғандай. Орта ғасырлық турнирлер мен жарыстар – бұл бәсекелестік ритуалдық соғыстың классикалық мысалдары. Максимилиан I тұсындағы жарыстар әрбір салт атты үшін қымбатқа түсетін және осыған сәйкес жоғары мәртебеге ие спортқа айналды, бұл қазіргі Формула-1 жарыстарымен салыстыруға болады, сонымен бірге арнайы жабдықтардың көмегімен жарақат алу қаупін азайтады. Орта ғасырдың соңында хореографиясы бар немесе жоқ, сахналаған қоршау жекпе-жектері қоршау мектептерінде танымал болды. Кейбір неміс fechtbuch («жауынгерлік нұсқаулықтар», сөзбе-сөз «жауынгерлік» немесе «қоршау кітабы») осындай Klopffechten («еркін соғыс») үшін қолданылатын жарқын техникаларға арналған бөлімдерді қамтиды, олар нақты жағдайда тиімсіз болар еді. Орта ғасырлық неміс шеберлері қалжың соғыстарды (fechten zu schimpf, «көңіл көтеру үшін соғыс») және нақты соғысты (fechten zu ernst, «шынайы соғыс») ажыратады. Еуропалық театрлық жекпе-жектің тарихы орта ғасырлық театрға қатысты, ал Элизавета дәуіріндегі драмада айқын көрінеді. Уильям Шекспирдің актерлік труппасының және Лондон қорғаныс қарулары гильдиясының мүшесі болған Ричард Тарлтон – қазіргі мағынадағы алғашқы жекпе-жек режиссерлерінің бірі болды. Пьесаларда бейнеленген қылышпен жекпе-жектер осы ойынның өмірде қаншалықты танымал болғанын көрсетті. 1615 жылға дейін Англияда көптеген пьесаларда дуэльдер болды және олар спектакльдің ең қызықты бөлігі саналды. 1615 жылдан кейін король Джеймс дуэльдерді айыптағаннан кейін, олар сюжеттегі соңғы шара ретінде қолданыла бастады.
Қазіргі заманғы
17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында сахналық жекпе-жек дәстүрлі сахна өнерінің маңызды бөлігі болды. Мысалы, жапондық кабуки театрында (тачимавари – «жауынгерлік көріністер»), қытайлық Бейжің операсы мен үнді театрында. Еуропадағы қылышбазалық шеберлер екі қолды қылыш, рапира және кіші қылыш сияқты қарулармен тарихи қылышбазалық техникаларды зерттеп, тәжірибе жасады және актерлерді оларды қолдануға үйретті. Олардың арасында Джордж Дюбуа есімді париждік жекпе-жек режиссері мен жауынгерлік өнер шебері ерекше көзге түсті. Ол гладиаторлық жекпе-жектерге, сондай-ақ Ренессанс дәуіріндегі рапира мен пышақпен жүргізілетін қылышбазалық стильдерге негізделген көрнекті жекпе-жек стильдерін жасады. Эгертон Касл мен Лондон капитаны Альфред Хаттон да көне қылышбазалық жүйелерді жаңғыртуға және актерлерге осы стильдерді үйретуге қатысты. