Бөтелке – сұйықтарды сақтауға арналған, тарыңқы мойынды ыңғайлы ыдыс. Тарихы 14 ғасырға дейін жетеді, әйнек бөтелке шарап сақтауда маңызды рөл атқарады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тар мойынды ыдыс
Narrow necked container
the container
Бөтелке – сұйықтықты сақтау және тасымалдау үшін әр түрлі пішіндегі және өлшемдегі, өткізбейтін материалдан (мысалы, шыныдан, пластиктен немесе алюминийден) жасалған тар мойынды ыдыс. Бөтелкеге құю желісінде оның аузы ішкі тығынмен, сыртқы қақпақпен, тығыздағышпен немесе индукциялық тығыздаумен жабылуы мүмкін.
A bottle is a narrow necked container made of an impermeable material (such as glass, plastic or aluminium) in various shapes and sizes that stores and transports liquids. Its mouth, at the bottling line, can be sealed with an internal stopper, an external bottle cap, a closure, or induction sealing.
Этимология
Алғаш рет 14 ғасырда тіркелген. Ағылшын тіліндегі "bottle" сөзі көне француз тіліндегі "boteille" сөзінен, одан латын тіліндегі "butticula" сөзінен, кейін латын тіліндегі "buttis" ("бочка") сөзінен, ал одан грек тіліндегі "βοῦττις" (bouttis) ("құты, ыдыс") сөзінің латыншасынан пайда болған.
First attested in 14th century. From the English word bottle derives from an Old French word boteille, from vulgar Latin butticula, from late Latin buttis ("cask"), a latinisation of the Greek βοῦττις (bouttis) ("vessel").
Шарап
Шыны бөтелке шарап тарихындағы маңызды бір қадам болды, себебі жоғары сапалы тығынмен, мысалы, пробкамен қолданылғанда, шарапты ұзақ сақтауға мүмкіндік берді. Шыны ұзақ мерзімді сақтау үшін қажетті барлық қасиеттерге ие. Бұл нәтижесінде "шатода бөтелкелеу" практикасы пайда болды, онда шарапты иесінің өндіріс орнында, саудагердің емес, бөтелкеге құяды. Бұрын шарап баррельдерде (ал одан бұрын амфораларда) сатылып, егер сатылса, саудагердің дүкенінде ғана бөтелкеге құйылған. Бұл алаяқтық пен қоспа салу үшін үлкен және жиі пайдаланылатын мүмкіндіктерді қалдырды, себебі тұтынушылар бөтелкенің ішіндегіге қатысты саудагерге сенуге мәжбүр болды. Шарап өндіретін аймақтардан тыс жерлерде тұтынылатын шараптың көп бөлігінің қандай да бір жолмен өңделгеніне сеніледі. Сонымен қатар, барлық саудагерлер бөтелкелеу кезінде тотығудың немесе ластанудың алдын алуға жеткілікті көңіл бөлмеді, бұл бөтелкелердің сапасындағы айырмашылықтарға әкелді. Әсіресе порт шарабында, адал саудагерлердің ескі портты бөтелкеге құюы бүгінгі күні де жоғары бағаға сатылуда. Осы мәселелерді болдырмау үшін, ең жақсы шараптар өндіріс орнында бөтелкеленеді (соның ішінде 1974 жылдан бері барлық порт шарабы). Шарап үшін әртүрлі өлшемдегі және пішіндегі бөтелкелер қолданылады. Кейбір белгілі пішіндер: "Бордо": Бұл бөтелке көлденеңі тік, иілген "иығы" бар, ол шөгінділерді ұстауға көмектеседі және үйілуіне ыңғайлы. Дәстүрлі түрде Бордо аймағында, бірақ қазір әлемнің барлық аймақтарында қолданылады, бұл, әдетте, ең көп таралған түрі. "Бургундия": Бұрын Бургундияда қолданылған, оның қабырғалары биіктігінің 2/3 бөлігінде қысқа цилиндрлік бөлікке дейін тарылады және иығы жоқ. "Шампан": Шампан шарабы үшін дәстүрлі түрде қолданылады, ол Бургундия бөтелкесіне ұқсас, бірақ кеңірек табаны және көпіршікті шараптың қысымына төтеп беру үшін ауыр конструкциясы бар.
The glass bottle represented an important development in the history of wine, because, when combined with a high quality stopper such as a cork, it allowed long term aging of wine. Glass has all the qualities required for long term storage. It eventually gave rise to "château bottling", the practice where an estate's wine is put in a bottle at the source, rather than by a merchant. Prior to this, wine used to be sold by the barrel (and before that, the amphora) and put into bottles only at the merchant's shop, if at all. This left large and often abused opportunities for fraud and adulteration, as consumers had to trust the merchant as to the contents. It is thought that most wine consumed outside of wine producing regions had been tampered with in some way. Also, not all merchants were careful to avoid oxidation or contamination while bottling, leading to large bottle variation. Particularly in the case of port, certain conscientious merchants' bottling of old ports fetch higher prices even today. To avoid these problems, most fine wine is bottled at the place of production (including all port, since 1974). There are many sizes and shapes of bottles used for wine. Some of the known shapes:
"Bordeaux": This bottle is roughly straight sided with a curved "shoulder" that is useful for catching sediment and is also the easiest to stack. Traditionally used in Bordeaux but now worldwide, this is probably the most common type. "Burgundy": Traditionally used in Burgundy, this has sides that taper down about 2/3 of the height to a short cylindrical section, and does not have a shoulder. "Champagne": Traditionally used for Champagne, it is similar to a Burgundy bottle, but with a wider base and heavier construction to withstand the pressure from the carbonation of the sparkling wine.
