Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Францияның герцогы (1747–1827)
Duke of France (1747–1827)
Франсуа Александр Фредерик де Ла Рошфуко, Ла Рошфуконың 7-ші герцогы (11 қаңтар 1747 – 27 наурыз 1827) – француз әлеуметтік реформаторы.
François Alexandre Frédéric de La Rochefoucauld, 7th Duke of La Rochefoucauld (11 January 1747 – 27 March 1827) was a French social reformer.
Ерте өмір
Ол Ла-Рош-Гюйонда дүниеге келді, Франсуа Арман де Ла-Рошфуконың ұлы, д’Эстисак герцогы, патшалық гардеробтың бас шебері. Оның туыстарының бірі Луи Александр де Ла-Рошфуко д’Энвилль болды. Бала кезінде Лианкур герцогы деп аталған ол, карабинерлер офицері болды және он жеті жасында үйленді. Англияға жасаған сапары Лианкурда үлгілі шаруашылық құруға түрткі болды, онда ол Англия мен Швейцариядан әкелінген мал өсірді. Ол өз иелігінде орағыш станоктарын орнатты және әскерилердің ұлдары үшін "Жоғары өнер және кәсіп мектебін" құрды, ол 1788 жылы корольдік қорғаумен "Отан балалары мектебі" болып қайта аталды. 2008 жылы бұл мектеп "Arts et Métiers ParisTech" деп аталды.
He was born at La Roche Guyon, the son of François Armand de La Rochefoucauld, duc d'Estissac, grand master of the royal wardrobe. One of his cousins was Louis Alexandre de La Rochefoucauld d'Enville. Known as the duc de Liancourt in infancy, he became an officer of carbineers, and married at seventeen. A visit to England seems to have suggested the establishment of a model farm at Liancourt, where he reared cattle imported from England and Switzerland. He also set up spinning machines on his estate, and founded a school, École nationale supérieure d'arts et métiers, for the sons of soldiers, which became in 1788 the École des Enfants de la Patrie under royal protection. In 2008, this school was renamed Arts et Métiers ParisTech.
Француз төңкерісі
Фредерик де Лианкур 1789 жылы Эстас-Генералға сайланды, онда ол әлеуметтік реформаларды ілгерілетумен қатар монархияны қолдауға тырысты. 14 шілдеде Бастилияға шабуылдан кейін ол Людовик XVI-ға Париждегі жағдай туралы ескертті, ал оның «көтеріліс болып жатыр» деген сөзіне «Жоқ, Мажасте, бұл революция» деп жауап берді. ("Non, sire, c'est une révolution.") 18 шілдеде ол Ұлттық құрылтай жиналысының төрағасы болды. Нормандиядағы әскери бөлімшеге басшылық етіп тағайындалған ол Людовикке Руанда пана беруді ұсынды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталып, оған ірі қаржылық көмек көрсетті.
Frédéric de Liancourt was elected to the Estates General of 1789, where he sought in vain to support the monarchy while furthering social reform. On 14 July, following the storming of the Bastille, he warned Louis XVI of the state of affairs in Paris, and met his exclamation that there was a revolt with the answer, "Non, sire, c'est une révolution." ("No, majesty, it is a revolution.") On 18 July, he became president of the National Constituent Assembly. Established in command of a military division in Normandy, he offered Louis a refuge in Rouen, and, failing in this effort, assisted him with a large sum of money.
Жер аудару
1792 жылдың 10 тамызындағы оқиғалардан кейін (Түйлери сарайына шабуыл) ол Англияға қашып кетті, онда Артур Янгтың қонағы болды. Ол сондай-ақ Янгтың күйеу балаларының қыздары Франсис пен Сара Бернимен танысты. Біріншісі оның күнделігінде оны ұзақ сипаттайды. 1792 жылдың 14 қыркүйегінде Гисордағы туысы Луи Александр де Ла Рошфуко д’Энвилдің қазасынан кейін ол Ла Рошфуко герцогі атағын алды. 1794 жылы Англиядан Америка Құрама Штаттарына сапар шекті. 1795 жылы ол бес серігімен бірге АҚШ-тың солтүстік бөлігі мен Жоғарғы Канаданы аралап шықты. Олар Ниагара өзенін кешіп, Эри бекінісіне жетті, сондай-ақ Чиппава бекінісін көрді. Одан кейін олар Канаданың Ньюарк қаласына барды, онда вице-губернатор Джон Грейвс Симко оларды құрметпен қарсы алды. Төменгі Канадаға кіруіне тыйым салынғандықтан сапары қысқарды. Намыстанған Франсуа Александр Фредерик АҚШ-қа қайтып оралды және 1799 жылы жер аударылу мерзімі аяқталып, Францияға оралды.
