Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Патша сарайына қатысушы
Person in attendance of a royal court
Сарайлық (/k/ɔːr/t/i/ər/) – монархтың немесе басқа да патшалық билеушінің сарайында болып, оған қызмет ететін адам. Сарайлықтардың ең ертедегі тарихи мысалдары билеушілердің жанындағы топтың құрамында болған. Тарихи тұрғыдан алғанда, сарай билік орталығы болып табылатын, сонымен қатар монархтың ресми тұрағы еді, және әлеуметтік және саяси өмір көбінесе бірігіп кеткен.
A courtier ('/k//ɔːr//t//i//ər/) is a person who attends the royal court of a monarch or other royalty. The earliest historical examples of courtiers were part of the retinues of rulers. Historically the court was the centre of government as well as the official residence of the monarch, and the social and political life were often completely mixed together.
Өмірбаян
Монархтар көбінесе маңызды ақсүйектердің жылдың көп бөлігін оларға қызмет ету үшін сарайда өткізуін күтетін. Сарайдағы барлық сарай қызметкерлері ақсүйектерден болған жоқ, өйткені олардың қатарында дін қызметкерлері, әскерлер, кеңсе қызметкерлері, хатшылар, агенттер және сарай ісімен айналысатын делдалдар да болды. Сарайда тағайындалғандардың барлығын сарай қызметкерлері деп атауға болады, бірақ барлық сарай қызметкерлері сарайда лауазымдар атқарған жоқ. Монархтың жанында ісі жоқ, кейде "камарилла" деп аталатын жеке сүйіктілер де сарай қызметкерлері саналды. Әлеуметтік жіктелу қатаң болған сайын, антик дәуірде немесе орта ғасырларда көрініс таппаған, қара жұмысшылар мен сарайдағы басқа топтар арасындағы айырмашылық артты, бірақ Людовик XIV-нің жеке кавалері Александр Бонтемп өзінің отбасын ақсүйектер қатарына қосып, "қара жұмысшының" соңғы мысалы болды. Сарай қызметкері үшін ең маңыздысы – қолжетімділік пен ақпарат болды, ал үлкен сарай көп деңгейде жұмыс істеді: сарайдағы көптеген табысты мансаптар монархпен тікелей байланыссыз өтті. Еуропаның ең ірі және әйгілі сарайы – Версаль сарайы болды, бірақ Бейжіңнің Тыйым салынған қаласы одан да үлкен және ұлттық өмірден оқшауланған еді. Үндістан, Стамбулдағы Топкапы сарайы, Ежелгі Рим, Византия немесе Бағдад және Каир халифаттарының сарайлары сияқты барлық ірі монархияларда да ұқсас ерекшеліктер болды. Ерте орта ғасырлық Еуропа сарайлары монархтың саяхатымен бірге бір жерден екінші жерге жиі көшіп отыратын. Бұл әсіресе француз сарайының алғашқы кезеңінде жиі кездесетін. Бірақ еуропалық ақсүйектер көбінесе тәуелсіз билікке ие болды және 18-ғасырға дейін монархтың бақылауында болмады, бұл еуропалық сарай өмірін күрделілендірді.
Monarchs very often expected the more important nobles to spend much of the year in attendance on them at court. Not all courtiers were noble, as they included clergy, soldiers, clerks, secretaries, agents and middlemen with business at court. All those who held a court appointment could be called courtiers but not all courtiers held positions at court. Those personal favourites without business around the monarch, sometimes called the camarilla, were also considered courtiers. As social divisions became more rigid, a divide, barely present in Antiquity or the Middle Ages, opened between menial servants and other classes at court, although Alexandre Bontemps, the head valet de chambre of Louis XIV, was a late example of a "menial" who managed to establish his family in the nobility. The key commodities for a courtier were access and information, and a large court operated at many levels: many successful careers at court involved no direct contact with the monarch. The largest and most famous European court was that of the Palace of Versailles at its peak, although the Forbidden City of Beijing was even larger and more isolated from national life. Very similar features marked the courts of all very large monarchies, including in India, Topkapı Palace in Istanbul, Ancient Rome, Byzantium or the Caliphs of Baghdad or Cairo. Early medieval European courts frequently travelled from place to place following the monarch as they travelled. This was particularly the case in the early French court. But, the European nobility generally had independent power and was less controlled by the monarch until around the 18th century, which gave European court life greater complexity.
Тарих
Ең ертедегі сарайшылар билеушілердің қарапайым сүйемелдеуші тобынан немесе қасындағылардан тыс, нақты соттардың қалыптасуымен бірге пайда болды. Акад империясының сарайларында сарай қызметкерлері болғандығының дәлелдері бар, мысалы, ең ерте сарайлық лауазымдардың бірі – ішімдік құюшы, ол мыңдаған жылдар бойы сарайларда сақталған. Жаңа Ассирия империясының ша реси және маззаз пани атақтары сарайшының жалпы ұғымына сілтеме жасайтын ең ерте белгілі атаулардың қатарында. Ежелгі Египетте «үлкен үйдің басқарушысы» немесе «үлкен қадағалаушы» деген мағына беретін лауазым табылған. Жаңа Ассирия империясының сарайының ықпалында болған Мидия және Әхеменид империяларының сарайларында көптеген сарайшылар болды. Әхеменид империясын басып алғаннан кейін, Александр Македонский Македония патшалығы мен Эллиндік Грекияға әртүрлі сарайшыларды қамтитын күрделі сарай тұжырымын әкелді. Константинопольдегі Византия империясының императорлық сарайында кем дегенде мың сарайшы болды. Сарай жүйесі Балқан мемлекеттері, Осман империясы және Ресей сияқты басқа сарайларда да кеңінен тарады. Византизм – бұл Византия жүйесінің 19 ғасырда таралуын сипаттау үшін қолданылған термин.
The earliest courtiers coincide with the development of definable courts beyond the rudimentary entourages or retinues of rulers. There were probably courtiers in the courts of the Akkadian Empire where there is evidence of court appointments such as that of cup bearer which was one of the earliest court appointments and remained a position at courts for thousands of years. Two of the earliest titles referring to the general concept of a courtier were likely the ša rēsi and mazzāz pāni of the Neo Assyrian Empire. In Ancient Egypt a title has been found that translates to high steward or great overseer of the house. The courts influenced by the court of the Neo Assyrian Empire such as those of the Median Empire and the Achaemenid Empire had numerous courtiers After invading the Achaemenid Empire, Alexander the Great returned with the concept of the complex court featuring a variety of courtiers to the Kingdom of Macedonia and Hellenistic Greece. The imperial court of the Byzantine Empire at Constantinople would eventually contain at least a thousand courtiers. The court's systems became prevalent in other courts such as those in the Balkan states, the Ottoman Empire and Russia. Byzantinism is a term that was coined for this spread of the Byzantine system in the 19th century.