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Еуропа, Британ Доминионы және АҚШ-тағы театрлық қойылымдардағы қылышпен шайқасу көріністері әдетте «Round Eights» және «Glasgow Tens» сияқты атаулармен белгілі бірнеше кең таралған, стандарттық жекпе-жектерді біріктіру арқылы жасалатын. Кинодағы қылышбазалық өнер 1920-шы жылдарда Дуглас Фэрбенкс фильмдерімен қатар дамыды. Осы кезеңдегі белгілі жекпе-жек режиссерлерінің бірі – Пэдди Криан, ол сахнадағы жекпе-жекті, әсіресе қылышпен шайқасуды күміс экран мен театр үшін революциялады. Пэдди Эррол Флинн фильмдерінде көрінетін қылышпен шайқасудың жарқын стилін жасады. Ол ең бастысы қауіпсіздікке назар аударды, содан кейін жекпе-жектің мәніне көңіл бөлді. Пэдди Крианның шәкірттері Б.Х. Барри мен Дж. Аллен Суддет оның мұрасын дамытуды жалғастырған екі жекпе-жек шебері. Барри Британдық жекпе-жек режиссерлерінің қоғамын құруға көмектесті, содан кейін жекпе-жек режиссурасын нақтырақ қалыптастыру үшін Америка Құрама Штаттарына келді. Дж. Аллен Суддет АҚШ-та Ұлттық жекпе-жек режиссерлерін оқыту бағдарламасын құрды және «Театр үшін жекпе-жек режиссурасы» (1996) атты кітап жазды. Жауынгерлік өнер фильмдері 1940-шы жылдардан бастап жеке жанр ретінде пайда болды, ал 1960-шы жылдардан бастап Брюс Ли мен Сонни Чиба оны танымал етті. 1960-шы жылдардың ортасынан бастап Джон Уоллер, ағылшын тарихи еуропалық жауынгерлік өнерін (HEMA) жаңғыртудың пионері, сахна мен экран үшін жекпе-жек режиссері болды, кейіннен Лондон драма мектептерінде сахналық жекпе-жекке тарихи реализмді баса назар аудара отырып үйретті. 1970-шы жылдары жекпе-жек хореографтарының бейресми гильдиялары Британдық жекпе-жек режиссерлерінің қоғамының құрылуымен (1969-1996) қалыптаса бастады. 1977 жылы Америкада Американдық жекпе-жек режиссерлерінің қоғамы құрылды, осыдан кейін АҚШ-та оқыту басталды. Содан кейін бүкіл әлем бойынша сахналық жекпе-жек өнерінің шеберлігін, оқытуын және жұмысының сапасын қолдау үшін академиялар мен қауымдастықтар құрылды, оның ішінде: 1993 жылы Британдық сахналық және экрандық жекпе-жек академиясы (BASSC) және Канадалық жекпе-жек режиссерлерінің қоғамы (FDC); 1994 жылы Австралиялық жекпе-жек режиссерлерінің қоғамы (SAFDi); 1995 жылы Нордикалық сахналық жекпе-жек қоғамы (NSFS) және Жаңа Зеландия сахналық жекпе-жек қоғамы; 1996 жылы Британдық драмалық жекпе-жек академиясы (BADC, бұрын Британдық жекпе-жек режиссерлерінің қоғамы); 1997 жылы Жауынгерлік өнер; 1999 жылы Нью-Йорк сахналық және экрандық жекпе-жек; 2004 жылы Германия сахналық жекпе-жек және 2010 жылы Австралия сахналық жекпе-жек қауымдастығы (ASCA); 2015 жылы Британдық сахналық жекпе-жек гильдиясы. 2005 жылы Лондонның East 15 Acting School-і актерлік өнер және сахналық жекпе-жек мамандығы бойынша B.A. (Hons) дәрежесін ұсынды. Көптеген қоғамдар әртүрлі қару-жарақтар бойынша сертификаттау бағдарламаларын ұсынады, бұл актердің қаншалықты дайындығы бар екенін көрсететін индикатор болып табылады. Covid-19 пандемиясының басында бірнеше ұйым қашықтықтан/виртуалды оқытуда, соның ішінде халықаралық виртуалды семинарларда үлкен жетістіктерге қол жеткізді.
