Кіріспе

1981 жылы Белл Хукстың «Мен әйел емеспін бе?» атты қара нәсілді феминист кітабы жарық көрді. «Қара әйелдер және феминизм» – 1981 жылы жарық көрген Белл Хукстың Сожурнер Трудтың «Мен әйел емеспін бе?» сөйлеуінен ат алған кітабы. Хукс расизм мен сексизмнің қара әйелдерге, азаматтық құқық қозғалысына және феминистік қозғалыстарға – сайлау құқығынан бастап 1970 жылдарға дейінгі – тигізген әсерін зерттейді. Ол құлдық кезінде сексизм мен расизмнің бірігуінің нәтижесінде қара нәсілді әйелдердің американдық қоғамдағы ең төменгі мәртебеге ие болғанын және ең қиын жағдайда өмір сүргенін айтады. Ақ нәсілді аболиционистер мен суфражистер Фредерик Дуглас сияқты қара нәсілді еркек аболиционистермен көбірек тіл табысып, олармен жақын болды. Ал оңтүстіктегі сегрегацияшылар мен қара нәсілді әйелдердің ізгіліксіздік пен әдепсіздік туралы стереотиптері қара әйелдер сөз сөйлеген сайын наразылық тудыратын. Хукс атап көрсетеді, ақ нәсілді реформаторлар қара американдықтардың жағдайына қарағанда ақ моральдық нормалар туралы көбірек ойланған. Сонымен қатар, ол құлдық кезінде қалыптасқан стереотиптердің бүгінгі күні де қара нәсілді әйелдерге әсер ететінін айтады. Хукс құлдықтың ақ нәсілді әйелдерді таза, ізгі мінезді қыздар ретінде стереотиптеуге, ал қара нәсілді әйелдерді барлық әйелдерге таңылған бұрынғы «жезөкше» стереотипіне итеруге мүмкіндік бергенін дәлелдейді, осылайша қара нәсілді әйелдердің қадір-қасиетін төмендетіп, зорлауды ақтады. Құлдықта немесе кемсітуші жұмыс орнында қара нәсілді әйелдердің атқаруға мәжбүр болған, ақ нәсілді әйелдер үшін гендерлік нормаға сай келмейтін жұмыстар, олардың «еркектік қасиеттерін жоғалтқан» мінез-құлқының дәлелі ретінде пайдаланылды. Хукс қара ұлтшылдығының негізінен патриархалды және әйелдерді кемсітетін қозғалыс болғанын, нәсілдік жіктелуді жеңу үшін сексистік жіктелуді күшейтуге тырысқанын және Дэниел Патрик Мойнихан ұсынған «қара нәсілді ана» туралы идеяны оңай қабылдағанын, ал Хукс оның теориясын жиі сынап-қана қоймай, оған қарсы шықты. Оның айтуынша, «феминистік қозғалыс» – негізінен ақ нәсілді орта және жоғары таптық әйелдердің мүддесін қорғайтын, кедей және ақ емес нәсілді әйелдердің қажеттіліктерін ескермейтін қозғалыс болды, осылайша сексизмді, расизмді және таптық жіктелуді күшейтті. Ол мұның 1970 жылдардағы феминистік қозғалысқа қатысқан қара нәсілді әйелдердің аз санын түсіндіретінін айтады. Луис Харристің 1972 жылы Филип Моррис компаниясы үшін жасаған «Вирджиния Слимс» сауалнамасына сілтеме жасай келе, ол қара нәсілді әйелдердің 62 пайызы «әйелдердің мәртебесін өзгертуге бағытталған күш-жігерді» қолдағанын және 67 пайызы «әйелдер құқығын қорғау қозғалысына» жандасып, көңіл білдіргенін, ал ақ нәсілді әйелдердің арасында бұл көрсеткіштер тиісінше 45 және 35 пайызды құрағанын (сондай-ақ Steinem, 1972) атап өтеді.

Қабылдау

"Мен әйел емеспін бе?" атты еңбегі жарық көргеннен бері феминистік теорияны зерттеуде жаңашылдық туғызды, себебі ол АҚШ-та қара нәсілді әйелдердің басынан өткен қысым тарихы мен оның қазіргі американдық қоғамға тигізген ұзақ мерзімді әсері арасындағы байланысты талқылады. "Мен әйел емеспін бе?" кітабы нәсіл мен жыныстың қиылысуына тоқталып, қара нәсілді әйелдерді маргинализациялайтынын көрсетеді. Хоукс жазбалары басқа қара нәсілді әйелдерге осы сияқты тақырыптар туралы жазуға және теория құруға мүмкіндік берді. Бұл кітап гендерлік зерттеулер, қара нәсілділерді зерттеу және философия курстарында кеңінен қолданылады. Бұл еңбек оны "тарихи емес, ғылыми емес (көптеген шағымдар түсбегінің болмауына қатысты) және гомофобиялық" деп сынауға әкелді. Ол еңбектерінің ешқайсысының библиографиясын ұсынбайды, сондықтан оның еңбектеріндегі "ескертпелер" бөлімінде тізілген шығармалардың редакторларын және жарияланым туралы ақпаратты табу қиын. "Теорияны азат етуші практика ретінде" атты еңбегінде Хоукс әдеттегі академиялық форматтан бас тартуын "барлығын қамтуға, мүмкіндігінше көп оқырманға, мүмкіндігінше әртүрлі орындарда қол жеткізуге деген ниетпен" түсіндіреді. Николь Абрахам Хоукс кітабы "Remembered Rapture: The Writer at Work" туралы жазған рецензиясында Хоукс-тың дәстүрлі емес форматты қабылдауын сынады. Абрахам, егер Хоукс-тың жазбаларында түсбегілер мен библиографиялық ақпаратты бермеуіне себеп, оның кеңірек, болжамды түрде академиялық емес аудиторияға жетуіне көмектесу болса, онда ол орташа адамның оның деректері мен идеяларын іздеуге қызығушылық танытпайды немесе оқырмандарының дұрыс аяқ жазбалар үшін тым жалқау немесе жеткіліксіз білімді деп санайды.