Кіріспе
Коммуникациялық зерттеулер саласында ұйымдық коммуникация – ұйымның жұмыс істеуіне үлес қосатын барлық коммуникация және ақпарат ағыны салаларын зерттейтін ғылыми бағыт. Ұйымдық коммуникация үнемі дамып жатыр, сол себепті осы зерттеу саласына кіретін ұйымдардың шеңбері де уақыт өте келе өзгеріп келеді. Қазіргі таңда дәстүрлі табысқа жетуді мақсат тұтқан компаниялармен қатар, коммерциялық емес ұйымдар мен қоғамдық бірлестіктер де ұйымдық коммуникация саласындағы ғалымдардың назарында. Ұйымдар өз мүшелері мен ұйымның ортақ мақсаттарын бөлісетін ішкі және сыртқы топтар арасындағы үздіксіз байланыс арқылы құрылады және қолдауға алынады. Коммуникация ағыны ішкі және сыртқы мүдделі тараптарды қамтиды және ресми немесе бейресми нысанда жүзеге асыруы мүмкін.
Within the realm of communication studies, organizational communication is a field of study surrounding all areas of communication and information flow that contribute to the functioning of an organization Organizational communication is constantly evolving and as a result, the scope of organizations included in this field of research have also shifted over time. Now both traditionally profitable companies, as well as NGO's and non profit
organizations, are points of interest for scholars focused on the field of organizational communication. Organizations are formed and sustained through continuous communication between members of the organization and both internal and external sub groups who possess shared objectives for the organization. The flow of communication encompasses internal and external stakeholders and can be formal or informal.
Тарих
Бұл саланың бастауын 1930-1950 жылдар аралығында жарияланған бизнес ақпараты, бизнес коммуникациясы және алғашқы бұқаралық коммуникация зерттеулерінен іздеуге болады. Осыған дейін ұйымдық коммуникация пәнін бизнес ортасында сөйлеу және жазуға қызығушылық танытқан сөз өнері кафедраларының бірнеше профессорынан тұратын. Қазіргі кездегі саланың өз теориясы мен басқа салалардан ерекшеленетін эмпирикалық мәселелері бар. Бірнеше маңызды жарияланымдар ұйымдастыру процесінде коммуникацияның маңыздылығын көрсетіп, оның ауқымын кеңейтетін және «ұйымдық коммуникация» терминін қолданатын еңбектер ретінде ерекшеленеді. Нобель сыйлығының лауреаты Герберт А. Саймон 1947 жылы «ұйымдық коммуникация жүйелері» туралы жазып, коммуникация ұйымдар үшін «абсолютті түрде қажет» екенін айтты. У. Чарльз Реддинг ұйымдық коммуникацияны ғылым ретінде қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. 1950-ші жылдарда ұйымдық коммуникацияның негізгі назарында коммуникацияның ұйымдық өмір мен ұйымдық өнімділікті жақсартудағы рөлі тұрды. 1980-ші жылдары бұл сала коммуникацияға бизнеске бағытталған көзқарастан бас тартып, ұйымдастырудағы коммуникацияның құрылымдық рөліне көбірек мән берді. 1990-шы жылдары сындық теорияның дамуы салаға әсер етті, себебі ұйымдық коммуникация ғалымдары коммуникацияның ұйым мүшелерін қанау және азат ету мүмкіндігіне көбірек назар аударды. Бұл ойлар француз теоретігі Мишель Фуконың постулаттарынан туындады. Фуко көбінесе постмодернистік ойдың әкесі ретінде құрметтеледі және оның замандасы Камил Палья оны «радикалды релятивист» деп сипаттады. 2000-ші жылдардан бастап ұйымдық коммуникация «дискурстық бұрылысқа» ұшырады. Бұл бұрылыс 1980-ші жылдары жаһанданудың өрлеуімен басталды және ұйымдар мен үкіметтер арасындағы қарым-қатынастың өзгеруін түсіндіреді. 1980 жылдан кейін интерпретациялық және сындық ұйымдық коммуникация зерттеулері жылдам кеңейіп, функционалистік зерттеулермен біріктірілді, нәтижесінде әлдеқайда алуан түрлі және күрделі жағдай қалыптасты. Әлемдегі үкіметтер көпжақты ұйымдарға қызығушылық танытып, олардың мақсаттары мен мүдделерін қолдауға кірісті, бұл инвесторлардың пайдасын арттырды, олар осы өзгерістерден пайда көре алды. 2000-ші жылдардың басында ұйымдық коммуникацияда заңсыздық пен сыбайлас жемқорлықтың ашыққа шығуына куә болдық, бұл өте ірі ұйымдардың банкротқа ұшырауына әкелді (мысалы, Arthur Andersen). Нәтижесінде, бұл адамдардың этика мен корпоративтік әлеуметтік жауапкершілікті ұйымдық коммуникацияда қалай көретінін өзгертті. Ұйымдық коммуникация құрылымдық-функционалдық көзқарастардың әлсіреуіне байланысты байып, фрагменттелді. Бұл саланың болашағында әртүрлілік интеллектуалды бәсекеге және перспективалар арасындағы иерархия орнауына сөзсіз әкеледі. Соңғы бес жылдың ең соңғы тарихында ұйымдық коммуникацияда қоғамдық пікірдің бұқаралық ақпарат құралдарына деген көзқарасында үлкен өзгерістер байқалды. Бұл өзгерістер жаңалықтар көздері үшін газет сияқты дәстүрлі ақпарат көздерінен бас тартып, Twitter сияқты әлеуметтік желілерге көбірек сүйенуге әкелді. Бұл өзгерістермен ақпарат алмасу «жалған жаңалықтар» сияқты нәрселерге осал болып табылады, бірақ ол барлық жұртшылыққа өздерінің оқиғаларын бөлісуге мүмкіндік береді. Технологияның жылдам дамуымен ұйымдық коммуникация саласы алдағы жылдары қаншалықты дамитынын болжау қиын.