Техникалар
Сахналық ұрыс жаттығулары қарусыз ұрыс дағдыларын қамтиды, мысалы, көрінеу соққылар, тепкілер, лақтыру және ұстау әдістері; рапира және найза, кіші семсер және кең семсер сияқты фехтовальщиктің түрлі нұсқаларының театрлық бейімделулері, сондай-ақ квартерлік таяқ және пышақтар сияқты басқа қаруларды қолдану; кәсіби күрес және жекпе-жек өнерінің әртүрлі стильдері де осыған жатады. Дегенмен, сахналық ұрысқа кез келген хореографиялық зорлық-зомбылық түрі кіре алады, ал мүмкіндіктер тек қауіпсіздік талаптарымен және қатысушылардың қабілетімен шектеледі. Көптеген техникалар нақты күрестің әдістерінен алынған, бірақ актерлер үшін қауіпсіз болу үшін өңделген. Мысалы, бетке соққының қауіпсіз иллюзиясын жасаудың бірнеше тәсілі бар (бұл, әрине, нақты ұрыста жасалуы мүмкін), бірақ олардың ешқайсысы құрбанның бетіне тікелей тиіспейді. Ең бастысы – актерлер мен көрермендердің қауіпсіздігі. Осы талап көптеген стандартты жекпе-жек өнері мен фехтование дағдыларын орындау үшін бейімдеуге әкелді. Мысалы, көптеген негізгі семсер шабуылдары мен парилерді актерлердің қаруларының ұштары серіктесінің бетінен өтпеуі үшін, немесе екінші актердің денсаулығы мен қауіпсіздігіне қасақана қауіп тудырмауы үшін өзгерту қажет. Сахналық ұрыстағы шабуыл әрекеттері серіктестің денесінен тысқары немесе олардың көрінетін нысаналарынан сәл алшақтан жасалады. Сондай-ақ, кейіпкерлер қарусыз қатал ұрысқа қатысса да, актерлер қауіпсіз және қызықты жекпе-жек сахнасын қамтамасыз ету үшін жоғары деңгейдегі өзара түсіністік пен байланысқа ие болуы керек. Сахналық ұрыстың көптеген түрлерінде қашықтық – техниканың маңызды факторы. Көптеген шабуылдар «қашықтықтан тыс» жасалады, осылайша бір актердің екіншісіне кездейсоқ соққы беру мүмкіндігі болмайды. Белгілі бір актерге қандай техникалық деңгейдің қолайлы екенін анықтау үшін, репетицияға бөлінген уақытты және режиссердің күтілімдерін ескере отырып, кәсіби бағалау қажет. Сахналық ұрыстың тағы бір маңызды элементі – дыбыс. Дыбыс көрерменге оқиғаның сенімділігін арттырады. Дыбыстың екі түрі бар: біріншісі – дауыстық реакциялар. Шабуылға ұшырағанда демді қысып шығару, ақтырқу немесе үңілу арқылы актерлер қимылды жандандырады. Екінші түрі – дененің резонанс бөлігіне тигізу арқылы шығарылатын соққы немесе перкуссиялық дыбыс. Бұл дыбыс соққының болатын сәтімен сәйкестіріледі және көрермендерден жасырылады. Осылайша, көрермендерге нақты соққы немесе шапалақ тигендей сезім тудырады, себебі олар тиісті дыбысты естиді және реакцияны көреді. Ойынның ұрыс кезеңі «ұрыс репетициясы» деп аталады. Хореография әдетте қадам-қадаммен оқытылады және бастапқыда өте баяу орындалады, содан кейін орындаушылар мен көрермендер үшін драмалық тұрғыдан сенімді және қауіпсіз жылдамдыққа дейін жеделдетіледі. Сахналық ұрыс та қауіпті, сондықтан актерлердің мүмкіндігінше көп дайындыққа және тәжірибеге ие болуы қажет. Әр қойылым алдында актерлер бұлшық еттерінің естелігін жаңарту үшін жекпе-жекті «белгілеу» үшін қысқа репетиция немесе «жарыс шақыруы» жасалады. Ұрыс хореографиясын қамтитын қойылымды әдетте кәсіби ұрыс хореографы оқытады және бақылайды, сондай-ақ ұрыс капитаны да болуы мүмкін, ол «жарыс шақыруларын» жүргізеді және қойылым барысында актерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Орта ғасырлар мен Ренессанс дәуіріндегі фильмдердегі ұрыс стилі шындыққа сай келмеуі және тарихи жағынан дұрыс болмауы мүмкін. Көптеген ұрыс хореографтары ұрыс көріністерін қайта жасау үшін Азия жекпе-жек өнері мен спорттық фехтованиеді араластырады. Бұл әдетте режиссердің талап еткен ұрыс көрінісіне байланысты. Егер режиссер оқиғаның белгілі бір бағытта дамуын қаласа, онда ұрыс режиссері ұрыстарды сол стильге сәйкес етіп хореографиялайды және оқиғаны баяндайды.
