Иоганн Вольфганг Дёберейнер: Неміс химигі және периодтық заңның алғабасшысы
Johann Wolfgang Döbereiner
Йоханн Вольфганг Дёберейнер – неміс химигі, периодтық заңның алғашқы идеяларын жасаған және алғашқы тұтынушы жарықтандырғышын (Дёберейнер лампасы) ойлап тапқан. Химия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс химигі (1780–1849)
German chemist (1780–1849)
Иоганн Вольфганг Доберейнер (13 желтоқсан 1780 – 24 наурыз 1849) – химиялық элементтердің периодтық заңына ұқсас жұмыстарымен және алғашқы тұтынушылық жарықтандырғышты (зажигалку) ойлап тапқанымен белгілі неміс химигі. Ол Йена университетінде химия және фармация профессоры болды.
Johann Wolfgang Döbereiner (13 December 1780 – 24 March 1849) was a German chemist who is known best for work that was suggestive of the periodic law for the chemical elements, and for inventing the first lighter, which was known as the Döbereiner's lamp. He became a professor of chemistry and pharmacy for the University of Jena.
Өмір және жұмыс
Дөберейнердің бала кезінде формалды білім алуға мүмкіндігі шектеулі болды. Сондықтан ол дәріханаға шәкірт болып, көп оқып, ғылыми лекцияларға қатыса бастады. 1810 жылы Йена университетінде профессор болды және Страсбургте химияны оқыды. 1829 жылы жарияланған жұмысында Дөберейнер таңдалған элементтер топтарының белгілі бір қасиеттеріндегі үрдістерді баяндады. Мысалы, литий мен калийдің атомдық массаларының орташасы натрийдің атомдық массасына жақын болды. Осыған ұқсас үрдіс кальций, стронций және барий, күкірт, селен, теллур, хлор, бром және йодта да байқалды. Сонымен қатар, осы үштіктердің кейбіреулерінің тығыздығы да ұқсас үлгіде болды. Бұл элементтер жиынтығы «Дөберейнердің үштіктері» деп аталды. Дөберейнер фуфуралды ашқандығымен, платинаны катализатор ретінде қолдану жөніндегі жұмысымен және «Дөберейнер шам» деп аталатын жарық беру құрылын ойлап тапқандығымен де белгілі. 1828 жылға қарай осы шамдардың жүздеген мыңдаған данасы неміс өндірушісі Готфрид Пиглердің Шлайцтегі зауытында жаппай өндірілді. Неміс жазушысы Гете Дөберейнердің досы болды, оның апта сайынғы лекцияларына қатысып, химиялық байланыстар туралы теориясын 1809 жылғы «Қиялындағы туыстық» атты танымал повесінің негізі ретінде пайдаланды.
As a coachman's son, Döbereiner had little opportunity for formal schooling. Thus, he was apprenticed to an apothecary, and began to read widely and to attend science lectures. He eventually became a professor for the University of Jena in 1810 and also studied chemistry at Strasbourg. In work published during 1829, Döbereiner reported trends in certain properties of selected groups of elements. For example, the average of the atomic masses of lithium and potassium was close to the atomic mass of sodium. A similar pattern was found with calcium, strontium, and barium; with sulfur, selenium, tellurium; and with chlorine, bromine, and iodine. Moreover, the densities for some of these triads had a similar pattern. These sets of elements became known as "Döbereiner's triads". Döbereiner is also known for his discovery of furfural, for his work concerning the use of platinum as a catalyst, and for the invention of a lighter, known as Döbereiner's lamp. By 1828 hundreds of thousands of these lighters had been mass produced by the German manufacturer Gottfried Piegler in Schleiz. The German writer Goethe was a friend of Döbereiner, attended his lectures weekly, and used his theories of chemical affinities as a basis for his famous 1809 novella Elective Affinities.
Шығармалары
Deutsches Apothekerbuch 1-том 3 Балц, Штутгарт 1842–1848 Дюссельдорф университеті мен мемлекеттік кітапханасының цифрлық нұсқасы
Deutsches Apothekerbuch Vol. 1 3 Balz, Stuttgart 1842 1848 Digital edition by the University and State Library Düsseldorf