After the events of 10 August 1792 (storming of the Tuileries Palace), he fled to England, where he was the guest of Arthur Young. There also he met Young's nieces by marriage, Frances and Sarah Burney. The former gives a long description of him in her journal. After the assassination of his cousin, Louis Alexandre de La Rochefoucauld d'Enville, at Gisors on 14 September 1792 he assumed the title of duc de La Rochefoucauld. He left England in 1794, and travelled to the United States. In 1795, he and five associates began a tour which covered much of the northern United States and Upper Canada. They crossed the Niagara River to Fort Erie and also saw Fort Chippawa. From there they travelled to Newark, Canada where they were entertained by Lieutenant Governor John Graves Simcoe. Their trip was cut short when they were prohibited from entering Lower Canada. Insulted, François Alexandre Frédéric returned to the US and, in 1799, his exile ended, he returned to France.
Францияға оралу
Парижге оралғанда Наполеон оған құрметпен, бірақ салқын қабақтылықпен қабылдады. Реставрация кезінде ол Пирлер палатасына өтті, бірақ Людовик XVIII оның әкесі осы лауазым үшін 400,000 франк төлегеніне қарамастан, оны гардероб шебері қызметіне қайта тағайындамады. Көшпенді және басқа да үкіметтер Лианкурдағы оның мекемелерінің маңыздылығын мойындады, және ол жиырма үш жыл бойы École nationale supérieure d'arts et métiers мектебінің мемлекеттік инспекторы болды, бұл мектеп кейін Шалон-ан-Шампаньға көшірілді. 5-ші француз өнеркәсібі өнімдері көрмесінің 19 мүшеден тұратын қазылар алқасы 1819 жылдың мамырында сайланды, герцог де ла Рошфуко төрағалық етті, ал Жан Антуан Шапталь вице-президент және баяндамашы болды. Шапталь екінші және үшінші көрмелерді ұйымдастырған және тағы да жетекші рөл атқарған. 5-ші көрме 1819 жылдың 25 тамызында Лувр сарайының кең залдарында ашылды. Рошфуко Францияда вакцинацияны алғашқылардың бірі болып қолдады; ол Парижде диспансер ашты және ауруханалар, түрмелер және ауыл шаруашылығы басқармаларында белсенді мүше болды. Пирлер палатасындағы үкіметке қарсылығы салдарынан 1823 жылы ол атқаратын құрметті лауазымдарынан алынды, ал ол президенті болған вакцинация комитеті таратылды. Ғылым және медицина академиялары наразылық ретінде оны қатарына қабылдады. Оның өлімінен кейін де ресми жаулықтық қудалап жүрді, өйткені оның мектебінің бұрынғы оқушылары оның жерлеу рәсімінде әскерилермен ұсталды.
On his return to Paris, he was treated with dignity, but distantly by Napoleon. At the Restoration he entered the House of Peers, but Louis XVIII refused to reinstate him as master of the wardrobe, although his father had paid 400,000 francs for the honour. Successive governments, revolutionary and otherwise, recognized the value of his institutions at Liancourt, and he was for twenty three years government inspector of his school, École nationale supérieure d'arts et métiers, which had been removed to Châlons en Champagne. The 19 member jury for the 5th Exposition des produits de l'industrie française was chosen in May 1819, with the Duc de la Rochefoucauld as president and Jean Antoine Chaptal as vice president and rapporteur. Chaptal had arranged the 2nd and 3rd expositions, and again played a leading role. The 5th exposition opened on 25 August 1819 in the great halls of the Louvre palace. Rochefoucauld was one of the first promoters of vaccination in France; he established a dispensary in Paris, and he was an active member of the central boards of administration for hospitals, prisons and agriculture. His opposition to the government in the House of Peers led to his removal in 1823 from the honorary positions he held, while the vaccination committee, of which he was president, was suppressed. The academies of science and of medicine admitted him to their membership by way of protest. Official hostility pursued him even after his death, for the old pupils of his school were charged by the military at his funeral.