Кодд мойын
1872 жылы британдық сусын өндіруші Хирэм Кодд, Лондонның Камбервелл қаласында, газдалған сусындарға арналған бөтелкелерді жобалап, патент алды. Кодд мойын бөтелкесі мойнындағы мәрмәр мен резеңке шайба/тығын қамтитын етіп жасалып, өндірілді. Бөтелкелер керісінше толтырылды, ал бөтелкедегі газдың қысымы мәрмәрді шайбаға қарай итеріп, газдануды сақтап тұрды. Бөтелкені ашу үшін мәрмәрді итеруге арналған камера жасау үшін бөтелке ерекше пішінге келтірілді, су құйылғанда мәрмәр мойынды бітеп тастамауы үшін. Осылайша, енгізілгеннен кейін көп ұзамай, бұл бөтелке суық сусындар және сыра өндірісі саласында, негізінен Еуропа, Азия және Австралияда кең танымал болды, бірақ кейбір алкоголь ішушілер оны пайдалануға қарсы болды. «Кодсваллоп» терминінің бірінші түсіндірмесі Кодд бөтелкелерінде сатылған сырадан шыққан деген болжам бар, бірақ бұл көбінесе халықтық этимология ретінде қарастырылмайды. Бөтелкелер көптеген ондаған жылдар бойы тұрақты түрде өндірілді, бірақ уақыт өте келе қолданылуы азайды. Балалар мәрмәрді алу үшін бөтелкелерді сындырғандықтан, олар сирек кездеседі және коллекционерлік заттарға айналды, әсіресе Ұлыбританияда. Бүгінде кобальт түсті Кодд бөтелкесі аукционда жүздеген британ фунтына сатылады. Кодд мойын дизайны әлі де жапондық Ramune және үнділік Banta сусындарында қолданылуда.
In 1872, British soft drink makers Hiram Codd of Camberwell, London, designed and patented a bottle designed specifically for carbonated drinks. The Codd neck bottle was designed and manufactured to enclose a marble and a rubber washer/gasket in the neck. The bottles were filled upside down, and pressure of the gas in the bottle forced the marble against the washer, sealing in the carbonation. The bottle was pinched into a special shape, as can be seen in the photo to the left, to provide a chamber into which the marble was pushed to open the bottle. This prevented the marble from blocking the neck as the drink was poured. Soon after its introduction, the bottle became extremely popular with the soft drink and brewing industries, mainly in Europe, Asia and Australasia, though some alcohol drinkers disdained the use of the bottle. One etymology of the term codswallop originates from beer sold in Codd bottles, though this is generally dismissed as a folk etymology. The bottles were regularly produced for many decades, but gradually declined in usage. Since children smashed the bottles to retrieve the marbles, they are relatively scarce and have become collector items; particularly in the UK. A cobalt coloured Codd bottle today fetches hundreds of British pounds at auction. The Codd neck design is still used for the Japanese soft drink Ramune and in the Indian drink called Banta.
Пластик
Пластик созылу-ұру қалыптау өндіріс процесінде бағытталған кернеуге ие болады. Пластмасса бөтелкелер әдетте су, газдалған сусындар, мотор майы, тамақ майы, дәрі-дәрмек, шампунь, сүт және боя сияқты сұйықтықтарды сақтау үшін қолданылады. Олардың көлемі өте кішкентай сынама бөтелкелерден бастап өте үлкен канистраларға дейін жетеді. Пластмасса бөтелкелердің шыныға қарағанда артықшылықтары – өндірісте де, тасымалдауда да сынбауға жақсы төзімділігі, сондай-ақ жеңіл салмағы және өндіріс бағасының төмен болуы. Кемшіліктеріне пластик ластанудың кең таралғандығы жатады.
The plastic is strain oriented in the stretch blow molding manufacturing process. Plastic bottles are typically used to store liquids such as water, soft drinks, motor oil, cooking oil, medicine, shampoo, milk, and ink. The size ranges from very small sample bottles to very large carboys. The main advantages of plastic bottles over glass are their superior resistance to breakage, in both production and transportation, as well as their light weight and low cost of production. Disadvantages include widespread plastic pollution.
Алюминий
Алюминий бөтелкесі – алюминийден (немесе алюминийден, британдық ағылшын тілінен тыс) жасалған бөтелке. Кейбір елдерде оны «бөтелке-қан» деп те атайды. Ол көбінесе сыра, газдалған сусындар немесе шарап сақтау үшін қолданылады.
An aluminium bottle is a bottle made of aluminium (or aluminum, outside of British English). In some countries, it is also called a "bottlecan". It usually holds beer, soft drinks or wine.
Ыстық су
Ыстық су бөтелкесі – ыстық сумен толтырылып, жылу беру үшін қолданылатын бөтелке. Ол әртүрлі материалдардан жасалуы мүмкін, ең көп қолданылатыны резеңке, бірақ тарихта металл, шыны, қыш немесе ағаш сияқты берік материалдардан да жасалған.
A hot water bottle is a bottle filled with hot water used to provide warmth. It can be made from various materials, most commonly rubber, but has historically been made from harder materials such as metal, glass, earthenware, or wood.
Түрлі-түрлі
Бөтелдер көбінесе материалдың SPI қайта өңдеу коды бойынша қайта өңделеді.
Bottles are often recycled according to the SPI recycling code for the material.