Қарулар
Сахналық төбелес кезінде кездейсоқ түрде біреуді жарақаттау қаупін болдырмау үшін барлық жиектері дөңгелентіліп, ұштары бұтақтандырылуы тиіс. Сонымен қатар, тек көрсету үшін ғана емес, пайдаланылатын қару-жарақтар да жауынгерлікке лайықты екеніне сертификатталған болуы керек, осылайша жарақтардың кездейсоқ сынуынан туындайтын жазатайым оқиғалардың алдын алуға болады.
Қиындық
Жақын арада қолданылатын қарулар үлкен шайқас сахналарында қолданылады және оларға найза, балта, тоқмақ, шоқпар және тағы да басқалары жатады. Бұл қарулар кең алаңда қолдануға ыңғайлы, онда қауіпсіз қашықтықта қимылдауға мүмкіндік бар.
Таяқпен күресу
Квартерстафтар қарудың үлкен өлшемді болғандықтан, үлкен ареналарда қойылатын шоуларда қолданылады. Робин Гуд туралы 17 ғасырлық баллададағы Робин Гуд пен Кішкентай Джон арасындағы айқас – ең танымал квартерстаф айқастарындағы бірі. Қазіргі заманғы квартерстаф хореографиясы жапондық жекпе-жек өнері Теншин Шōден Катори Шинто Рю-дан алынған бо (bō) стафтың техникаларын да қамтиды, ол шамамен 1447 жылы пайда болған. Бұл стильдің мысалдарын 1748 жылы жазылған танымал Кабуки пьесасы «Йошицуне Сенбон Закура»дан көруге болады.
Азиялық жекпе-жек өнері
Азиялық жекпе-жек өнерін сахнада бейнелеу көбінесе олардың кинодағы бейнесін қайталау болып табылады және орындаушылардың өзінде жоқ жоғары деңгейдегі шеберлік туралы көрініс жасауды қамтиды. Көбінесе, олар нақты жекпе-жек өнерінен гөрі азиялық жекпе-жек өнері фильмдерінен шабыттанған стильдік қозғалыстармен хореографияланады. Qui Nguyen және Robert Ross Parker басқаратын Vampire Cowboys Theatre Company компаниясы, әсем жекпе-жек сахналарын қою арқылы жанрды дамытты. Ланфорд Уилсонның "Бұл өртеу" пьесасында да Айкидо және Каратэ элементтерін қамтитын, сценарий бойынша жазылған жекпе-жек көрінісі бар. Пьесаның өзі жекпе-жек өнеріне бағытталмаған болса да, олардың қатысуы пьесаның шешуші сәтінде маңызды. Музыкалық театр сахнасында жекпе-жек өнерінің мысалын Стивен Сондхаймның "Company" (музыкалық) қойылымындағы "The Little Things You Do Together" әнінде кездестіруге болады. Олар Дэвид Генри Хвангтың кейбір туындыларында да кездеседі. Pan Asian Rep "Шогун Макбет" пьесасын екі рет сахналады, ол Шекспирдің пьесасын феодалдық Жапонияға, тиісті семсерлесу стилімен көшірді. Сондай-ақ, Пинг Чонг осы пьесаны жапондық ортаға бейімдеп, Куросаваның "Қанды тақ" пьесасының сахналық нұсқасын жасады. Азия театрында, мысалы, Кабуки жанрындағы жекпе-жек сахналары көбінесе өте стильді болып келеді.
Еуропалық
Еуропадағы ерте орта ғасырларда кеңінен қолданылған кең қылыш, үлкен сап таспен ерекшеленді, оның үлкендігі мен салмағына байланысты оны екі қолмен ұстауға болатын. Бұл қару шаншу үшін, қадау үшін емес қолданылды, сондықтан оны осы дәуірдегі Шекспирдің "Макбет" сияқты пьесаларда және "Сақиналардың иесі" сияқты фантастикалық эпостарда көруге болады. Англияда рапираны дұрыс қолдануды үйрететін алғашқы мектепті 1576 жылы италиялық Рокко Бонетти ашты. Бонетти драматург Джон Лайлиден Blackfriars-те мектебін ашуға рұқсат алды. Рапираның кең қылыштан артықшылығы – оның ұру қабілеті, яғни ол әлдеқайда кіші және жеңіл қару болатын. Ол Шекспирдің "Ромео мен Джульетта" және "Гамлет" пьесаларында, дуэльдер көрсетілетін жерлерде танымал және пышақпен бірге қолданылуы мүмкін. Кішкентай қылыш Англия мен Францияда XVII ғасырдың соңында сәнге енді.
