Кіріспе

Инсульт салдарынан туындаған деменция

Белгілері мен симптомдары

Қан тамырлары деменциясымен ауыратын адамдарда прогрессивті танымдық қабілеттердің төмендеуі байқалады, бұл жеңіл танымдық бұзылу сияқты, жедел немесе кейбір жағдайларда бірте-бірте дамиды, көбінесе бірнеше инсульттан кейін сатылап прогрессиялайды. Белгілер мен симптомдар танымдық, моторлық, мінез-құлқылық сипатта болады, сондай-ақ көптеген адамдарда эмоционалды өзгерістер де кездеседі. Мұндай өзгерістер әдетте 5-10 жылға созылады. Белгілері басқа деменция түрлеріне ұқсас, бірақ танымдық қабілеттердің төмендеуі мен есте сақтау қабілетінің жеткіліксіздігі ерекше көзге түседі, бұл күнделікті өмірлік қызметке кедергі келтіреді, кейде ошақтық неврологиялық белгілермен және мидың бейнелеу зерттеулерінде (КТ немесе МРТ) цереброваскулярлық ауруға тән белгілермен бірге жүреді. Ауыр жағдайда немесе Верникке немесе Брока аймақтарында инфаркт болған адамдарда сөйлеудегі бұзылыстар – дизартрия және афазия пайда болуы мүмкін.

Себептер

Тамырлық деменция ишемиялық немесе геморрагиялық инфаркттардың мидың бірнеше аймағына, соның ішінде алдыңғы ми артериясының аймағына, париетталды бөліктерге немесе цингулярлық жиекке әсер етуі салдарынан туындауы мүмкін. Инсультке ұшыраған адамдарда деменция даму қаупі шамамен 70%-ға, ал жақында ғана болған инсульт қаупін шамамен 120%-ға арттырады. Ми қан тамырларының зақымдануы ми қан тамырларының таралып жайылған ауруының, мысалы, ұсақ тамырлар ауруының нәтижесі болуы мүмкін. Когнитивтік бұзылыстарды анықтау үшін ұсынылатын зерттеулерге: қан талдауы (анемия, витамин жетіспеушілігі, тиреотоксикоз, инфекция және т.б.), кеуде рентгені, ЭКГ және нейровизуализация, мүмкіндігінше қарапайым КТ немесе МРТ-дан гөрі функционалдық немесе метаболикалық сезімталдығы жоғары сканерлеу кіреді. Скринингтік қан талдауына әдетте толық қан есебі, бауыр функциясы көрсеткіштері, қалқанша безі функциясы көрсеткіштері, липидтік спектр, эритроциттердің тұну жылдамдығы, С-реактивті белок, сифилис серологиясы, кальцийдің қан сарысуы деңгейі, ашқарындағы глюкоза, мочевина, электролиттер, В12 витамині және фолий қышқылы кіреді.

Патология

Мидың жалпы қарауында көзге көрінетін зақымдар мен қан тамырларының зақымдануы байқалуы мүмкін. Сұр затта (ми қабығында) микроинфаркттар да болуы мүмкін, кейде олардың саны көп болуы мүмкін. Инсульт тамырлық деменцияның маңызды бөлігі болғандықтан, бұл дәрілерге ангиотензин түрлендіргіш ферменттердің тежегіштері, диуретиктер, кальций каналдарының блокаторлары, симпатикалық жүйке тежегіштері, ангиотензин II рецепторларының қарсыластары немесе адренергиялық қарсыластар жатады. 2023 жылғы шолу бойынша, ми қан тамырлары ауруының тарихы жоқ адамдарда статин препараттарымен емдеу инсульт немесе деменцияны емдеуге немесе алдын алуға тиімді емес деп анықталды.

Емдеу

2024 жылға қарай, тамырлық деменцияны алдын алуға немесе емдеуге арналған ешқандай арнайы дәрілер жоқ. Егер адам деменциясымен ауруханаға жатса, оның өлім-жітім көрсеткіші жүрек-қантамырлық аурулармен ауруханаға жатқандардан да жоғары болды. 2014 жылғы тағы бір зерттеуде тамырлық деменциясы бар адамдардың, әсіресе ер адамдар мен егде саяхаттардың жағдайы нашар екені анықталды. Тамырлық деменция миға қан ағынының тоқтауынан туындаған өлімнің тікелей себебі болуы мүмкін.

Эпидемиология

Ауыр тамырлық деменция – егде жастағы адамдарда Альцгеймер ауруынан кейін ең көп кездесетін деменцияның екінші түрі. 2018 жылғы мета-талдауда бұрын болған инсульт бойынша 36 зерттеу (1,9 миллион қатысушы) және жаңадан пайда болған инсульт бойынша 12 зерттеу (1,3 миллион қатысушы) анықталды. Бұрын болған инсульт жағдайында барлық себептерге байланысты деменцияның біріктірілген қауіп коэффициенті 1,69 болды; жаңадан пайда болған инсульт жағдайында біріктірілген тәуекел коэффициенті 2,18 болды. Зерттеулердің сипаттамалары осы байланыстарды өзгертпеді, тек жыныс айырмашылықтары ғана бұрын болған инсульт бойынша зерттеулер арасындағы әртүрліліктің 50,2%-ын түсіндірді. Бұл нәтижелер инсульттың барлық деменцияның күшті, тәуелсіз және мүмкін өзгертуге болатын қауіп факторы екенін растайды.