Шығармалары
Оның еңбектері, көбінесе экономикалық мәселелерге арналған, ағылшын салық жүйесі, жәрдемге мұқтаждарға көмек көрсету және білім беру туралы кітаптарды қамтиды.
His works, chiefly on economic questions, include books on the English system of taxation, poor relief and education.
Отбасы
Оның үлкен ұлы Франсуа, Ла Рошфуко герцогі (1765–1848) әкесінен кейін Лордтар палатасында орын иеленді. Екінші ұлы, Александр, Ла Рошфуко графы (1767–1841), Богарне отбасымен байланысы бар Сан-Доминго мұрагері Аделаида де Пивар де Шастюллеге үйленді. Ла Рошфуко ханымы императрица Жозефинаның құрметті ханымы болды, ал олардың үлкен қызы Бонапарттың қарындасы Паулина Боргезе ханшайымының күйеу інісіне тұрмысқа шықты. Ла Рошфуко 1805 жылы Венаға, ал 1808–1810 жылдары Гаагаға елші болып тағайындалды, онда ол Голландия Корольдігінің Франциямен бірігуі туралы келіссөздер жүргізді. "Жүз күн" кезеңінде ол Францияның пэрі ретінде тағайындалды. Кейіннен ол қайырымдылық қызметіне берілді, 1822 жылы Депутаттар палатасына депутат болып сайланды және конституциялық роялистермен бірге отырды. 1831 жылы ол қайтадан пэрлік дәрежесіне көтерілді. Оның ұрпақтары Эстисак герцогі және Ла Рошфуко-Монбель князьдары (Доминик және оның ұлы Габриэль) атанды. Үшінші ұлы Фредерик Гаэтан, Ла Рошфуко-Лианкур маркизі (1779–1863), ынталы қайырымдастық жұмысын жасаған және конституциялық монархияны қолдаған адам болды. 1848 жылдан кейін ол саясаттан қол үзді. Маркиз әлеуметтік мәселелер, әсіресе түрмелерді басқару туралы жазды; ол Ла Рошфуконың еңбектерін және Кондорсенің естеліктерін редакциялады, сондай-ақ бірнеше водевильдердің, трагедиялардың және өлеңдердің авторы болды.
His eldest son, François, duc de La Rochefoucauld (1765–1848), succeeded his father in the House of Peers. The second, Alexandre, comte de La Rochefoucauld (1767–1841), married Adélaïde de Pyvart de Chastullé, a San Domingo heiress allied to the Beauharnais family. Mme de La Rochefoucauld became dame d'honneur to the empress Josephine, and their eldest daughter married , a brother in law of Pauline Bonaparte, Princess Borghese. La Rochefoucauld became ambassador successively to Vienna (1805) and to The Hague (1808–1810), where he negotiated the union of the Kingdom of Holland with France. During the "Hundred Days" he was made a peer of France. He subsequently devoted himself to philanthropic work, and in 1822 became deputy to the Chamber of Deputies and sat with the constitutional royalists. He was again raised to the peerage in 1831. His descendants became Dukes of Estissac and Princes of La Rochefoucauld Montbel (Dominique and his son Gabriel). The third son, Frederic Gaetan, marquis de La Rochefoucauld Liancourt (1779–1863), was a zealous philanthropist and a partisan of constitutional monarchy. He took no part in politics after 1848. The marquis wrote on social questions, notably on prison administration; he edited the works of La Rochefoucauld, and the memoirs of Condorcet; and he was the author of some vaudevilles, tragedies and poems.