Құрамында:
Бұл қарусыз қолға-қол соғыс. Қарусыз күрестің элементтеріне соққылар, тепкілер, ұстаулар, тұншығу, құлау, домалау, күрес және тағы басқалары жатады. Көптеген жекпе-жек режиссерлері мұндай жекпе-жектерді жасау үшін айкидо және бразилиялық джиу-джитсу сияқты жартылай еркін күрес пен жартылай еркін күрес өнерін біріктіреді. Әдетте, бұл көріністер заманауи пьесаларда жиі кездеседі, қандауылдар сәннен шыққаннан кейін, бірақ Шекспирдің "Отелло" сияқты ескі пьесаларда да кездеседі, онда Отелло Дездемонаны тұншықтырады. Табылған заттар – бұл әдетте қару болып табылмайтын, бірақ сахналық жағдайға байланысты қару ретінде қолданылатын заттар. Мұның классикалық мысалы – біреудің басына бөтелке сындыру. Барлық сахналық ұрыстардағыдай, бұл заттар қабылдаушыларға ешқандай қауіп келтірмеу үшін арнайы дайындалады. Бөтелкелер немесе табақтар үшін нақты шыныдан емес, қанттан жасалған шыныдан қалыптар қолданылады.
Реализм
Ұрыс хореографиясы нақты өндірістің талаптарына байланысты толық реализмнен тікелей фантазияға дейін кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Театрлық жекпе-жек режиссерлерінің көбінесе қатаң реализмге ұмтылмауының басты себебі – егер денелер мен қарулар жаттығудан өткен жауынгерлердің қозғалысындай болса, көрермендер шайқастың барысын оңай түсіне алмайды. Мысалы, Эдмонд Ростанның «Сирано де Бержерак» пьесасында 17 ғасырдың рапиралары қолданылса, Сирано көптеген дөңгелек қозғалыстармен шабуылдайтынын көрсетуі мүмкін. Алайда, тиімді және практикалық шабуыл қарсыластың денесіне жылдам және тікелей бағытталған болуы керек. Бірақ жекпе-жек режиссері шабуылдар тым жылдам болса, көрермендер шайқасты жақсы қадағалай алмайтынын біледі (көрермендер жұқа қарулардың ауада жылдам қозғалысын көруге үлкермейді), сондықтан көптеген жекпе-жек хореографтары көрермендерге оқиғаны түсінуге көмектесетін таңдау жасайды. Әрине, бұл өндіріске, режиссерге және басқа стильдік шешімдерге байланысты. Жекпе-жек хореографтарының бір мектебі сахнадағы жекпе-жектің ерекшелігі – мысалы, пьесадағыдай – көрермендер актерлерге зиян келтірілуі мүмкін деп қорқыса, тіпті имитацияланған зорлыққа да теріс реакция жасайды: мысалы, актердің бетіне шынымен соққы берілсе, көрермендер кейіпкер туралы ойлауды тоқтатып, оның орнына орындаушының қауіпсіздігіне алаңдайды. Көрермендер ірі шайқас сахналары бақылаудан шығып кеткендей көрінсе, өздерінің қауіпсіздігі үшін де қорқуы мүмкін. Сондықтан сахнадағы жекпе-жек – тек қауіпсіздік техникасы ғана емес, сонымен қатар көрермендердің оқиғаға толық сенуі үшін де маңызды.
