Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Владикавказ, бұрын Орджоникидзе және Дзауджикау деп аталған, Ресейдегі Солтүстік Осетия – Аланияның астанасы. Қала республиканың оңтүстік-шығысында, Кавказ тауларының етегінде, Терек өзені бойында орналасқан. 2021 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 295 830 адамды құрайды. Осының нәтижесінде Владикавказ Солтүстік Кавказ аймағындағы халық саны көп қалалардың бірі болып табылады. Қала – өнеркәсіптік және көліктік орталық. Өндірілетін өнімдерге өңделген мырыш және қорғасын, машина жасау, химия өнімдері, киім және азық-түлік жатады.
Vladikavkaz, formerly known as Ordzhonikidze (Орджоники́дзе) and also known as Dzaudzhikau (Дзауджикау), is the capital city of North Ossetia Alania, Russia. It is located in the southeast of the republic at the foothills of the Caucasus, situated on the Terek River. The city's population was 295,830 as of the 2021 Census. As a result, Vladikavkaz is one of the most populous cities in the North Caucasus region. The city is an industrial and transportation centre. Manufactured products include processed zinc and lead, machinery, chemicals, clothing and food products.
Тарих
Қала 1784 жылы Ресей мен Грузия арасындағы байланыс жолдарының форпосты ретінде қызмет ету мақсатымен Дариал шатқалының кіреберісінде Ингуш ауылы Заурдың орнында орыс бекінісі ретінде құрылған. Орыс энциклопедиясында Владикавказ бекінісі ингуш елді мекендерінің төңірегінде салынған деп көрсетілген. 1799 жылы тауларды кесіп өтетін Грузия әскери жолы қаланың оңтүстігіндегі Грузиямен байланысын нығайтты, ал 1875 жылы Дондағы Ростов пен Әзірбайжандағы Баку қалаларын қосатын темір жол салынды. Владикавказ – металлургия, өңдеу, химия және өндіріс салаларымен аймақтың маңызды өнеркәсіптік орталығына айналды. Ресей империясы кезінде бұл елді мекен Терек облысындағы Владикавказ округінің әкімшілік орталығы болды. Қала, Грозныймен бірге, Ресей бақылауындағы Кавказдың ірі қалаларының бірі есептеледі және Солтүстік Кавказ Таулы Республикасының аннексиясынан кейін құрылған Таулы Автономиялық Кеңес Социалистік Республикасының астанасы болды. Ол 1921-1924 жылдары өмір сүрді және қазіргі Чеченстан, Солтүстік Осетия және Кабардин-Балқария аумақтарының көп бөлігін қамтыды. Владикавказ үшін Ресей азамат соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде де шайқастар болды. 1919 жылдың ақпан айында генерал Антон Деникиннің басшылығымен коммунистерге қарсы еріктілер армиясы қаланы басып алды, бірақ 1920 жылдың наурыз айында Қызыл Армия оларды ығыстырып шығарды. 1942 жылдың қараша айының басында нацистік Германия күштері қаланы басып алуға тырысты, бірақ совет әскерлері оларды кері шегіндірді. Нацистер 1943 жылдың қаңтарында Солтүстік Осетиядан кетуге мәжбүр болды. 2008 жылдың 26 қарашасында Владикавказ қаласының әкімі Виталий Караев белгісіз біреулердің қолынан қаза тапты. 2008 жылдың 31 желтоқсанында оның орнын басып алған Қазыбек Пагиев те белгісіз қарулы адамдар тарапынан өлтірілді.
The city was founded in 1784 as a Russian fortress at the entrance to the Darial Gorge on the site of the Ingush village Zaur, which had the purpose of serving as an outpost for the routes of communication between Russia and Georgia. Russian Encyclopedia states that the Vladikavkaz fortress was built around Ingush settlements. The Georgian Military Highway, crossing the mountains, was constructed in 1799 to link the city with Georgia to the south, and in 1875 a railway was built to connect it to Rostov on Don and Baku in Azerbaijan. Vladikavkaz has become an important industrial centre for the region, with smelting, refining, chemicals and manufacturing industries. During the Russian Empire, the settlement was the administrative capital of the Vladikavkazsky Okrug of the Terek Oblast. The city is one of the largest in the Russian controlled Caucasus, along with Grozny, and was the capital of the Mountain Autonomous Soviet Socialist Republic, a Soviet Republic established after the annexation of the Mountainous Republic of the North Caucasus. It existed from 1921 to 1924 and comprised most of the modern day territories of Chechnya, North Ossetia and Kabardino Balkaria. Vladikavkaz was fought over in both the Russian Civil War and World War II. In February 1919, the anti Communist Volunteer Army under General Anton Denikin seized the city, before being expelled by the Red Army in March 1920. In early November 1942, the forces of Nazi Germany tried unsuccessfully to seize the city but were repelled by the Soviet army. The Nazis left North Ossetia in January 1943. On 26 November 2008, Vitaly Karayev, the mayor of Vladikavkaz was assassinated by an unidentified gunman. On 31 December 2008, his successor, Kazbek Pagiyev, was also assassinated by unidentified gunmen.
Әкімшілік және муниципалдық мәртебе
Владикавказ – республиканың астанасы. Әкімшілік-территориялық бөлініс шеңберінде ол алты ауылдық елді мекенмен бірге Республикалық бағыныстағы Владикавказ қаласы ретінде біріктірілген – аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бірлік. Муниципалдық бөлініс ретінде Республикалық бағыныстағы Владикавказ қаласы Владикавказ қалалық округі ретінде құрылған.
