Музыкалық этюд: оқу және концерттік шығармалар тарихы

Кіріспе

Музыкалық аспаптарға арналған композицияның түрі. Этюд ( /eɪ//tj//uː//d/; e. tyd) немесе жаттығу – белгілі бір музыкалық дағдыны жетілдіру үшін практикалық материал ұсынуға арналған, көбінесе қысқа музыкалық аспаптар композициясы. Этюдтарды жазу дәстүрі 19-шы ғасырдың басында фортепианоның үлкен танымалдылығымен бірге пайда болды. Осы кезеңде жазылған көптеген этюдтардың ішіндегілері әлі де оқу материалы ретінде қолданылады (әсіресе Карл Черни мен Муцио Клементидің шығармалары), ал Фредерик Шопен, Франц Лист және Клод Дебюсси сияқты көрнекті композиторлардың этюдтары бүгінгі концерттік репертуарда өз орнын тапқан. 20-шы ғасырда жазылған этюдтардың арасында дәстүрлі этюдтар (Дьёрдь Лигети) және мүлдем ерекше техника талап ететіндері (Джон Кейдж) бар.

Пианино

19-ғасырдан бұрын жазылған оқу-әдістемелік пьесалар, сабақтар және басқа да дидактикалық аспаптық шығармалар өте алуан түрлі, белгілі бір жанрлары жоқ. Доменико Скарлаттидің 30 Essercizi per gravicembalo (“Клавесинге арналған 30 жаттығу”, 1738) басқа клавишалық шығармаларынан көлем жағынан ешқандай айырмашылығы жоқ, ал И.С. Бахтың Clavier Übung (“Клавишалық жаттығу”) төрт томдығында қарапайым орган дуэттерінен бастап, кең және қиын Гольдберг вариацияларына дейін әртүрлі шығармалар бар. Жағдай 19-ғасырдың басында өзгерді. Оқулықтарға қосымша жаттығулар жинақтары кеңінен таралды. Әсіресе Иоганн Баптист Крамердің “этюдтер” жинағы (1804-1810 жылдары жарияланған), Муцио Клементидің “Gradus ad Parnassum” (1817–26), Карл Чернидің көптеген еңбектері, Мария Шимановсканың “Винт упражнения и прелюдии” (шамамен 1820), және Игнац Мошелестің Studien Op. 70 (1825–26) маңызды болды. Алайда, Клементи жинағының соңғы бөлімдері мен Мошелестің Charakteristische Studien Op. 95 (1836–37) шығармаларында жағдай өзгерді, екі композитор да концертте тыңдаушыларға ләззат сыйлайтын және оқыту құралы ретінде де пайда болатын музыка жасауға ұмтылды. Мұндай дидактикалық және музыкалық құндылықтардың үйлесімі бар этюдтер кейде концерттік этюд деп аталады. Шопеннің Études, Op. 10 (1833) және Op. 25 (1837) орындау техникасы жарияланған кезде өте жаңа болды; алғаш рет шығармаларды толық меңгерген орындаушы – әйгілі виртуоз композитор Франц Лист болды (Шопен оған Op. 10-ды арнады). Листтің өзі Шопеннің этюдтерінен де кеңірек және күрделі этюдтер жазды. Олардың ішіндегі ең танымал – “Études d'Execution Transcendante” жинағы (соңғы нұсқасы 1852 жылы жарық көрді). Алайда, бұл этюдтер Шопеннің шығармаларындағы дидактикалық ерекшелікті сақтамады, себебі бір шығарманың ішінде қиындық пен қолданылатын техника әртүрлі болады. Әр этюдтің өзіндік мінезі бар, ол атауымен белгіленеді: Preludio; Molto Vivace; Paysage [Ландшафт]; Mazeppa; Feux Follets [Irrlichter / Will o' the wisp]; Vision; Eroica; Wilde Jagd [Жабайы аңшылық]; Ricordanza; Allegro Molto Agitato; Harmonies du Soir [Кешкі гармониялар]; және Chasse neige [Қар бұршағы].

Studies, lessons, and other didactic instrumental pieces composed before the 19th century are extremely varied, without any established genres. Domenico Scarlatti's 30 Essercizi per gravicembalo ("30 Exercises for harpsichord", 1738) do not differ in scope from his other keyboard works, and J. S. Bach's four volumes of Clavier Übung ("keyboard practice") contain everything from simple organ duets to the extensive and difficult Goldberg Variations. The situation changed in the early 19th century. Instruction books with exercises became very common. Of particular importance were collections of "studies" by Johann Baptist Cramer (published between 1804 and 1810), early parts of Muzio Clementi's Gradus ad Parnassum (1817–26), numerous works by Carl Czerny, Maria Szymanowska's Vingt exercises et préludes (c. 1820), and Ignaz Moscheles' Studien Op. 70 (1825–26). However, with the late parts of Clementi's collection and Moscheles' Charakteristische Studien Op. 95 (1836–37) the situation began to change, with both composers striving to create music that would both please the audiences in concert and serve as a good teaching tool. Such a combination of didactic and musical value in a study is sometimes referred to as a concert study. The technique required to play Chopin's Études, Op. 10 (1833) and Op. 25 (1837) was extremely novel at the time of their publication; the first performer who succeeded at mastering the pieces was the renowned virtuoso composer Franz Liszt (to whom Chopin dedicated the Op. 10). Liszt himself composed a number of études that were more extensive and even more complex than Chopin's. Among these, the most well known is the collection Études d'Execution Transcendante (final version published in 1852). These did not retain the didactic aspect of Chopin's work, however, since the difficulty and the technique used varies within a given piece. Each of the études has a different character, designated by its name: Preludio; Molto Vivace; Paysage [Landscape]; Mazeppa; Feux Follets [Irrlichter/ Will o' the wisp]; Vision; Eroica; Wilde Jagd [Wild Hunt]; Ricordanza; Allegro Molto Agitato; Harmonies du Soir [Evening Harmonies]; and Chasse neige [Snow whirls].