Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Егер A болса, онда B" түріндегі мәлімдемелер, көбінесе себеп-салдар байланысын көрсетеді, онда A іске асырылуы мүмкін. Табиғи тілдерде индикативті шартты – "Егер Леона үйде болса, ол Парижде емес" сияқты шартты сөйлем, оның грамматикалық құрылымы оны қандай нәрсе шын болуы мүмкін екенін талқылаумен шектейді. Индикативтер әдетте қосымша грамматикалық маркерлері бар қарсы фактілік шарттылармен салыстырылады, бұл оларға енді мүмкін емес жағдайлар туралы сөйлеуге рұқсат береді. Индикативтер тіл философиясы, философиялық логика және лингвистика салаларындағы маңызды зерттеу тақырыбы болып табылады. Ашық қалған сұрақтарға мыналар жатады: индикативтер қандай логикалық операцияны білдіреді, мұндай мағыналар олардың грамматикалық құрылымынан қалай құралуы мүмкін және осы мағыналардың метафизика, ойлау психологиясы және математика философиясы сияқты салаларға қандай әсері бар.
"If A then B" type statements, usually causal, in which A is realisable. In natural languages, an indicative conditional is a conditional sentence such as "If Leona is at home, she isn't in Paris", whose grammatical form restricts it to discussing what could be true. Indicatives are typically defined in opposition to counterfactual conditionals, which have extra grammatical marking which allows them to discuss eventualities which are no longer possible. Indicatives are a major topic of research in philosophy of language, philosophical logic, and linguistics. Open questions include which logical operation indicatives denote, how such denotations could be composed from their grammatical form, and the implications of those denotations for areas including metaphysics, psychology of reasoning, and philosophy of mathematics.
Ресми талдаулар
Алғашқы талдаулар материалдық шарт деп аталатын логикалық операция арқылы индикативті шарттыларды анықтады. Материалдық шарт талдауынша, "Егер A болса, онда B" деген индикативтің шындығы A дұрыс, ал B бұрыс болған жағдайда ғана күшін жояды. Бұл талдау көптеген байқалған жағдайларды қамтиды, бірақ нақты шартты сөйлеу мен ойлаудың маңызды қасиеттерін жіберіп алады. Материалдық шарт талдауының бір мәселесі – бұл индикативтің алғы және соңғы бөліктері байланыссыз болған кезде де шын болуы мүмкін. Мысалы, "Егер Париж Францияда болса, онда форель балық" деген индикатив интуитивті тұрғыдан абсурд, себебі Париждің орналасқан жері форельдің классификациясымен ешқандай қатысы жоқ. Дегенмен, оның алғы және соңғы бөліктерінің екеуі де дұрыс болғандықтан, материалдық шарт талдауы оны шын мәлімдеме деп қарастырады. Сол сияқты, материалдық шарт талдауы жалған алғысы бар шарттыларды бос шындық ретінде қарастырады. Мысалы, Париж Австралияда болмағандықтан, "Егер Париж Австралияда болса, онда форель балық" деген шартты материалдық шарт талдауы бойынша шын деп есептеледі. Бұл аргументтер шындық функциялық оператордың индикативті шарттылардың семантикасы ретінде жеткіліксіз екенін көрсету үшін пайдаланылды. 20 ғасырдың ортасында Г.П. Грайс, Фрэнк Кэмерон Джексон және басқалар индикативтердің тура мағыналық белгілерін материалдық шарт арқылы талдауға тырысты, ал көзге көрінетін қарама-қайшылықтарды түсіндіру үшін прагматиканы қолданды. Қазіргі философиялық логика мен формальды семантикадағы зерттеулер индикативті шарттылар үшін баламалы белгілерді ұсынады. Ұсынылған баламаларға релеванттылық логикасы, модальдық логика, ықтималдықтар теориясы, Крацердің модальдық семантикасы және динамикалық семантикаға негізделген талдаулар кіреді.
Early analyses identified indicative conditionals with the logical operation known as the material conditional. According to the material conditional analysis, an indicative "If A then B" is true unless A is true and B is not. Although this analysis covers many observed cases, it misses some crucial properties of actual conditional speech and reasoning. One problem for the material conditional analysis is that it allows indicatives to be true even when their antecedent and consequent are unrelated. For instance, the indicative "If Paris is in France then trout are fish" is intuitively strange since the location of Paris has nothing to do with the classification of trout. However, since its antecedent and the consequent are both true, the material conditional analysis treats it as a true statement. Similarly, the material conditional analysis treats conditionals with false antecedents as vacuously true. For instance, since Paris is not in Australia, the conditional "If Paris is in Australia, then trout are fish" would be treated as true on a material conditional analysis. These arguments have been taken to show that no truth functional operator will suffice as a semantics for indicative conditionals. In the mid 20th century, work by H. P. Grice, Frank Cameron Jackson, and others attempted to maintain the material conditional as an analysis of indicatives' literal semantic denotation, while appealing to pragmatics in order to explain the apparent discrepancies. Contemporary work in philosophical logic and formal semantics generally proposes alternative denotations for indicative conditionals. Proposed alternatives include analyses based on relevance logic, modal logic, probability theory, Kratzerian modal semantics, and dynamic semantics.
Психология
Ойлау психологиясындағы шарттылықтарға қатысты көптеген мінез-құлықтық тәжірибелер индикативті, себептік және контрфактикалық шарттылықтармен жүргізілген. Адамдар егер A болса, онда B ережесінен және A берілген жағдайда B деген қорытындыны оңай шығарады, бірақ экспериментке қатысушылардың шамамен жартысы ғана егер A болса, онда B ережесінен және B болмаған жағдайда A болмайды деген modus tollens қорытындысын шығарады, ал қалғандары ешқандай қорытынды жасауға болмайды дейді (Эванс және басқалар, 1993). Қатысушыларға контрфактикалық шарттылықтар берілген кезде, олар modus ponens және modus tollens ережелерін қолданады (Byrne, 2005).
Most behavioral experiments on conditionals in the psychology of reasoning have been carried out with indicative conditionals, causal conditionals, and counterfactual conditionals. People readily make the modus ponens inference, that is, given if A then B, and given A, they conclude B, but only about half of participants in experiments make the modus tollens inference, that is, given if A then B, and given not B, only about half of participants conclude not A, the remainder say that nothing follows (Evans et al., 1993). When participants are given counterfactual conditionals, they make both the modus ponens and the modus tollens inferences (Byrne, 2005).