Ұйымдық коммуникацияның рөлі
Ұйымдық қарым-қатынас – ұйым ішіндегі жеке адамдар мен топтар арасында ақпарат алмасу және тарату процесі. Қарым-қатынас – ұйымдардың маңызды функциясы, себебі ұйымның сәттілігі ұйымдық мақсаттарға қол жеткізу үшін адамдардың бірігіп жұмыс істеуіне тікелей байланысты.
Ұйымдардағы тиімді және тиімсіз қарым-қатынас
Ұйымдық коммуникация нақты жағдайларда қандай коммуникация тәсілдері тиімді және нәтижелі екенін, сондай-ақ тиімді басқаруға баса назар аударады.
Функционалдық дәстүр
Шокли Залабактың айтуынша, функционалдық дәстүр – "хабарламалардың қандай қызмет атқаратынын және олар ұйым ішінде қалай таралатынын сипаттау арқылы ұйымдық коммуникацияны түсіну жолы". Осы процесте ұйымның жалпы сәттілігіне үлес қосу үшін бірлесіп жұмыс істейтін түрлі функциялар бар, және осы функциялар ұйым мүшелерінің қатысатын коммуникациялық үлгілердің қайталануы кезінде пайда болады. Анри Файолдың классикалық басқару туралы еңбегінде менеджменттің бес элементі көрсетілген, олар менеджерлерге міндеттерді ұсынады: жоспарлау, ұйымдастыру, басшылық ету, үйлестіру және бақылау; сондай-ақ, менеджерлер аталған басқару элементтерін қалай іске асыруы мүмкін екенін көрсететін алты басқару принципі: басқару тізбегі, бір басшылыққа бағыну, бір бағыттылық, еңбек бөлінісі, тәртіп және басқару ауқымы; бұл тәсілге сәйкес.
Адамдар арасындағы қарым-қатынастар
Адам қарым-қатынасы әдісі Элтон Мейо, Макгрегор Дуглас, Абрахам Маслоу, Мэри Паркер Фоллетт және Аргирис сияқты бірнеше түрлі теоретиктерге негізделген. Ұйымдық коммуникациядағы адам қарым-қатынасы әдісінің негізгі идеясы – ұйымдарды отбасымен салыстыру. Бұл теория ұйымды отбасымен теңестіргендіктен, жұмыс өнімділігіне қарағанда қызметкерлердің қанағаттануына және ұйым ішіндегі қарым-қатынастарға көбірек мән береді. Адам қарым-қатынасы әдісі қызметкерлердің көзқарастарының маңыздылығын баса көрсетеді және ұйымдық тиімділікке қол жеткізу үшін ұйым басшылығын тұлғааралық қарым-қатынастарға, топтық динамикаға және басшылық стильдеріне назар аударуға шақырады. Ол менеджерлер мен басқа ұйымдық өкілдерге осы салаларға назар аудару арқылы қызметкерлерді ынталандырып, өнімділікті және ұйымның жұмыс істеуін арттыруға қалай көмектесетінін анықтауға тырысады.
Жүйелер
Ұйымдастыруға жүйелік көзқарас ұйымдарды күрделі организмдер ретінде қарастырады және сыртқы ортамен өзара әрекеттесуді өмір сүру үшін маңызды деп санайды. Алмасу процестері осы тәсілдің орталық элементі болып табылады; кіріс-өткізу-шығыс тұжырымдамасы осы процестің осы жүйеде қалай анықталатынын көрсетеді. Ұйымдық құрылымдық көзқарас коммуникация процестерін ұйымдарды құру және сақтау құралы ретінде қарастырады. Коммуникация туралы идеялар тарих барысында дамып келді. Қазіргі заманғы әлеуметтік мәселелерге практикалық шешім ретінде құрылымдық модель ұсынылады. Мысалы, дәстүрлі идеялар мен институттар ыдырап жатыр, мәдени әртүрлілік және өзара байланыс күшейіп келеді, ал әлеуметтік шындыққа демократиялық қатысуға деген қажеттілік артып отыр. Сындық көзқарас сияқты, феминистік теория ұйымдық құрылымдардағы билік қатынастарын және институционалдық ерлердің әйелдерге қарсы қанау құралы ретіндегі үстемдігін көрсетеді. Феминистік ұйымдық теорияның негізгі болжамы – әйелдер көбінесе жұмыс орнында ерлер нормаларына бейімделеді, бірақ әлі де әйелдерге қатысты стереотиптерге ұшырайды. Феминистік көзқарас жұмыс орнындағы құрылымдық және мәдени кедергілерді анықтап, оларды жою мақсатын қояды.