Фильмде
Кино театрлық жекпе-жектен хореографиялық айқастың концепциясын тікелей мұра етті. 1920 жылы Дуглас Фэрбенкс кинодағы қоршау сахнасын жасауға фехтование шеберінен көмек сұраған алғашқы кинорежиссер болды. 1935 жылы Эрол Флиннмен қоян-қолтық фильмдердің екінші толқыны басталды. 1970 жылдары "Үш мылтықшы" (1973) фильмінен кейін қоян-қолтық фильмдерге қызығушылық қайта жанданды. Осы кезеңде режиссерлер тарихи дәлдікке ұмтылды, бірақ 2007 жылғы "Британ энциклопедиясы" атап көрсеткендей, "кинодағы қоршау әлі де нақты қоршау техникасын толыққанды бейнелемейді". "Жұлдызды соғыстар" фильмдеріндегі айқастарды Боб Андерсон мен Питер Даймонд (IV, V және VI эпизодтар) және Ник Гиллард (I, II және III эпизодтар) хореографиялады. Олар жарыққыштармен күресті қазіргі заманғы жекпе-жек өнерінен алынған семсерлеу техникаларын қолдана отырып бейнеледі, бірақ жарыққыштар немесе Күш сияқты фантастикалық қарулармен орындады. Ал "Сақиналардың иесі" фильміндегі әрекеттер Тони Вольф жасаған фантастикалық қарулар мен күрестік стильдерді пайдаланды. 1970 және 1980 жылдары Брюс Ли, Сонни Чиба, Джеки Чан және Саммо Хунг жекпе-жек өнерінің экшн фильмдерінде хореографиялық және актерлік шеберлігімен танымал болды, сондай-ақ фильмдегі сахналық жекпе-жектің дамуына үлкен үлес қосты. Гонконгтағы жекпе-жек хореографы Юэн Ву Пинг "Кручинг Тайгер, Сырмалған Аждаһа" және "Матрица" трилогиясы бойынша жұмыстарымен белгілі. Чинг Сиу Тунг Гонконгтың экшн киносы саласында әсем сым фу техникасын қолдануымен ерекше көзге түседі. Керісінше, "Дуэлістер", Уильям Хоббс жекпе-жек режиссері, "Жауынгерлер", Роберт Брюс жекпе-жек режиссері және "Троя" мен "Темір қамал", Ричард Райан жекпе-жек режиссері фильмдері шынайы, қиын айқас сахналарын қамтиды деп кеңінен мойындалған. Райан сондай-ақ "Қараңғы рыцарь" фильміндегі Бэтмен, Гай Ричидің "Шерлок Холмс" фильмдеріндегі Шерлок Холмс "болжамы" стилі сияқты стильдерді ойлап табудағы шығармашылығымен танымал.
The Three Musketeers (1973). Directors at this stage aimed for a certain amount of historical accuracy, although, as the 2007 Encyclopædia Britannica puts it, "movie fencing remains a poor representation of actual fencing technique". The Star Wars films, the fights for which are choreographed by Bob Anderson & Peter Diamond (Episodes IV, V & VI) and Nick Gillard (Episodes I, II & III), tend to portray its lightsaber combat using swordsmanship techniques drawn from existing martial arts, but performed with fantasy weapons such as lightsabers or the Force, whereas the action featured in The Lord of the Rings also choreographed by Bob Anderson employed fantasy weapons and fighting styles, designed by Tony Wolf. During the 1970s and 1980s, Bruce Lee, Sonny Chiba, Jackie Chan and Sammo Hung became famous for both choreographing and acting in martial arts action films, and were influential in the development of stage combat on film. Hong Kong based fight choreographer Yuen Woo ping is known for his work on Crouching Tiger, Hidden Dragon and the Matrix trilogy, in which the often unrealistic fighting techniques are complemented by directorial techniques such as bullet time. Ching Siu tung is particularly noted in the field of Hong Kong action cinema for his use of graceful wire fu techniques. By contrast, films such as The Duellists, fight directed by William Hobbs, Once Were Warriors, fight directed by Robert Bruce and Troy & Ironclad, fight directed by Richard Ryan are widely famed for including gritty, realistic combat scenes. Ryan is also known for his creativity in devising styles such as Batman's in The Dark Knight, Sherlock Holmes 'prevision' style in Guy Ritchie's two Sherlock Holmes movies.
Жауынгерлік реинкарнация
Жауынгерлік қайта жаңғырту – тарихи қайта жаңғыртудың бір саласы, оның мақсаты шайқас оқиғаларын көрсету, әдетте тарихтағы нақты шайқасты, сондай-ақ "жеңімпазы" алдын ала белгіленбеген, еркін өтетін шайқастарды бейнелеу.