Vladikavkaz is the capital of the republic. Within the framework of administrative divisions, it is, together with six rural localities, incorporated as Vladikavkaz City Under Republic Jurisdiction—an administrative unit with the status equal to that of the districts. As a municipal division, Vladikavkaz City Under Republic Jurisdiction is incorporated as Vladikavkaz Urban Okrug.
Көлік
Қала автобус желісімен (маршруткалармен) қамтамасыз етілген. Трамвай (1904 жылдан бері) және троллейбус (1977 жылдан бері) желілері де бар, сондай-ақ Владикавказ теміржол станциясы да қызмет көрсетеді. Қалаға 9 шақырым қашықтықта орналасқан Беслан әуежайы да қызмет көрсетеді. Владикавказ қаласынан басталатын Грузия әскери жолы, Еуропалық E117 бағытының бөлігі, қаланы Оңтүстік Кавказбен байланыстырады.
The city is served by the bus network (marshrutkas). There are also tram (since 1904) and trolleybus (since 1977) networks, plus the main Vladikavkaz railway station. The city is served by Beslan Airport located about 9 kilometres from the city. The Georgian Military Road, which is a part of European route E117, starts in Vladikavkaz and it connects the city with the South Caucasus.
Спорт
ФК "Спартак Владикавказ" – 1995 жылы Ресей Премьер-лигасының жеңімпазы атанған Владикавказ қаласындағы футбол клубы. Клуб 2020 жылы таратылып, оның орнын "Алания Владикавказ" клубы басты. Владикавказ қаласында 2016 жылдың ақпан айында ашылған әлемдегі ең беделді еркін күрес академияларының бірі орналасқан: Аслан Хадарцев атындағы күрес академиясы – Ресейдің оңтүстігіндегі ең ірі күрес академиясы. Академияда бассейн, сауна, спорт залы, жеке диетологтар, 45 спортшыға арналған жатақхана бөлмелері (телевизор, ыңғайлы төсек, шкаф, жеке ванна бөлмесі және душпен жабдықталған) және негізгі жаттығу залы бар. Жаттығу залында алты кілемше орналасқан, академия бір мезгілде 250 күресшіні қабылдауға қабілетті. Академияда көптеген Олимпиада, Әлем және Еуропа чемпиондары жаттыққан: Сослан Рамонов, Заурбек Сидаков, Артур Наифонов, Чермен Валиев, Хетаг Цаболов – соңғы жылдары академияда жаттығып, оны сәтті таныстырған спортшылардың бірнешесі. Бұл академия Солтүстік Осетияның еркін күрес командасының да үйі, халықаралық және отандық турнирлерде жеңіске жету үшін жоғары деңгейдегі дайындық пен жаттықтырушылықты қамтамасыз ету мақсатында құрылған.
FC Spartak Vladikavkaz was an association football club based in Vladikavkaz, which won the Russian Premier League in 1995. The club folded in 2020, and was succeeded by FC Alania Vladikavkaz. Vladikavkaz is home to one of the World's most prestigious Freestyle Wrestling academies, opened in February 2016: The Wrestling Academy of Aslan Khadartsev the biggest wrestling academy in the South of Russia. It provides access to a number of facilities including a swimming pool, sauna, gym, personal dietitians, dorm rooms (which include a TV, comfortable beds, wardrobes, en suite bathroom and showers), for 45 athletes and the main training hall, consisting of six mats this academy is capable of hosting 250 wrestlers at one time. There have been many Olympic, World and European champions training at the academy: Soslan Ramonov, Zaurbek Sidakov, Artur Naifonov, Chermen Valiev, Khetag Tsabolov are just some of the successful athletes in recent times to train and represent the academy. This academy is also home to the Freestyle team of North Ossetia, to ensure a high level of preparation and coaching is given to aid success in international and domestic tournaments.
Белгілі құрылыстар
Мұхтаров мешіті, 1906 жылы салынған, қалаға үстемдік етеді. Владикавказда 1961 жылы салынған, биік, тіреулі телемұнара бар, оның мачта құрылысынан тіреулерге дейін екі деңгейдегі жолдармен жалғанған алты көлденең бөлігі бар.
The Mukhtarov Mosque, built in 1906, dominates the city. In Vladikavkaz, there is a guyed TV mast, tall, built in 1961, which has six crossbars with gangways in two levels running from the mast structure to the guys.
Дін
Қаланың басты діні – шығыс православиелік христиандық, оны осетиндердің, орыстардың және грузиндердің көпшілігі ұстанады. Осетия халқының қалған бөлігі ең көп тараған екінші дін – сунниттік исламды және осетия халықтық діні – Уатсдинді ұстанады, ол бүкіл ел бойынша халықтың 29% құрайды. Қалғандары протестантизм, армян православиесі және басқа да сенімдерді ұстанады.
The city's primary religion is Eastern Orthodox Christianity, which is followed by the majority of Ossetians, Russians and Georgians. The rest of the Ossetian population adheres to the next largest religion, Sunni Islam, and to Uatsdin, an Ossetian folk religion, which is followed by 29% of the population nationwide. The remainder follow Protestantism, Armenian Orthodoxy and other beliefs.
Климат
Владикавказ ылғалды континенталды климатқа ие (Кёппен климаттық жіктеуі Dfb/Dwb), жаз айлары жылы әрі ылғалды, қыс айлары суық, бірақ құрғақ болады (Ресей үшін салыстырмалы түрде жұмсақ).
Vladikavkaz experiences a humid continental climate (Köppen climate classification Dfb/Dwb) with warm, wet summers and cold, drier winters (though very mild for Russia).